Luật Mạng thông tin sửa đổi của Hàn Quốc sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 7/7, bổ sung cơ chế bồi thường trừng phạt lên tới gấp 5 lần thiệt hại và mức phạt tối đa 1 tỷ won đối với hành vi phát tán thông tin sai sự thật, bị thao túng. Mục tiêu của luật là tăng cường cơ chế bảo vệ nạn nhân trước tình trạng tin giả lan rộng trên môi trường mạng. Tuy nhiên, ngay trước thời điểm áp dụng, dư luận cũng dấy lên nhiều lo ngại về nguy cơ tự kiểm duyệt khi bình luận hoặc chia sẻ nội dung trên các nền tảng số.

Một trong những câu hỏi được quan tâm nhiều nhất là liệu bình luận sai có bị xử phạt hay không. Theo quy định, ngay cả bình luận cũng có thể làm phát sinh trách nhiệm bồi thường dân sự thông thường nếu người đăng cố ý hoặc do sơ suất phát tán thông tin sai sự thật, bị thao túng và gây thiệt hại cho người khác.

Luật không phân biệt định dạng bài viết mà áp dụng với “người đăng”. Khái niệm này được hiểu là người sử dụng dịch vụ thông tin - truyền thông để trực tiếp tạo ra hoặc chọn lọc nội dung rồi đăng tải lên mạng nhằm phát tán.

Khi xem xét có áp dụng bồi thường trừng phạt hay không, tòa án sẽ đánh giá bốn yếu tố chính: nội dung có phải là thông tin sai sự thật hoặc bị thao túng hay không; người đăng có nhận thức được điều đó hay không; có mục đích gây thiệt hại hoặc thu lợi bất chính hay không; và trên thực tế có xâm phạm quyền nhân thân hoặc quyền tài sản của nạn nhân hay không. Việc nêu ý kiến, chỉ trích hay tranh luận chính trị, tự thân, không mặc nhiên bị xếp vào nhóm này.

Tách biệt với chế tài dân sự và hành chính, bài đăng hoặc bình luận vẫn có thể bị gỡ bỏ hay hạn chế hiển thị. Khi nhận được báo cáo, nền tảng có thể căn cứ vào chính sách vận hành tự nguyện để đánh giá vi phạm và áp dụng biện pháp xử lý, đồng thời phải thông báo cho người đăng về lý do cũng như quy trình khiếu nại.

Với trường hợp chỉ chia sẻ lại nội dung mà không biết đó là tin giả, nguyên tắc chung là không bị xử phạt nếu hoàn toàn không thể biết nội dung đó sai và cũng không có sơ suất. Trong bốn điều kiện để áp dụng bồi thường trừng phạt, nếu không có yếu tố nhận thức và mục đích thì sẽ không thuộc diện bị buộc bồi thường tăng nặng.

Tòa án sẽ xem xét từng vụ việc nếu người đăng có căn cứ hợp lý để tin rằng nội dung là đúng sự thật. Dù vậy, nếu sau khi biết thông tin là sai mà vẫn tiếp tục phát tán lặp lại, trách nhiệm pháp lý vẫn có thể được xác lập.

Một vấn đề khác gây chú ý là phạm vi áp dụng với KakaoTalk hay tin nhắn SMS. Theo luật, các hình thức liên lạc mang tính riêng tư như ứng dụng nhắn tin cá nhân, email hay tin nhắn nội bộ được loại khỏi phạm vi điều chỉnh. Tuy nhiên, các dịch vụ có tính công khai và khả năng lan truyền mạnh, chẳng hạn phòng chat mở với số lượng người tham gia không xác định, vẫn có thể bị đưa vào diện áp dụng tùy theo mức độ công khai và khả năng khuếch tán thông tin. Vấn đề này nhiều khả năng sẽ còn phải chờ các phán quyết cụ thể từ tòa án.

