Các công cụ phát hiện AI đang được triển khai ngày càng rộng trong trường học và trên các nền tảng trực tuyến, nhưng độ chính xác còn gây tranh cãi lại làm gia tăng nguy cơ quy kết nhầm đối với những nội dung do con người viết.

Theo The Verge ngày 9/8/2026, trước đây giáo viên và biên tập viên chủ yếu sử dụng các công cụ kiểm tra đạo văn như Turnitin để đối chiếu câu chữ với nguồn trên web hoặc tài liệu học thuật, qua đó xác định mức độ trùng lặp. Tuy nhiên, khi các mô hình tạo sinh như ChatGPT, Gemini và Copilot trở nên phổ biến, trọng tâm đã dần chuyển từ kiểm tra đạo văn sang nhận diện nội dung do AI tạo ra.

Khảo sát của Trung tâm Công nghệ và Dân chủ Mỹ cho thấy trong giai đoạn 2024-2025, có 43% giáo viên dạy từ lớp 6 đến lớp 12 tại Mỹ thường xuyên sử dụng công cụ phát hiện AI. Các nền tảng như GPTZero, Pangram hay tính năng của Turnitin đánh giá khả năng một văn bản do AI tạo ra dựa trên cách diễn đạt, nhịp điệu, cấu trúc, độ dài và giọng văn.

Vấn đề nằm ở chỗ phương pháp này kém minh bạch hơn nhiều so với kiểm tra đạo văn truyền thống, vốn dựa trên đối chiếu trực tiếp với câu chữ có sẵn trên Internet. Đặc biệt, học sinh sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai hoặc người đa dạng thần kinh có nguy cơ bị nhận diện nhầm là dùng AI.

Thực tế, đã xuất hiện nhiều vụ việc cụ thể. Nhà xuất bản Minotaur từng hủy hợp đồng xuất bản trị giá 2 triệu USD với tác giả Jerry Falade vì nghi tác giả sử dụng AI, dù ông kiên quyết phủ nhận.

Một trường hợp khác là Thierry Rignol, công dân Pháp, đã khởi kiện sau khi một giáo sư tại Đại học Yale dựa trên kết quả từ GPTZero để kết luận một phần bài thi cuối kỳ của ông do AI viết. Kết luận này dẫn đến quyết định đánh rớt và đình chỉ học một năm. Trong một vụ việc tương tự, một sinh viên của Đại học Adelphi cũng đã thắng kiện nhà trường liên quan đến cáo buộc sử dụng AI.

Nghiên cứu của Stanford năm 2023 cho thấy các công cụ phát hiện AI có xu hướng phân loại nhầm bài luận của người không phải bản ngữ tiếng Anh thành nội dung do AI tạo ra với tần suất cao hơn so với người bản ngữ. UCLA cũng lưu ý rằng những dấu hiệu như lặp từ, văn phong quá trang trọng hoặc quá suồng sã, hay cấu trúc câu đơn điệu có thể bị xem là đặc trưng của AI, nhưng không đồng nghĩa chắc chắn có sử dụng AI.

Ngay cả các doanh nghiệp phát triển công cụ phát hiện AI cũng thừa nhận giới hạn của sản phẩm. Turnitin từng nêu rõ công cụ của họ không phải lúc nào cũng chính xác và không nên được dùng làm căn cứ duy nhất để kỷ luật học sinh. Grammarly và GPTZero cũng đưa ra cảnh báo tương tự.

OpenAI thậm chí đã ngừng cung cấp công cụ phát hiện nội dung do AI tạo ra của riêng mình từ năm 2023 vì độ chính xác thấp.

Trước độ tin cậy còn nhiều tranh cãi, một số trường như Đại học Yale, Johns Hopkins, Vanderbilt và Georgetown đã ngừng hoặc hạn chế sử dụng công cụ phát hiện AI. MIT cũng từng cho rằng các công cụ này “không hiệu quả”.

Thay vì phụ thuộc vào công cụ, nhiều trường đã điều chỉnh cách tổ chức lớp học, như chia bài viết dài thành nhiều giai đoạn, yêu cầu học sinh giải trình quá trình làm bài và tăng cường đánh giá trực tiếp trên lớp. Một hướng tiếp cận khác là xem việc sử dụng AI như vấn đề cần được công khai và tự phản tư, thay vì chỉ tập trung vào xử phạt.

Các nền tảng trực tuyến cũng góp phần khuếch đại bầu không khí ngờ vực. Substack đã tích hợp Pangram vào ứng dụng, còn LinkedIn bổ sung nút phản hồi theo hướng “trông giống nội dung rác do AI tạo ra”.

Hệ quả là người đọc ngày càng hoài nghi mỗi khi tiếp cận một bài viết, không biết đó có thực sự là nội dung do con người tạo ra hay không. Ngược lại, những tác giả viết thật lại phải cố gắng viết sao cho “không giống AI”, tạo ra một nghịch lý mới trong môi trường nội dung số.