Các mô hình AI open-weight của Trung Quốc đang mở rộng nhanh ảnh hưởng trong cộng đồng phát triển phần mềm, khi mức sử dụng trên OpenRouter đã vượt các mô hình đóng của Mỹ. Theo giới quan sát, khi doanh nghiệp và lập trình viên ngày càng ưu tiên bài toán chi phí bên cạnh hiệu năng, sức hút của các mô hình Trung Quốc tăng lên rõ rệt.

Ngày 18/7, Cryptopolitan cho biết trên OpenRouter — nền tảng định tuyến API giúp lập trình viên truy cập nhiều mô hình AI khác nhau — lượng token được các mô hình Trung Quốc xử lý mỗi tuần đã cao gấp hơn 3 lần so với nhóm mô hình Mỹ.

Lợi thế lớn nhất nằm ở chi phí. Trong khi OpenAI và Anthropic tính phí truy cập mô hình đóng theo token, các công ty AI Trung Quốc như DeepSeek, Moonshot AI hay Z.ai lại công bố mô hình open-weight, cho phép lập trình viên tải về và tự triển khai. Điều này khiến chi phí vận hành trở thành tiêu chí ngày càng quan trọng trong quá trình xây dựng và tối ưu hệ thống AI.

Dữ liệu sử dụng thực tế cho thấy xu hướng này đang tăng tốc. Tính đến cuối tháng 6, 5 mô hình được sử dụng nhiều nhất trên OpenRouter đều là mô hình mở đến từ các doanh nghiệp Trung Quốc, gồm Tencent, Xiaomi, DeepSeek, MiniMax và Z.ai.

Các mô hình Trung Quốc lần đầu vượt Mỹ về mức sử dụng trên OpenRouter vào tháng 2 năm nay. Trong giai đoạn 9-15/2, nhóm mô hình này xử lý 4.120 tỷ token, so với 2.940 tỷ token của các mô hình Mỹ. Diễn biến này trái ngược với phần lớn năm 2025, thời điểm mô hình Mỹ chiếm khoảng 70% trong nhóm có mức sử dụng cao nhất.

Khoảng cách về giá cũng khá rõ. Theo Cryptopolitan, GLM 5.2 của Z.ai có giá 1,40 USD cho mỗi 1 triệu token đầu vào và 4,40 USD cho mỗi 1 triệu token đầu ra. Trong khi đó, Opus 4.8 của Anthropic lần lượt ở mức 5 USD và 25 USD. Với những mô hình có hiệu năng tương đương, chênh lệch chi phí lớn đang đẩy lựa chọn của giới phát triển về phía các mô hình open-weight Trung Quốc.

Xu hướng này không chỉ diễn ra trên OpenRouter. Trong mùa xuân năm nay, các mô hình mở của Trung Quốc chiếm 41% lượt tải trên Hugging Face, vượt nhóm mô hình Mỹ. Còn theo Production Index do Vercel công bố, tỷ trọng mô hình open-weight đã tăng từ 11% trong tháng 4 lên 29% vào tháng 6. Nhóm mô hình này xử lý khoảng 1/3 tổng lượng token, nhưng chi phí liên quan vẫn chưa tới 4% tổng chi tiêu.

Riêng DeepSeek chiếm 22,6% lượng token xử lý trên Vercel AI Gateway, qua đó trở thành mô hình được sử dụng nhiều thứ hai sau Google.

Áp lực chi phí vận hành AI tại doanh nghiệp cũng là yếu tố thúc đẩy làn sóng open-weight. Khảo sát của KPMG với 2.145 lãnh đạo doanh nghiệp cho thấy 29% người được hỏi thừa nhận họ chưa hiểu rõ hoặc chưa kiểm soát được chi phí vận hành AI của công ty mình.

Thực tế, Uber đã dùng hết ngân sách dành cho công cụ AI phục vụ lập trình tính đến tháng 4, sau đó phải áp trần chi tiêu 1.500 USD mỗi tháng cho mỗi kỹ sư. Bài viết cũng nêu trường hợp một doanh nghiệp giấu tên bị tính tới 500 triệu USD phí sử dụng Claude của Anthropic chỉ trong một tháng.

Dù vậy, giá rẻ không phải là tất cả. Các vấn đề về bảo mật và quy định pháp lý vẫn là rào cản lớn. Chẳng hạn, dịch vụ API đám mây của Z.ai chịu sự điều chỉnh của Luật Tình báo quốc gia Trung Quốc, làm dấy lên lo ngại rằng cơ quan chức năng nước này có thể tiếp cận mã nguồn và dữ liệu được truyền qua hệ thống. Từ tháng 5, Quốc hội Mỹ cũng đã mở điều tra về rủi ro an ninh khi sử dụng mô hình AI Trung Quốc trong hạ tầng thiết yếu.

Trong thời gian tới, các công ty Trung Quốc được cho là sẽ tiếp tục đẩy mạnh chiến lược open-weight. Moonshot AI hiện chuẩn bị ra mắt Kimi K3, mô hình mã nguồn mở với 2.800 tỷ tham số, và cho rằng sản phẩm này có thể cạnh tranh với những hệ thống AI hàng đầu của Mỹ.

Theo bài viết, điểm benchmark tổng hợp của Kimi K3 thấp hơn đôi chút so với Claude Fable 5 của Anthropic và GPT-5.6 Sol của OpenAI. Tuy nhiên, ở các bài đánh giá về lập trình và AI agent, mô hình này được ghi nhận vượt Claude Opus 4.8 và GPT-5.5.

Về giá, Kimi K3 được niêm yết ở mức 3 USD cho mỗi 1 triệu token đầu vào và 15 USD cho mỗi 1 triệu token đầu ra. Mức này thấp hơn GPT-5.6 Sol, lần lượt là 5 USD và 30 USD, cũng như Claude Fable 5, khoảng 10 USD và 50 USD.

Giới quan sát nhận định khi khoảng cách hiệu năng tiếp tục thu hẹp, các mô hình open-weight Trung Quốc sẽ còn gia tăng ảnh hưởng nhờ lợi thế chi phí và khả năng triển khai linh hoạt. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải đồng thời cân nhắc bài toán tiết kiệm chi phí, kiểm soát dữ liệu, bảo mật và rủi ro pháp lý tại từng thị trường.