Về cơ chế đánh giá nội dung, nền tảng là bên thực hiện bước xem xét ban đầu. Nếu không đồng ý với cách xử lý, các bên có thể yêu cầu nền tảng xem xét lại hoặc đề nghị hòa giải thông qua Tiểu ban hòa giải tranh chấp thuộc Ủy ban Thẩm định Truyền thông - Phát thanh - Media. Nếu tranh chấp vẫn tiếp diễn, phán quyết cuối cùng sẽ được đưa ra trong tố tụng dân sự tại tòa án.

Cụ thể, nền tảng sẽ tham chiếu hướng dẫn của Korea Internet Self-Governance Organization (KISO) để đánh giá. Các tiêu chí gồm tính xác thực của thông điệp cốt lõi, bối cảnh tổng thể của nội dung và việc nội dung đó có tạo ra “vỏ bọc” gây hiểu lầm hay không. Trên cơ sở này, từng nền tảng xây dựng chính sách vận hành riêng và quản lý dịch vụ theo chính sách đó.

Đối với các vụ việc khó tự đánh giá, nền tảng có thể tham khảo báo cáo kiểm chứng của các tổ chức xác minh sự thật có thỏa thuận hỗ trợ với Trung tâm Minh bạch thuộc Ủy ban Truyền thông - Phát thanh - Media.

Nếu phản đối biện pháp xử lý, cả người báo cáo lẫn người đăng đều có thể khiếu nại lên nền tảng trong vòng 6 tháng. Các bên cũng có thể đề nghị Tiểu ban hòa giải của Ủy ban Thẩm định Truyền thông - Phát thanh - Media đứng ra hòa giải tranh chấp. Tuy nhiên, cơ quan này không phán định nội dung có phải là thông tin sai sự thật, bị thao túng hay không, mà chỉ xem xét quy trình xử lý của nền tảng có vấn đề về thủ tục hay không.

Việc xác định nội dung có thực sự là thông tin sai sự thật, bị thao túng hay không, cũng như có phát sinh trách nhiệm bồi thường hay không, vẫn thuộc thẩm quyền cuối cùng của tòa án. Cả bồi thường dân sự thông thường lẫn bồi thường trừng phạt đều chỉ có hiệu lực khi có phán quyết của tòa án.

Không phải cứ có báo cáo là nội dung sẽ bị xóa ngay. Người báo cáo phải nêu rõ vị trí của nội dung bị báo cáo như URL, mô tả nội dung và lý do báo cáo, nộp tài liệu chứng minh, đồng thời cung cấp họ tên và thông tin liên hệ. Sau khi tiếp nhận, nền tảng sẽ rà soát theo chính sách vận hành của mình để quyết định có áp dụng biện pháp như gỡ bỏ, chặn hoặc tạm dừng tài khoản hay không. Nếu có biện pháp xử lý, nền tảng phải thông báo lý do và quy trình khiếu nại cho cả người báo cáo lẫn người đăng.

Trước lo ngại chính phủ có thể trực tiếp kiểm duyệt nội dung, phía cơ quan chức năng khẳng định điều này không xảy ra. Ủy ban Truyền thông - Phát thanh - Media cho biết thông tin sai sự thật, bị thao túng đã được loại khỏi đối tượng thẩm định của Ủy ban Thẩm định Truyền thông - Phát thanh - Media nhằm bảo vệ quyền tự do ngôn luận, đồng thời để các nền tảng tự đánh giá theo chính sách tự nguyện.

Theo giải thích của chính phủ, Trung tâm Minh bạch chỉ hỗ trợ hành chính và tài chính cho các tổ chức xác minh sự thật, chứ không can thiệp vào việc lựa chọn chủ đề, quy trình hay nội dung xác minh.

Về đối tượng bị xử phạt và bồi thường, luật có thể được chia thành ba nhóm chính. Thứ nhất là bồi thường dân sự thông thường, áp dụng với bất kỳ người đăng nào cố ý hoặc do sơ suất phát tán thông tin sai sự thật, bị thao túng và gây thiệt hại cho người khác. Trường hợp này không có điều kiện về số người theo dõi hay lượt xem.

