Các ETF theo chủ đề vũ trụ trong năm 2026 đang cho thấy sự khác biệt ngày càng rõ về cấu trúc danh mục, mức độ biến động và hiệu suất đầu tư. Sau khi SpaceX niêm yết, tỷ trọng cổ phiếu này trong từng quỹ trở thành yếu tố then chốt, khiến nhà đầu tư không thể chỉ nhìn vào tên gọi “ETF vũ trụ” để đánh giá rủi ro.

Ngày 25/9 (giờ địa phương), Cryptopolitan cho biết thay đổi lớn nhất trên thị trường ETF vũ trụ thời gian gần đây nằm ở cách các quỹ phân bổ tỷ trọng cho SpaceX. Trước đây, phần lớn sản phẩm trong nhóm này phân bổ tương đối rộng vào vệ tinh, viễn thông, định vị, quốc phòng và hàng không vũ trụ. Tuy nhiên, một số ETF ra mắt gần đây lại đặt tỷ trọng lớn vào SpaceX, khiến hiệu suất quỹ nhạy hơn nhiều với biến động của một số cổ phiếu chủ chốt.

Các ETF tiêu biểu trong nhóm gồm Procure Space ETF (UFO), Theme Space Innovators ETF (NASA), Roundhill Space and Technology ETF (MARS), ARK Space Exploration and Innovation ETF (ARKX) và VanEck Space Innovators UCITS ETF (JEDI). Dù cùng theo đuổi chủ đề vũ trụ, cơ cấu đầu tư thực tế của các quỹ này khác biệt đáng kể.

Ra mắt năm 2019, UFO vẫn duy trì danh mục tương đối phân tán. Tính đến tháng 9/2026, quỹ nắm giữ 52 cổ phiếu, trong đó các vị thế lớn nhất là Garmin với 6,78%, Trimble 6,75%, SiriusXM 5,55%, Viasat 5,44% và SpaceX 5,07%. Top 10 khoản nắm giữ chiếm hơn 48% danh mục, song mức độ phụ thuộc vào một mã riêng lẻ vẫn ở mức thấp hơn so với nhiều quỹ mới.

NASA, niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán New York ngày 30/3 năm nay, có cấu trúc tập trung hơn đáng kể. Đến tháng 9/2026, tài sản quản lý của quỹ tăng lên 1,01 tỷ USD. Trong danh mục gồm 36 cổ phiếu, SpaceX chiếm tỷ trọng lớn nhất với 25,5%, tiếp theo là Rocket Lab 9,94%, AST SpaceMobile 6,86% và Viasat 5,62%. Chỉ riêng SpaceX và Rocket Lab đã chiếm hơn 35% danh mục.

MARS cũng thuộc nhóm ETF vũ trụ thế hệ mới có mức độ phụ thuộc cao vào SpaceX. Cổ phiếu này chiếm 25,54% danh mục, tiếp theo là Rocket Lab 9,26%, AST SpaceMobile 6,94%, Viasat 5,06% và Globalstar 5,04%. Điều đó đồng nghĩa với việc dù đầu tư theo toàn ngành vũ trụ, hiệu suất thực tế của quỹ vẫn có thể bị chi phối mạnh bởi biến động giá của một số cổ phiếu trọng yếu, đặc biệt là SpaceX.

Ở chiều ngược lại, ARKX, thành lập đầu năm 2021, có cơ cấu mang tính pha trộn hơn. Tính đến tháng 9/2026, quỹ quản lý 759,5 triệu USD tài sản, trong đó SpaceX chiếm 10,165%. Các khoản nắm giữ lớn tiếp theo gồm L3Harris Technologies 6,83%, Kratos Defense & Security Solutions 6,42%, Deere 5,37% và Rocket Lab 4,89%. Quỹ này cũng phân bổ một phần vào các cổ phiếu công nghệ vốn hóa lớn như Amazon và Nvidia, nên biến động của nhóm công nghệ cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến diễn biến quỹ.

Trong khi đó, các sản phẩm UCITS theo chuẩn châu Âu nhìn chung phân tán hơn. JEDI được thành lập vào tháng 6/2022 và đến tháng 9/2026 có tài sản quản lý đạt 1,7 tỷ USD. Các khoản nắm giữ lớn nhất gồm Viasat 9,56%, EchoStar 7,28%, Globalstar 6,52% và Rocket Lab 6,31%. Mức độ tập trung trực tiếp vào SpaceX của quỹ này thấp hơn so với một số ETF mới tại Mỹ.

Sự khác biệt giữa các sản phẩm không dễ nhận ra nếu chỉ nhìn vào phí quản lý. Mức phí của các ETF nói trên chủ yếu dao động trong khoảng 0,50-0,75%, nhưng yếu tố quyết định cấu trúc rủi ro lại nằm ở tỷ trọng từng cổ phiếu trong danh mục. Nếu các ETF thế hệ cũ thường phân bổ rộng vào vệ tinh, viễn thông, quốc phòng và hạ tầng hàng không vũ trụ, thì nhiều quỹ mới có xu hướng tập trung mạnh hơn vào một số cổ phiếu tăng trưởng, trong đó có SpaceX.

Nhà đầu tư cũng cần kiểm tra mức độ tiếp xúc với các doanh nghiệp chưa niêm yết. Với những sản phẩm cho phép tiếp cận cổ phần của doanh nghiệp trước khi niêm yết, thanh khoản có thể thấp hơn so với đầu tư vào cổ phiếu đang giao dịch trên sàn. Quá trình hình thành giá cũng có thể chậm hơn, từ đó làm tăng rủi ro vốn bị “giam” trong một khoảng thời gian nhất định.

Một rủi ro đáng chú ý khác của ETF vũ trụ là tình trạng tập trung quá lớn vào một mã. Khi SpaceX hoặc một vài cổ phiếu chiếm tỷ trọng quá cao, hiệu suất của quỹ dù đầu tư vào nhiều doanh nghiệp vẫn có thể bị chi phối mạnh bởi diễn biến giá của một công ty. Với các ETF mới có thanh khoản chưa thực sự dày, biến động giá cũng có thể lớn hơn tùy theo điều kiện thị trường.

Tựu trung, điều quan trọng nhất trên thị trường ETF vũ trụ hiện nay không nằm ở nhãn “vũ trụ”, mà ở cấu trúc danh mục thực tế. Nhà đầu tư cần xem kỹ tỷ trọng SpaceX, nhóm cổ phiếu lớn nhất, số lượng mã nắm giữ, cách vận hành của quỹ, cũng như khác biệt cấu trúc giữa ETF tại Mỹ và sản phẩm UCITS để nhận diện đúng đặc điểm đầu tư của từng quỹ.

Ngay cả khi cùng được quảng bá theo chủ đề vũ trụ, việc quỹ nắm giữ những cổ phiếu nào và với tỷ trọng bao nhiêu vẫn có thể tạo ra khác biệt lớn về biến động giá và mức độ rủi ro. Khi thị trường ETF vũ trụ bước vào giai đoạn tái định hình quanh SpaceX, việc kiểm tra danh mục trước khi nhìn tên quỹ đang trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.