Trung Quốc và Thái Lan đang nổi lên như hai thị trường đi đầu trong quá trình tái cấu trúc ngành ôtô toàn cầu, nhờ đẩy nhanh điện hóa ngay tại thị trường nội địa. Theo phân tích được CleanTechnica dẫn lại ngày 26/7, chính đà chuyển đổi trong nước đang tạo nền tảng để hai quốc gia này mở rộng sản xuất và gia tăng sức cạnh tranh xuất khẩu.

CleanTechnica cho biết Trung Quốc đang chuyển động lực điện hóa của thị trường nội địa thành lợi thế trên thị trường quốc tế. Thái Lan cũng đi theo hướng tương tự, từng bước củng cố vai trò là trung tâm xuất khẩu xe điện của Đông Nam Á.

Theo bài viết, yếu tố quyết định không nằm ở thành tích xuất khẩu hiện tại mà ở tốc độ điện hóa trong nước. Kế hoạch phát triển xe năng lượng mới (NEV) mới nhất của Trung Quốc đặt mục tiêu đến năm 2030, NEV chiếm 30% tổng số xe đang lưu hành, thay vì chỉ tính trên doanh số bán xe mới. Nếu đạt mục tiêu này, số lượng NEV lưu thông tại Trung Quốc sẽ vượt 100 triệu xe.

Song song đó, Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc cũng nêu rõ định hướng mở rộng nguồn cung NEV. Tỉnh Hải Nam là địa phương đầu tiên ấn định lệnh cấm bán mới xe động cơ đốt trong từ năm 2030.

Những chính sách này không chỉ phục vụ mục tiêu ứng phó biến đổi khí hậu. Chúng còn giúp Trung Quốc tích lũy quy mô sản xuất, hiệu ứng học hỏi và chiều sâu chuỗi cung ứng ngay trong thị trường nội địa.

Nhờ vậy, Trung Quốc đã vươn lên thành nước xuất khẩu ôtô lớn nhất thế giới, trong đó tỷ trọng xe điện trong cơ cấu xuất khẩu tăng nhanh.

Dữ liệu thực tế cho thấy xu hướng này đang rõ nét hơn. Trong tháng 6/2026, xuất khẩu ôtô của Trung Quốc lần đầu tiên vượt mốc 1 triệu xe trong một tháng. Riêng xuất khẩu NEV đạt 523.000 xe, cao hơn mức 514.000 xe của nhóm xe động cơ đốt trong.

Trong nửa đầu năm 2026, xuất khẩu xe điện và xe plug-in của Trung Quốc tăng khoảng 120%, lên 2,36 triệu xe, chiếm 46% tổng lượng ôtô xuất khẩu. Cùng kỳ, doanh số ôtô trong nước giảm 21% nhưng xuất khẩu lại tăng 65%.

Thái Lan cũng đang dịch chuyển theo quỹ đạo tương tự. Thị trường xe điện nước này tái cấu trúc nhanh khi các hãng xe Trung Quốc, trong đó có BYD, mở rộng hiện diện.

BYD hiện dẫn đầu doanh số xe điện tại Thái Lan, đồng thời tăng cường năng lực sản xuất tại Rayong. Trong bối cảnh dư cung trong nước, Thái Lan đã điều chỉnh chính sách ưu đãi theo hướng hỗ trợ xuất khẩu, qua đó mở rộng vai trò như một trung tâm xuất khẩu xe điện hướng tới ASEAN và các thị trường khác.

Bài viết đánh giá Thái Lan đang bám khá sát chiến lược của Trung Quốc và đã ghi nhận những kết quả đáng chú ý.

Ở chiều ngược lại, Nhật Bản và Mỹ được cho là vẫn điện hóa thị trường trong nước với tốc độ chậm hơn. Tại hai thị trường này, xe hybrid và xe động cơ đốt trong vẫn chiếm tỷ trọng cao, trong khi quá trình chuyển sang xe thuần điện diễn ra tương đối dè dặt.

Đức và Hàn Quốc được xem là nằm ở nhóm trung gian nhưng đang có dấu hiệu cải thiện. Tại Liên minh châu Âu, dù đã có quy định về CO2 và lộ trình chuyển đổi theo từng giai đoạn, số liệu đăng ký trong nửa đầu năm 2026 cho thấy xe thuần điện chạy pin (BEV) chỉ chiếm 21%, trong khi hybrid đạt 37% và plug-in hybrid (PHEV) chiếm 10%. Điều này cho thấy mức độ phụ thuộc vào hybrid vẫn còn lớn.

Khoảng cách đó làm dấy lên lo ngại về chênh lệch năng lực cạnh tranh xuất khẩu trong thời gian tới. Tại Trung Quốc và Thái Lan, quá trình chuyển đổi nhà máy, R&D, chuỗi cung ứng và đào tạo lại lao động đang diễn ra đồng thời ngay trong nước.

Theo nhận định của bài viết, các hãng xe tại hai quốc gia này đang đẩy nhanh chuyển đổi với tốc độ rất cao. Trong khi đó, các cường quốc ôtô truyền thống nếu chậm chuyển đổi ở thị trường nội địa có thể dần đánh mất lợi thế xuất khẩu trong thập niên 2030.

Bài viết cũng nhấn mạnh rằng không nên đánh giá tốc độ thâm nhập thị trường chỉ dựa trên lập luận cho rằng chu kỳ thay xe quá dài. Trường hợp Na Uy cho thấy khi chính sách, hạ tầng sạc và hành vi người tiêu dùng cùng hội tụ, quá trình chuyển đổi có thể diễn ra nhanh hơn dự báo của giới hoài nghi.

Ngoài ra, tại các hộ gia đình sở hữu cả xe điện lẫn xe động cơ đốt trong, tỷ lệ quãng đường di chuyển bằng xe điện thường cao hơn. Điều này cho thấy nhu cầu chuyển dịch thực tế có thể diễn ra nhanh hơn so với những gì số liệu đăng ký đơn thuần phản ánh.

Tại châu Âu, sức ép cạnh tranh đã bắt đầu xuất hiện. Trong tháng 6/2026, thị phần của các thương hiệu Trung Quốc tại thị trường châu Âu đạt 11%, gần gấp đôi so với khoảng một năm trước.

Diễn biến này được xem là tín hiệu báo trước cho một kịch bản rõ ràng hơn: những thị trường chần chừ trong điện hóa nội địa sẽ phải cạnh tranh với các đối thủ đã hoàn tất chuyển đổi sớm hơn.

Về dài hạn, trật tự sản xuất ôtô toàn cầu nhiều khả năng sẽ phụ thuộc vào tốc độ gia tăng tỷ trọng đăng ký mới của xe thuần điện tại thị trường nội địa ở các nước xuất khẩu. Theo đánh giá của bài viết, Trung Quốc và Thái Lan đã bước vào quỹ đạo này, châu Âu đang ở vị trí trung gian, còn khả năng Nhật Bản và Mỹ duy trì sức cạnh tranh với lộ trình chuyển đổi chậm và chiến lược nghiêng về hybrid sẽ là điểm đáng theo dõi trong thời gian tới.