Mỹ sẽ áp thuế 15% đồng thời thiết lập giá sàn nhập khẩu đối với polysilicon, nguyên liệu đầu vào quan trọng của ngành bán dẫn và điện mặt trời, từ ngày 4/12. Động thái này nhằm giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng do Trung Quốc chi phối và củng cố năng lực sản xuất trong nước.

Bloomberg ngày 7/8 (giờ địa phương) cho biết Tổng thống Mỹ Donald Trump đã quyết định triển khai các biện pháp bảo hộ thương mại mới với polysilicon và một số sản phẩm liên quan theo Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại.

Polysilicon là silicon siêu tinh khiết, nguyên liệu nền tảng trong sản xuất tấm pin mặt trời và bán dẫn. Trong ngành điện mặt trời, vật liệu này được chế biến thành ingot và wafer trước khi sản xuất cell và module. Với ngành bán dẫn, đây cũng là vật liệu cơ bản để tạo ra các linh kiện trên nền silicon có độ tinh khiết cao.

Theo chính sách mới, Mỹ sẽ áp giá sàn nhập khẩu với polysilicon và các sản phẩm phái sinh chủ chốt. Tài liệu của Nhà Trắng cho biết mức giá sàn đối với polysilicon là 21 USD/kg, trong khi ingot và wafer polysilicon là 100 USD/kg.

Đối với cell điện mặt trời, mức giá sàn là 0,22 USD/watt; còn module điện mặt trời là 0,38 USD/watt. Ngoài ra, các mặt hàng này còn chịu thêm thuế 15%.

Không chỉ siết nhập khẩu, chính quyền Mỹ cũng muốn thúc đẩy mở rộng công suất sản xuất trong nước. Nhà Trắng cho biết Bộ Thương mại có thể xây dựng chương trình ưu đãi để hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào các cơ sở sản xuất polysilicon và sản phẩm liên quan.

Mục tiêu lớn hơn của Washington là giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, nước đang nắm ảnh hưởng rất lớn trong chuỗi cung ứng điện mặt trời toàn cầu. Bằng cách nâng rào cản nhập khẩu và đồng thời khuyến khích đầu tư nội địa, Mỹ muốn đưa các khâu thượng nguồn của chuỗi cung ứng silicon trở lại trong nước.

Chính sách này nhận được phản hồi tích cực từ một số doanh nghiệp trong ngành điện mặt trời Mỹ. T1 Energy, First Solar và Qcells, mảng điện mặt trời của Hanwha tại Mỹ, đều đánh giá đây là tín hiệu thuận lợi. CEO Dan Barcelo của T1 Energy nhận định đây là biện pháp mang tính bước ngoặt, hỗ trợ đầu tư vào sản xuất tiên tiến và chuỗi cung ứng năng lượng trong nước. Hiện T1 Energy đang vận hành một nhà máy sản xuất tấm pin mặt trời tại Texas và đầu tư 510 triệu USD vào cơ sở sản xuất cell.

Các nhà sản xuất polysilicon tại Mỹ cũng hoan nghênh động thái này. Hemlock Semiconductor, liên doanh giữa Corning và Shin-Etsu Handotai của Nhật Bản, đang vận hành cơ sở sản xuất tại Michigan. Corning cho biết quyết định mới sẽ khuyến khích doanh nghiệp tiếp tục đầu tư vào năng lực sản xuất nội địa và cải thiện sức cạnh tranh dài hạn.

Wacker Chemie của Đức, doanh nghiệp đang vận hành cơ sở sản xuất polysilicon tại Tennessee, cho biết đang đánh giá tác động cụ thể của chính sách. Công ty đồng thời ghi nhận việc chính phủ Mỹ tiếp tục xử lý các vấn đề liên quan đến khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng bán dẫn, hạ tầng điện toán tiên tiến và nhu cầu quốc phòng - an ninh.

Chính sách mới cũng phản ánh điểm yếu mang tính cấu trúc của ngành sản xuất điện mặt trời Mỹ. Sau khi Quốc hội ban hành ưu đãi thuế năm 2022, năng lực sản xuất trong nước đã mở rộng, nhưng tăng trưởng chủ yếu tập trung ở công đoạn cuối là lắp ráp tấm pin. Trong khi đó, các khâu thượng nguồn và trung gian như wafer và cell vẫn phụ thuộc nhiều vào hàng nhập khẩu.

Trong nhiều năm, ngành điện mặt trời Mỹ cho rằng các doanh nghiệp Trung Quốc, nhờ trợ cấp của chính phủ, đã bán sản phẩm với giá thấp, qua đó làm suy giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp Mỹ. Một số ý kiến cũng chỉ trích việc các công ty Trung Quốc chuyển cơ sở sản xuất sang Đông Nam Á và các khu vực khác để né các mức thuế hiện hành của Mỹ.

Chuỗi cung ứng bán dẫn cũng là một yếu tố quan trọng trong quyết định lần này. Theo Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn, nhu cầu polysilicon của ngành bán dẫn chỉ chiếm khoảng 2,4% tổng nhu cầu toàn cầu. Điều đó cho thấy để duy trì nền tảng sản xuất polysilicon phục vụ ngành bán dẫn tại Mỹ, nước này cần quy mô tiêu thụ lớn từ ngành điện mặt trời, thay vì tách rời hai lĩnh vực. Cách tiếp cận được đưa ra là xem đây như một chuỗi cung ứng silicon thống nhất.

Dù vậy, việc chọn thời điểm triển khai vào tháng 12 cũng làm dấy lên lo ngại về tác động ngắn hạn. Luật sư Tim Brightbill, người từng tham gia nhiều vụ kiện thương mại nhằm vào các doanh nghiệp điện mặt trời Trung Quốc, cảnh báo lượng nhập khẩu có thể tăng mạnh trước khi thuế và giá sàn nhập khẩu chính thức có hiệu lực. Trong khi đó, các doanh nghiệp mua tấm pin mặt trời cũng cần thêm thời gian để điều chỉnh hợp đồng cung ứng theo cấu trúc giá mới.

Hiện Mỹ được cho là chỉ có hai cơ sở sản xuất polysilicon. Vì vậy, vấn đề then chốt là nước này có thể mở rộng năng lực sản xuất nội địa nhanh đến đâu khi đồng thời sử dụng rào cản nhập khẩu và các biện pháp ưu đãi đầu tư.

Về tổng thể, chính sách mới không chỉ đơn thuần là tăng thuế với sản phẩm điện mặt trời. Đây còn là nỗ lực đưa chuỗi cung ứng silicon vốn phụ thuộc lớn vào Trung Quốc về lại Mỹ. Giới quan sát sẽ theo dõi liệu Washington có thể nâng mức tự chủ từ polysilicon lên các khâu ingot, wafer và cell hay không, cũng như liệu chính sách này có chuyển thành các khoản đầu tư thực tế vào cơ sở sản xuất bán dẫn và điện mặt trời trong nước.