Cơ quan Giám sát Tài chính Hàn Quốc (FSS) đang mở rộng rà soát thị trường ETF, tập trung vào nhóm ETF đòn bẩy cổ phiếu đơn lẻ có rủi ro cao và các sản phẩm liên quan đến SpaceX. Động thái này diễn ra trong bối cảnh hàng loạt tranh cãi phát sinh quanh khâu quảng bá sản phẩm, cơ chế chỉ số, hoạt động của nhà tạo lập thanh khoản (LP) và công tác bảo vệ nhà đầu tư.

Theo giới tài chính ngày 24/6, FSS đang kiểm tra quy trình bảo vệ nhà đầu tư tại các công ty quản lý quỹ và công ty chứng khoán, với trọng tâm là ETF đòn bẩy cổ phiếu đơn lẻ và các ETF có liên quan đến SpaceX.

Korea Investment Management đã bị đưa vào diện thanh tra tại chỗ sau khi quảng bá ETF với thông điệp có thể đưa cổ phiếu IPO của SpaceX vào danh mục. Trong khi đó, Samsung Asset Management, đơn vị đã đưa SpaceX vào một ETF thụ động ngay trong ngày niêm yết, cũng nằm trong diện bị kiểm tra về mức độ tuân thủ phương pháp tính chỉ số.

Tại họp báo ngày 22/6, Thống đốc FSS Lee Chan-jin bày tỏ lo ngại mạnh mẽ về tình trạng quá nóng của các ETF đòn bẩy cổ phiếu đơn lẻ. Theo ông, vòng quay giao dịch ở nhóm sản phẩm này đã lên mức quá cao, trong khi lợi ích thực tế của nhà đầu tư không tương xứng, còn phía trung gian lại được hưởng lợi đáng kể từ phí giao dịch.

Ông cho biết có thời điểm vòng quay của các sản phẩm này tiến sát 200%, đồng thời ước tính phí giao dịch mà các công ty chứng khoán có thể thu được lên tới khoảng 10 nghìn tỷ won.

Người đứng đầu FSS cũng cho biết cơ quan này đã phát đi cảnh báo tới nhà đầu tư, song thị trường vẫn chưa hạ nhiệt. Vì vậy, FSS sẽ phối hợp với cơ quan hoạch định chính sách để xem xét các biện pháp theo từng cấp độ, từ giao dịch ký quỹ đến tín dụng.

Các ETF đòn bẩy cổ phiếu đơn lẻ ban đầu được triển khai nhằm kéo nhu cầu đầu tư ra nước ngoài quay lại thị trường chứng khoán trong nước trong bối cảnh tỷ giá ở mức cao. Tuy nhiên, sau khi ra mắt, quy mô tài sản ròng của nhóm quỹ này tăng nhanh cùng làn sóng vốn đổ vào cổ phiếu bán dẫn. FSS lo ngại rủi ro thua lỗ lớn, nhất là khi tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân tham gia ở mức cao.

Vụ việc liên quan đến phân bổ cổ phiếu IPO của SpaceX cũng là một nguyên nhân khiến cơ quan quản lý mở rộng phạm vi kiểm tra. Lee Chan-jin đề cập trường hợp Mirae Asset Securities không được phân bổ dù chỉ một cổ phiếu và cho rằng diễn biến quanh quá trình phân bổ là khó chấp nhận.

FSS hiện kiểm tra quy trình bảo vệ nhà đầu tư tại Mirae Asset Securities, tính phù hợp trong việc đăng ký tư cách nhà đầu tư chuyên nghiệp, cũng như quy trình phân bổ của đơn vị bảo lãnh phát hành ở nước ngoài. Cơ quan này cũng xem xét vấn đề tiền của nhà đầu tư bị giữ lại trong quá trình đăng ký mua, trong khi nếu không tham gia đăng ký thì họ vẫn có thể mua cổ phiếu ngay trong ngày niêm yết. Theo FSS, đây là một điểm cần được xem xét kỹ dưới góc độ bảo vệ nhà đầu tư.

Hoạt động thanh tra đối với các công ty quản lý quỹ cũng đang được đẩy nhanh. Trước đó, Korea Investment Management từng nhấn mạnh lợi thế của ETF “ACE US Space Tech Active” là có thể đưa SpaceX vào danh mục theo mức giá IPO, nhưng cuối cùng quỹ này lại không nắm giữ số cổ phiếu IPO như kỳ vọng.

