Mỹ quyết định áp thuế 12,5% đối với hàng hóa Hàn Quốc với lý do liên quan đến cưỡng bức lao động, có hiệu lực từ ngày 24/7. Với mức này, dư địa còn lại so với trần 15% mà hai nước đã thống nhất trước đó chỉ còn 2,5 điểm phần trăm, trong bối cảnh cuộc điều tra riêng của Washington về dư thừa năng lực sản xuất vẫn chưa có kết luận.

Ngày 23/7 theo giờ địa phương, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) cho biết sẽ áp thuế theo Điều 301 của luật thương mại đối với 60 nền kinh tế, với mức từ 10% đến 12,5%, liên quan đến vấn đề cưỡng bức lao động. Biện pháp mới có hiệu lực từ 0h01 ngày 24/7, đúng thời điểm mức thuế toàn cầu 10% theo Điều 122 hết hiệu lực.

USTR chia 60 nền kinh tế bị điều tra thành bốn nhóm với mức áp thuế khác nhau. Hàn Quốc được xếp vào nhóm 1 cùng với Nhật Bản và Thụy Sĩ.

Theo cách tính áp dụng cho nhóm 1, nếu thuế tối huệ quốc (MFN) hiện hành thấp hơn 12,5%, Mỹ sẽ cộng thêm phần thuế theo Điều 301 để nâng tổng mức thuế lên 12,5%. Trường hợp thuế MFN đã từ 12,5% trở lên, mức thuế theo Điều 301 sẽ là 0%, đồng nghĩa tổng thuế không thay đổi.

Liên minh châu Âu (EU) và Đài Loan thuộc nhóm 2, áp dụng cùng công thức nhưng với ngưỡng 10%. Nhóm 3 gồm 17 nước như Canada, Mexico, Anh và Ấn Độ, bị cộng thêm 10% vào thuế MFN. Nhóm 4 gồm 38 nước, trong đó có Trung Quốc và Brazil, bị cộng thêm 12,5%.

Theo USTR, hàng hóa từ 60 nền kinh tế này chiếm tới 99% tổng kim ngạch nhập khẩu của Mỹ, gần như bao phủ toàn bộ các đối tác thương mại chủ chốt. Tuy nhiên, ôtô, thép, chất bán dẫn và các mặt hàng đang chịu thuế theo Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại, cùng một số nguyên liệu nhất định, không thuộc phạm vi áp dụng lần này.

Mức thuế cuối cùng thấp hơn lo ngại ban đầu của phía Hàn Quốc. Trước đó, chính phủ Hàn Quốc và Hiệp hội Thương mại Quốc tế Hàn Quốc đã nộp ý kiến và tham gia điều trần, đề nghị Washington rút biện pháp này hoặc, nếu không thể, hạ mức thuế xuống 10%. Dù vậy, USTR vẫn giữ nguyên mức 12,5% đã thông báo từ tháng trước.

Đại diện USTR Jamieson Greer cho biết Tổng thống Donald Trump nhận định những nỗ lực vận động về mặt đạo đức nhằm xóa bỏ cưỡng bức lao động trong nhiều thập kỷ qua không mang lại kết quả. Theo ông, đã đến lúc các đối tác thương mại của Mỹ cũng phải cấm nhập khẩu những sản phẩm làm ra từ cưỡng bức lao động, tương tự quy định mà Washington duy trì gần một thế kỷ qua.

Trong khi đó, cuộc điều tra riêng theo Điều 301 về dư thừa năng lực sản xuất mà USTR đang tiến hành song song vẫn chưa có kết luận. Seoul lo ngại nếu cộng thêm loại thuế này, tổng mức thuế áp lên hàng Hàn Quốc có thể vượt quá trần 15%, khiến thỏa thuận thương mại đạt được trước đó trở nên bất lợi hơn.

