Thị trường tiền số đang ngày càng hoàn thiện với sự tham gia của nhà đầu tư tổ chức, các giao thức tạo lợi suất và nhiều ứng dụng thực tế. Tuy nhiên, dòng tiền từ nhà đầu tư cá nhân vẫn chủ yếu đổ vào những token gắn với kỳ vọng lợi nhuận đột biến, thay vì các yếu tố nền tảng.

Theo Cointelegraph ngày 29/7/2026 (giờ địa phương), xu hướng này lặp lại qua nhiều chu kỳ của thị trường, từ DeFi, memecoin đến điện toán phi tập trung.

Samar Sen, phụ trách thị trường quốc tế tại công ty fintech Mỹ Talos, cho rằng nguyên nhân nằm ở chỗ tiền số vẫn là một nhóm tài sản còn non trẻ. Theo ông, diễn biến giá trên thị trường này vẫn chịu ảnh hưởng lớn bởi mức độ chú ý hơn là phân tích cơ bản như ở các thị trường đã trưởng thành. Vì vậy, dòng vốn thường chảy vào những chủ đề đang “nóng” trước tiên.

Cùng quan điểm, giáo sư Meir Statman, chuyên gia tài chính hành vi tại Đại học Santa Clara, cho rằng hiện tượng này bắt nguồn từ tâm lý nhà đầu tư. Ông nói hành vi đầu tư có thể thay đổi nhanh, nhưng bản chất và khát vọng của con người thì ít đổi khác. Vì thế, nhiều người vẫn có xu hướng đặt cược vào khả năng “đổi đời” hơn là lựa chọn tài sản tối ưu về mặt xác suất.

Theo Statman, nhà đầu tư thường chia danh mục theo hai mục tiêu. Một phần là khoản tiền nhằm bảo toàn mức sống, phần còn lại là khoản đầu tư hướng tới việc thay đổi hoàn cảnh, chẳng hạn mua nhà hoặc đạt tự do tài chính. Trong cách tiếp cận đó, đa dạng hóa có thể hợp lý về mặt thống kê, nhưng lại kém hấp dẫn với những người kỳ vọng mức sinh lời lớn từ số vốn nhỏ.

MarketWise cũng nhận định nhà đầu tư không hẳn tìm kiếm rủi ro bằng mọi giá, mà đang phản ứng trước nỗi sợ bỏ lỡ một khoản lợi nhuận có thể làm thay đổi cuộc sống. Tổ chức này cho rằng nhiều người đồng thời nhầm lẫn giữa “đột phá công nghệ” và “cơ hội đầu tư”.

Dữ liệu về dòng tiền và giá tài sản cho thấy rõ sự lệch pha này. Aave và Uniswap (UNI), hai giao thức DeFi tiêu biểu, đã thu hút lượng tài sản gửi vào ở quy mô hàng tỷ USD nhưng không nhận được mức độ quan tâm tương xứng trên thị trường. Giá Aave hiện quanh 98 USD, thấp hơn khoảng 85% so với đỉnh năm 2021. Trong khi đó, tổng giá trị khóa (TVL) của giao thức đã vượt 14 tỷ USD và từng lên trên 37 tỷ USD tại đỉnh thị trường tăng giá vào tháng 10/2025.

Thomas Probst, nhà phân tích nghiên cứu tại Kaiko, cho rằng một số tài sản có thể tăng mạnh hơn trong ngắn hạn, nhưng về dài hạn, yếu tố cơ bản vẫn quan trọng hơn. Theo ông, sức chống chịu, thanh khoản và mức độ biến động vẫn là những biến số cốt lõi; để một tài sản có thể đứng vững theo thời gian, thị trường cần một cấu trúc đủ bền chắc.

Diễn biến giá cũng cho thấy vai trò quan trọng của thời điểm giải ngân. Phân tích của MarketWise cho biết nếu đầu tư 10.000 USD vào Bitcoin từ tháng 1/2021, đến tháng 4/2026 khoản đầu tư này sẽ tăng lên hơn 24.000 USD, tương đương mức sinh lời 141%. Ngược lại, nếu rót cùng số tiền tại đỉnh chu kỳ vào tháng 10/2025, giá trị khoản đầu tư đến tháng 4/2026 chỉ còn hơn 6.000 USD, tức lỗ 38%. Với Aave, nhà đầu tư mua theo đà tăng trong cùng giai đoạn sẽ ghi nhận mức lỗ tới 85%.

Ở góc nhìn tổ chức, tiêu chí đầu tư lại khác. Sen cho biết với các quy định về quản lý danh mục, nhà đầu tư tổ chức khó theo đuổi các khoản sinh lời mang tính đầu cơ quá mức. Thay vào đó, họ ưu tiên đánh giá hiệu quả sau điều chỉnh rủi ro, thanh khoản, hệ thống lưu ký và năng lực vận hành trước khi xét đến dư địa tăng giá.

Ông cũng cho biết các chủ đề như DeFi, trí tuệ nhân tạo (AI) hay memecoin thường bắt đầu từ tiến bộ công nghệ hoặc các trường hợp sử dụng mới. Tuy nhiên, khi dòng tiền đầu cơ nhập cuộc, giá tài sản có thể tăng nhanh hơn rất nhiều so với nền tảng thực tế.

Trong bối cảnh đó, khoảng cách giữa mức độ trưởng thành của thị trường tiền số và hành vi của nhà đầu tư ngày càng lộ rõ. Dù thị trường đã mở rộng ứng dụng thực tế và thu hút thêm vốn từ hệ thống tài chính truyền thống, dòng tiền từ nhà đầu tư cá nhân vẫn nghiêng về những token có khả năng mang lại lợi nhuận lớn trong thời gian ngắn. Tuy vậy, các yếu tố quyết định hiệu quả dài hạn vẫn là thanh khoản, cấu trúc thị trường và dòng tiền bền vững, chứ không chỉ là câu chuyện xoay quanh một token.