Làn sóng tranh luận về nguy cơ “SaaSpocalypse” đang nóng trở lại khi AI ngày càng gây sức ép lên mô hình phần mềm dưới dạng dịch vụ (SaaS). Sau mùa công bố kết quả kinh doanh quý II/2026 của loạt doanh nghiệp SaaS lớn trên toàn cầu, thị trường bắt đầu phân hóa rõ hơn giữa những công ty chậm thích ứng với AI và nhóm biết tận dụng công nghệ này để tăng trưởng.

Theo giới quan sát, ngày 11/8, doanh thu của nhiều doanh nghiệp SaaS chưa sụt giảm đột ngột, nhưng thị trường đã bắt đầu định giá lại toàn ngành. Áp lực hiện thể hiện rõ nhất ở giá cổ phiếu và mức định giá.

Wall Street Journal (WSJ) cho biết cổ phiếu của nhiều công ty SaaS niêm yết như Salesforce, Workday và Adobe đã giảm hơn 30% so với đỉnh trong vòng một năm qua.

Cũng theo WSJ, IBM từng mất tới 69 tỷ USD vốn hóa chỉ trong một phiên giao dịch hồi tháng 7. Cổ phiếu hãng lao dốc sau khi công ty cảnh báo về triển vọng lợi nhuận ròng, trong bối cảnh khách hàng chuyển chi tiêu từ phần mềm sang phần cứng AI.

HubSpot giảm 19% chỉ hai ngày sau khi công bố kết quả kinh doanh, ghi nhận mức giảm mạnh nhất trong một thập kỷ. Trong 12 tháng qua, cổ phiếu này đã mất hơn 50%. Datadog cũng giảm 19% trong phiên 7/8, mức giảm sâu nhất kể từ khi niêm yết năm 2019.

Không chỉ doanh nghiệp niêm yết, nhóm SaaS chưa lên sàn cũng chịu áp lực tương tự. Bending Spoons của Italy cho biết sẽ mua lại startup bảng tính và cơ sở dữ liệu Airtable bằng tiền mặt với giá 1,28 tỷ USD.

Airtable trước đó đã huy động hơn 1,4 tỷ USD qua nhiều vòng gọi vốn. Trong giai đoạn bùng nổ năm 2021, công ty từng được định giá hơn 11 tỷ USD, nhưng mức định giá ở thời điểm bán lại đã giảm rất sâu. Outreach, một công ty SaaS hỗ trợ bán hàng, cũng từng được định giá 4,4 tỷ USD nhưng gần đây phải tái cơ cấu và cắt giảm khoảng 30% nhân sự.

Một bộ phận chuyên gia cho rằng SaaS sẽ không biến mất vì AI, nhưng triển vọng của những công ty không kịp thích ứng đang trở nên kém sáng sủa. Đặc biệt, các doanh nghiệp tập trung vào những tác vụ chuyên biệt như soạn thảo tài liệu pháp lý, nghiên cứu hay các công việc lặp lại có thể chịu tác động mạnh hơn.

Manny Medina, cựu CEO của Outreach và hiện là nhà sáng lập startup Paid, nói với WSJ rằng nhiều startup phần mềm ra đời từ đầu những năm 2010 không còn tăng trưởng đủ nhanh để thu hút sự quan tâm thực chất từ nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán, khiến hoạt động rơi vào trạng thái trì trệ. Theo ông, nhiều CEO mà ông gặp đang cân nhắc rời công ty để làm lại từ đầu.

WSJ nhận định các startup SaaS đang gặp khó khi nhu cầu của khách hàng dịch chuyển từ phần mềm hỗ trợ con người thực hiện công việc sang AI agent có khả năng trực tiếp thay con người xử lý công việc. Điều đó buộc nhiều doanh nghiệp SaaS từng nhận vốn đầu tư mạo hiểm phải cắt giảm nhân sự và tái cấu trúc toàn diện.

Các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) rót vốn vào SaaS cũng đối mặt nhiều bất định. Nhiều startup từng được kỳ vọng có thể IPO trong điều kiện thuận lợi nay không còn triển vọng sáng như trước.

Theo WSJ, các quỹ VC hiện vừa đổ hàng tỷ USD vào startup AI, vừa chật vật bảo toàn giá trị ở các công ty phần mềm đã đầu tư trước làn sóng AI. Nhiều quỹ đang phải cơ cấu lại danh mục, đồng thời chuẩn bị phương án bán tách mảng kinh doanh hoặc thoái bớt tài sản tại một số doanh nghiệp.

Ở chiều ngược lại, thị trường cũng dành nhiều sự chú ý hơn cho những công ty SaaS có thể tăng tốc nhờ tái định vị theo xu hướng AI.

WSJ cho biết Lantern, một doanh nghiệp chăm sóc sức khỏe số thành lập cách đây 15 năm, đã ứng dụng AI để cải tổ quy trình xử lý bồi thường bảo hiểm. Quy trình gồm 16 bước vốn thường mất hơn hai tuần nay có thể hoàn tất trong khoảng một phút. CEO John Zuutter cho biết cải tiến này đã giúp biên lợi nhuận của Lantern cải thiện đáng kể.

Gong, công ty phần mềm bán hàng, gần đây cũng đã vượt mốc 500 triệu USD doanh thu định kỳ hàng năm (ARR). ARR của Gong tăng hơn 55% so với cùng kỳ.

Intercom, công ty phần mềm dịch vụ khách hàng, đã phát triển AI agent chăm sóc khách hàng mang tên Fin và đạt ARR 400 triệu USD vào đầu năm nay. Trong bối cảnh đó, Salesforce, nhà cung cấp CRM đám mây lớn nhất thế giới, thông báo vào tháng 6 rằng họ sẽ mua lại Informatica với giá 3,6 tỷ USD.

Trong nhóm SaaS niêm yết, Twilio và Atlassian là hai cái tên nổi bật nhờ kết quả kinh doanh tích cực. Sau khi công bố báo cáo quý, cổ phiếu của cả hai cùng tăng hơn 20% trong phiên 8/8. Riêng Atlassian ghi nhận mức lợi nhuận cao nhất kể từ năm 2021, kéo cổ phiếu tăng 35% chỉ trong một ngày, mạnh nhất kể từ khi niêm yết năm 2015.

Theo Financial Times, CEO Atlassian Cannon-Brookes đã bác bỏ trực diện quan điểm cho rằng AI sẽ bào mòn hoạt động kinh doanh của công ty. Ông cho biết khách hàng đang sử dụng AI rất tích cực, nhưng phần lớn là dùng ngay trong các sản phẩm của Atlassian. Ông cũng nhấn mạnh rằng nhiều doanh nghiệp đang chi rất mạnh cho AI nhưng chưa xác định rõ mục tiêu và hiệu quả đầu tư, vì vậy nâng hiệu suất sử dụng vốn cho AI mới là bài toán quan trọng.