Trước đây, Hàn Quốc từng chấp nhận hạ mức thuế đối ứng từ 25% xuống 15% để đổi lấy cam kết đầu tư 350 tỷ USD vào Mỹ.

Để ứng phó, Seoul đã triển khai hai hướng song song. Thứ nhất là tham gia trực tiếp quy trình điều tra, nộp ý kiến và dự điều trần nhằm bác bỏ lập luận của phía Mỹ, đồng thời đề nghị giảm thuế xuống 10% nếu không thể hủy biện pháp. Tuy nhiên, đề xuất này không được phản ánh trong thông báo mới nhất của USTR.

Hướng thứ hai là thúc đẩy tiếp xúc cấp cao. Theo giới công nghiệp, ngay trước thời điểm Mỹ công bố quyết định, Bộ trưởng Công Thương Hàn Quốc Kim Jeong-gwan và Trưởng đoàn đàm phán thương mại Yeo Han-gu đã khẩn trương sang Mỹ và liên tiếp tổ chức các cuộc họp.

Ông Kim đã gặp Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick trong hai ngày 22-23/7, trong khi ông Yeo làm việc với đại diện USTR Jamieson Greer hôm 21/7.

Lập luận trọng tâm của phía Hàn Quốc không nằm ở từng sắc thuế riêng lẻ, mà ở giới hạn cộng gộp. Theo đó, ngay cả khi cộng thuế liên quan đến cưỡng bức lao động với thuế phát sinh từ cuộc điều tra về dư thừa năng lực sản xuất, tổng mức thuế cũng không được vượt quá 15%. Bộ Công Thương Hàn Quốc ngày 24/7 cho biết phía Mỹ đã tái khẳng định lập trường tôn trọng thỏa thuận hiện có.

Nói cách khác, Hàn Quốc không thể ngăn mức thuế 12,5%, nhưng đã nhận được xác nhận từ phía Mỹ về trần thuế tổng thể. Theo giải thích của chính phủ, phần lớn bất định liên quan đến thuế quan hiện đã được gỡ bỏ.

Seoul hiện cũng đang đẩy nhanh các bước đi tiếp theo, xem cam kết đầu tư 350 tỷ USD vào Mỹ là một quân bài đàm phán quan trọng. Ngày 23/7, ông Kim tham dự lễ khai trương Trung tâm Hợp tác Đóng tàu Hàn - Mỹ tại Washington DC, tái khẳng định ý định đầu tư và cho biết dự án đầu tiên, tập trung vào lĩnh vực năng lượng, có thể được công bố sớm nhất vào cuối tháng 8.

Biến số lớn tiếp theo là thời điểm và quy mô của mức thuế liên quan đến dư thừa năng lực sản xuất. So với cuộc điều tra về cưỡng bức lao động, tiến trình này thường kéo dài hơn vì phải rà soát sâu cấu trúc sản xuất và xuất khẩu theo từng quốc gia, từng nhóm ngành.

Năm 2017, cuộc điều tra theo Điều 301 nhằm vào riêng Trung Quốc cũng mất khoảng 11 tháng mới dẫn đến quyết định áp thuế. Trong đợt điều tra lần này, có 16 nền kinh tế, bao gồm Hàn Quốc, cùng là đối tượng xem xét. Sau khi công bố kết quả, USTR vẫn phải tiếp tục tiếp nhận ý kiến và tổ chức điều trần.

Diễn biến chính trị nội bộ Mỹ cũng là một biến số đáng chú ý. Một số ý kiến cho rằng chính quyền Trump, trong bối cảnh coi chính sách thuế quan là thành tích điều hành, có thể đẩy nhanh quy trình để kịp công bố trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.

Vì vậy, điểm then chốt của giai đoạn tới sẽ là liệu mức thuế từ cuộc điều tra về dư thừa năng lực sản xuất có được chốt trong phần dư địa 2,5 điểm phần trăm còn lại hay không, hay trần 15% hiện nay sẽ bị phá vỡ.