Mỹ đang siết mạnh đường vào thị trường đối với robot tiên tiến sản xuất ở nước ngoài, sau khi Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) đưa nhóm thiết bị này vào diện kiểm soát và ngừng cấp chứng nhận mới. Động thái này được cho là sẽ tác động trực tiếp đến kế hoạch mở rộng tại Mỹ của nhiều doanh nghiệp robot Trung Quốc.

Theo South China Morning Post ngày 29/7 (giờ địa phương), FCC một ngày trước đó đã bổ sung “thiết bị robot tiên tiến” do nước ngoài sản xuất vào “covered list” (danh sách các thiết bị thuộc diện kiểm soát). Cùng với đó, cơ quan này dừng cấp chứng nhận mới, loại giấy phép cần thiết để sản phẩm được nhập khẩu và lưu hành tại Mỹ.

Các thiết bị bị ảnh hưởng gồm robot hình người, robot bốn chân và nhiều dòng robot di động có kết nối. FCC cho biết quyết định này xuất phát từ lo ngại về rủi ro an ninh mạng và sự phụ thuộc trong chuỗi cung ứng. Tuy vậy, những mẫu đã được cấp chứng nhận trước đó hiện chưa bị ảnh hưởng ngay.

Giới phân tích đánh giá đây là đòn giáng trực tiếp vào các doanh nghiệp Trung Quốc, vốn đang nắm vị thế áp đảo trên thị trường robot toàn cầu. Theo Counterpoint Research, các công ty Trung Quốc chiếm hơn 80% số robot hình người được lắp đặt trên toàn thế giới trong năm ngoái. Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc cũng cho biết trong nửa đầu năm nay, doanh nghiệp nước này nắm khoảng 70% doanh số robot bốn chân toàn cầu. Số mẫu robot hình người do Trung Quốc phát triển đã vượt 400, chiếm hơn một nửa toàn thị trường.

Bắc Kinh lập tức phản ứng. Tại họp báo ngày 30/7, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ning tuyên bố Trung Quốc nhất quán phản đối việc Mỹ vin vào lý do an ninh quốc gia để gây sức ép lên doanh nghiệp Trung Quốc. Bà cho rằng chủ nghĩa bảo hộ không giúp Mỹ nâng cao năng lực cạnh tranh, mà chỉ gây thiệt hại cho doanh nghiệp và người tiêu dùng nước này. Theo bà, Trung Quốc sẽ có các biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.

Thị trường đặc biệt chú ý đến thời điểm FCC siết quy định, trong bối cảnh nhiều hãng robot Trung Quốc xem mở rộng ra nước ngoài là động lực tăng trưởng chính và một số đang chuẩn bị niêm yết. Ông Soumen Mandal, nhà phân tích cấp cao tại Counterpoint Research, nhận định thời điểm đưa ra quyết định này nhiều khả năng không phải ngẫu nhiên. Ông cho biết nhiều doanh nghiệp robot hình người Trung Quốc đang chuẩn bị IPO trong năm nay, trong khi các công ty Mỹ như Tesla, Figure và Boston Dynamics có thể hưởng lợi đáng kể.

Mức độ tác động lên toàn ngành hiện vẫn chưa rõ ràng, song thực tế là không ít doanh nghiệp Trung Quốc phụ thuộc khá lớn vào thị trường Mỹ. Dù nhiều công ty không tách riêng doanh thu tại Mỹ, họ từ lâu đã xem mở rộng quốc tế là trụ cột tăng trưởng. Dữ liệu hải quan Trung Quốc công bố tuần trước cho thấy trong tháng 6, xuất khẩu robot công nghiệp, robot vệ sinh, robot phẫu thuật và robot bionic của nước này đạt gần 600 triệu USD, trong đó khoảng 8% được xuất sang Mỹ.

Unitree Robotics cho biết hơn 40% doanh thu từ mảng kinh doanh cốt lõi trong năm ngoái đến từ thị trường nước ngoài, tương đương 732 triệu nhân dân tệ. Công ty gần đây hợp tác với Nvidia để phát triển mẫu robot hình người mới mang tên “Isaac GR00T”, dự kiến ra mắt trong năm nay. Tuy nhiên, quy định mới khiến phạm vi áp dụng yêu cầu chứng nhận tại Mỹ đối với sản phẩm này trở nên kém rõ ràng.

Agibot, có trụ sở tại Thượng Hải, từng cho biết kỳ vọng khoảng 30% doanh thu năm nay sẽ đến từ thị trường nước ngoài và về dài hạn tỷ trọng này có thể vượt 50%, trong đó Mỹ là một trong những thị trường mục tiêu. Trong khi đó, Pudu Robotics cho biết đã mở văn phòng tại Dallas, bang Texas từ đầu năm nay và đã triển khai khoảng 15.000 robot trên khắp châu Mỹ; doanh thu tại khu vực này tăng 285% so với cùng kỳ. Với Geekplus, doanh thu tại Mỹ năm ngoái đạt 839 triệu nhân dân tệ, tương đương khoảng 26,5% tổng doanh thu.

Quy định mới vẫn chừa ra một cơ chế ngoại lệ. FCC cho biết các nhà sản xuất nước ngoài có thể xin Bộ Quốc phòng Mỹ phê duyệt để đề nghị đưa thiết bị ra khỏi danh sách. Dù vậy, nhiều ý kiến cho rằng đây không đơn thuần là rào cản về chứng nhận, mà còn là một phần trong xu hướng đưa hoạt động sản xuất trở lại Mỹ.

Ông Hunter Su, chuyên gia tuân thủ quy định thuộc Hiệp hội Công nghệ Trí tuệ nhân tạo Thượng Hải, nhận định chính quyền hiện tại xem việc “reshoring” sản xuất là vấn đề an ninh quốc gia. Theo ông, sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng ở nước ngoài bị coi là một lỗ hổng an ninh, còn hoạt động sản xuất ngoài lãnh thổ Mỹ bị nhìn nhận như một điểm yếu chiến lược.

Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp robot Trung Quốc nhiều khả năng sẽ phải rà soát lại chiến lược tiếp cận thị trường Mỹ, cũng như kế hoạch sản xuất và chứng nhận sản phẩm. Những mẫu đã được cấp chứng nhận vẫn có thể tiếp tục bán ra trong ngắn hạn, nhưng chiến lược tăng trưởng dựa vào các sản phẩm mới sẽ đối mặt trực tiếp với rào cản pháp lý từ Mỹ.