Một số nhà đầu tư cho rằng họ đã hiểu theo hướng chắc chắn sẽ được phân bổ cổ phiếu IPO, nên đã nộp đơn tố cáo lên cảnh sát. Hiện cơ quan chức năng được cho là đã bắt đầu bước xác minh ban đầu với nghi vấn lừa đảo, dù việc có đủ yếu tố cấu thành tội danh hay không vẫn phải chờ kết quả điều tra và thanh tra.

Samsung Asset Management cũng nằm trong diện bị rà soát. FSS dự kiến xác nhận việc công ty này đưa SpaceX vào ETF thụ động “KODEX US Aerospace” ngay trong ngày niêm yết có phù hợp với phương pháp tính chỉ số hay không. Theo phía Samsung, ngay từ giai đoạn thiết kế ETF, bộ chỉ số đã có cơ chế ngoại lệ cho phép bổ sung linh hoạt trong một số trường hợp.

Ngoài tranh cãi liên quan đến SpaceX, Korea Investment Management gần đây còn liên tiếp vướng tranh luận về biến động giá trong quá trình vận hành ETF. Ngày 8/6, ETF “ACE SK hynix Single Stock Leverage” chốt phiên ở mức 30.000 won, tăng 49,70%, dù cổ phiếu cơ sở là SK hynix lại giảm 7,68%.

Tại thời điểm đó, iNAV của quỹ chỉ ở mức 16.164 won, nhưng giá đóng cửa cao gần gấp đôi, khiến mức chênh lệch nới lên 85,59%.

FSS xác định đợt tăng giá bất thường này xảy ra khi khoảng trống báo giá của LP gần sát giờ đóng cửa trùng với lệnh mua quy mô lớn. Theo quy định, từ 15h20 - thời điểm bắt đầu phiên khớp lệnh định kỳ xác định giá đóng cửa - LP được miễn nghĩa vụ chào giá.

Sau đó, do cơ chế ổn định biến động VI được kích hoạt, thời điểm khớp lệnh đóng cửa được lùi thêm hai phút, tới 15h32. Tuy nhiên, một số LP đã rút báo giá theo mốc thời gian đóng cửa cũ, khiến chênh lệch giữa giá thị trường và giá trị thực của quỹ bị nới rộng mạnh.

Tranh cãi về méo giá cũng xuất hiện trong quá trình tái cơ cấu danh mục của các ETF chủ đề hạt nhân. Ngày 12/6, các cổ phiếu liên quan đến điện hạt nhân như BHI, Korea Electric Power Engineering và Woori Technology đồng loạt tăng trần trong phiên khớp lệnh cuối ngày. Thị trường cho rằng lực mua vào ở giá đóng cửa xuất phát từ hoạt động tái cơ cấu của ETF “ACE Nuclear TOP10” do Korea Investment Management quản lý.

Trong bối cảnh độ sâu sổ lệnh mỏng, dòng tiền mua lớn đã đẩy giá cổ phiếu tăng nóng trong thời gian ngắn. Sau đó, ở phiên giao dịch ngoài giờ, giá đã điều chỉnh giảm đáng kể.

Thị trường ETF tăng trưởng nhanh nhờ quy mô tài sản ròng mở rộng và dòng tiền mới liên tục chảy vào. Tuy nhiên, loạt tranh cãi gần đây đang đặt ra câu hỏi liệu hệ thống quản trị sau khi sản phẩm được đưa ra thị trường có đủ chặt chẽ hay không.

Nếu phạm vi rà soát của cơ quan quản lý tiếp tục mở rộng sang quảng bá sản phẩm, phương pháp chỉ số, hoạt động của LP và quản lý giao dịch vay mượn, cuộc đua tung ra các ETF theo chủ đề giữa các công ty quản lý quỹ nhiều khả năng sẽ phải giảm tốc.

Một nguồn tin trong ngành cho biết cạnh tranh trên thị trường ETF ngày càng gay gắt, khiến các công ty đẩy mạnh ra mắt sản phẩm được dự báo có nhu cầu cao. Người này nói thêm rằng trong bối cảnh Hàn Quốc chuẩn bị sửa đổi Stewardship Code, yêu cầu về đầu tư có trách nhiệm đối với các công ty quản lý tài sản được dự báo sẽ tăng lên, kéo theo nhu cầu siết chặt kiểm soát nội bộ.