Thứ hai là bồi thường trừng phạt. Đối tượng áp dụng là người đăng trong 3 tháng gần nhất đã đăng từ 3 nội dung trở lên, có thu lợi như doanh thu quảng cáo, đồng thời có ít nhất 100.000 người theo dõi hoặc đạt bình quân từ 100.000 lượt xem mỗi tháng. Nếu đáp ứng đủ điều kiện, tòa án có thể quyết định mức bồi thường tối đa gấp 5 lần thiệt hại.

Thứ ba là xử phạt hành chính bằng tiền. Nhóm này áp dụng với người đăng trong 3 tháng gần nhất đăng từ 3 nội dung trở lên và có thu lợi, đồng thời đã lặp lại ít nhất 2 lần việc phát tán thông tin mà tòa án đã tuyên bằng bản án có hiệu lực là nội dung bất hợp pháp hoặc sai sự thật, bị thao túng. Tiêu chí về số người theo dõi và lượt xem không được áp dụng trong trường hợp này. Ủy ban Truyền thông - Phát thanh - Media có thể phạt tối đa 1 tỷ won.

Doanh nghiệp vận hành nền tảng không thuộc đối tượng của cơ chế bồi thường trừng phạt trong trường hợp phát tán thông tin; đối tượng chịu trách nhiệm là người đăng. Trong trường hợp có thiệt hại nhưng khó xác định chính xác mức độ, tòa án có thể ấn định một khoản hợp lý trong phạm vi 50 triệu won.

Nội dung báo chí cũng nằm trong phạm vi điều chỉnh của luật. Cơ quan báo chí được xem là “người đăng” và có thể phải bồi thường nếu phát tán thông tin sai sự thật, bị thao túng. Dù nội dung được đăng trên website của tòa soạn, trên các cổng tin tức như Naver, Daum hay trên các kênh mạng xã hội như YouTube, Instagram, nếu là thông tin sai sự thật, bị thao túng thì đều có thể bị áp dụng quy định này.

Nếu trong 3 tháng gần nhất, người đăng đã đăng từ 3 nội dung trở lên để thu lợi và có ít nhất 100.000 người theo dõi hoặc bình quân từ 100.000 lượt xem mỗi tháng, cơ quan báo chí cũng có thể thuộc diện bị yêu cầu bồi thường trừng phạt. Tuy nhiên, nếu việc đưa tin phục vụ lợi ích công cộng hoặc tại thời điểm phát tán có lý do chính đáng để tin rằng nội dung là đúng, trường hợp đó sẽ được loại trừ khỏi diện bồi thường tăng nặng.

Dù vậy, tách biệt với vấn đề chế tài, nền tảng không được tùy ý gỡ bỏ, chặn hay đình chỉ tài khoản hoặc bài đăng của cơ quan báo chí chỉ dựa trên báo cáo.

Tranh cãi quanh đạo luật này vẫn kéo dài chủ yếu vì nền tảng có thể quyết định gỡ bỏ hoặc hạn chế hiển thị nội dung trước khi có phán quyết của tòa án. Các tổ chức xã hội dân sự và người dùng lo ngại, trước áp lực trách nhiệm pháp lý, nền tảng có thể xử lý quá tay và tạo ra hiệu ứng tự kiểm duyệt.

Ngày 26/5, trên cổng kiến nghị công dân của Quốc hội Hàn Quốc đã xuất hiện một kiến nghị kêu gọi rút lại Luật Mạng thông tin. Sau hơn một tháng, kiến nghị này đã nhận được 142.248 lượt đồng thuận và ngày 3/7 được chuyển tới Ủy ban Khoa học - Công nghệ thông tin - Phát thanh - Truyền thông của Quốc hội.