Trung Quốc đã công khai phản đối việc Mỹ xem xét trừng phạt các doanh nghiệp AI của nước này, đồng thời cảnh báo sẽ đáp trả nếu Washington triển khai các biện pháp cụ thể.

Theo Cryptopolitan ngày 27/7 (giờ địa phương), Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết Mỹ đang đe dọa áp lệnh trừng phạt đối với các công ty AI Trung Quốc. Cơ quan này nhấn mạnh Bắc Kinh sẽ thực hiện mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ lợi ích quốc gia nếu phía Mỹ có hành động thực tế.

Tâm điểm tranh cãi hiện nay là cuộc điều tra của Mỹ về việc các viện nghiên cứu Trung Quốc có thực hiện “chưng cất mô hình” hay không, đồng thời cân nhắc áp lệnh trừng phạt với lý do xâm phạm sở hữu trí tuệ. Theo thông tin được đề cập, giới chức cấp cao Mỹ đang xem xét liệu các tổ chức nghiên cứu Trung Quốc có sao chép công nghệ từ các mô hình AI tiên tiến của Mỹ hay không.

Bộ Thương mại Trung Quốc bác bỏ các cáo buộc này. Người phát ngôn cơ quan cho rằng những lời đe dọa trừng phạt lặp đi lặp lại từ phía Mỹ không có cơ sở thực tế cũng như căn cứ pháp lý, đồng thời gọi đây là biểu hiện của “bá quyền AI”.

Cơ quan này cũng cho biết một số mô hình AI của Trung Quốc xuất hiện gần như đồng thời với các hệ thống dẫn đầu của Mỹ, thậm chí ở một số lĩnh vực như lập trình front-end đã đạt vị trí trong nhóm dẫn đầu. Theo người phát ngôn, đổi mới công nghệ không phải là đặc quyền của bất kỳ quốc gia nào.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc cho rằng chính các công ty Mỹ cũng đã sử dụng mô hình của Trung Quốc trong quá trình nghiên cứu và huấn luyện. Bộ Thương mại Trung Quốc tuyên bố nhiều doanh nghiệp AI Mỹ đã tận dụng mô hình Trung Quốc để chưng cất mô hình. Cơ quan này cũng cho biết khoảng 200 startup Mỹ đã đề nghị chính phủ không ngăn quyền tiếp cận các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc, với lý do việc hạn chế này có thể làm suy giảm năng lực cạnh tranh.

Lập trường của Bắc Kinh đối với các cáo buộc vi phạm sở hữu trí tuệ từ Mỹ cũng được thể hiện cứng rắn. Người phát ngôn chính phủ Trung Quốc trước đó đã bác bỏ các nghi vấn liên quan, cho rằng đây là những cáo buộc “bôi nhọ” vô căn cứ và xuất phát từ định kiến. Trung Quốc đồng thời kêu gọi tôn trọng đồng thuận mà lãnh đạo hai nước đã đạt được và cảnh báo nguy cơ xung đột tiếp tục leo thang.

Theo bài viết, nền tảng của căng thẳng nằm ở tốc độ mở rộng nhanh của các mô hình AI Trung Quốc. Trên OpenRouter, tính đến tháng 7/2026, các mô hình Trung Quốc chiếm 46,4% tổng lưu lượng token được định tuyến, trong khi các mô hình của Mỹ chiếm 35,7%. Riêng DeepSeek chiếm 17,6%.

Một nghiên cứu công bố trên Hugging Face ngày 16/3/2026 cũng cho thấy các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc chiếm 41% tổng lượt tải mô hình mã nguồn mở.

Yếu tố chi phí được xem là một trong những động lực thúc đẩy sự lan rộng của các mô hình Trung Quốc. Bài viết cho rằng công nghệ Trung Quốc có chi phí tính toán thấp hơn. Trong khi đó, đầu năm 2026, Mỹ áp đặt hạn chế xuất khẩu đối với các mô hình AI hàng đầu như Claude Mythos 5 và Fable 5 của Anthropic, qua đó mở thêm khoảng trống cho các mô hình thay thế trên thị trường.

Trong bối cảnh đó, sau khi Moonshot AI ra mắt Kimi K3, giới phát triển đánh giá mô hình này có hiệu năng tiệm cận Fable của Anthropic và ChatGPT của OpenAI nhưng có giá thấp hơn đáng kể.

Mỹ cũng được cho là đang cân nhắc thêm các biện pháp siết chặt. Các phương án được nêu gồm áp quy tắc mua sắm mới đối với công nghệ Trung Quốc, đưa các viện nghiên cứu Trung Quốc vào Entity List - danh sách hạn chế giao dịch của Bộ Thương mại Mỹ - và gia tăng sức ép công khai đối với việc doanh nghiệp Mỹ sử dụng mô hình Trung Quốc. Entity List là cơ chế hạn chế việc mua các sản phẩm có nguồn gốc từ Mỹ nếu không có giấy phép.

Xét về quy mô thị trường, khoảng cách giữa các doanh nghiệp Mỹ và Trung Quốc vẫn được đánh giá là lớn. Định giá gần đây của OpenAI ở mức 852 tỷ USD, còn Anthropic đạt 965 tỷ USD. Trong khi đó, Moonshot được cho là ở khoảng 30 tỷ USD.

Dù vậy, bài viết nhận định rằng khi các mô hình AI Trung Quốc tiếp tục mở rộng nhờ lợi thế về giá và khả năng tiếp cận, vấn đề tiếp theo sẽ là mức độ siết quy định của Mỹ tác động ra sao đến cạnh tranh công nghệ và xu hướng triển khai mô hình của doanh nghiệp.