Microsoft đang vấp phải tranh cãi trong giới học thuật về nền tảng công nghệ cốt lõi của chip lượng tử Majorana 2, sau khi một số nhà nghiên cứu cho rằng hãng chưa chứng minh được sự tồn tại của qubit tô-pô.

Ngày 24/6 (giờ địa phương), Decrypt dẫn ý kiến của Henry Legg, nhà vật lý tại Đại học St Andrews, cho rằng Microsoft hiện chưa đưa ra được bằng chứng đủ sức thuyết phục cho qubit tô-pô.

Tranh luận tập trung vào cơ sở kỹ thuật của Majorana 2, con chip Microsoft mới công bố gần đây. Trước đó, hãng cho biết con chip này có độ tin cậy cao hơn 1.000 lần so với thế hệ trước và là một bước tiến quan trọng hướng tới mục tiêu hiện thực hóa điện toán lượng tử vào năm 2029. Microsoft cũng nói thông tin lượng tử được duy trì ổn định trong trung bình 20 giây, trong đó một số qubit có thể kéo dài tới 1 phút.

Tuy nhiên, trong bài bình luận đăng trên Nature, Legg nhận định bằng chứng mà Microsoft đưa ra cho qubit tô-pô vẫn chưa đủ thuyết phục. Trên Bluesky, ông cho biết các phê bình của mình chỉ ra sai sót trong quá trình hiệu chỉnh, lỗi mã và dữ liệu còn thiếu đằng sau tuyên bố về một “đột phá điện toán lượng tử” của Microsoft.

Theo Legg, Microsoft thậm chí chưa chứng minh được những nguyên lý vật lý cơ bản cần thiết để tạo ra một qubit tô-pô đơn lẻ.

Trọng tâm tranh cãi nằm ở các giá trị đo mà Microsoft diễn giải là tín hiệu của trạng thái siêu dẫn tô-pô. Legg cho rằng những tín hiệu này có thể bắt nguồn từ sai số thí nghiệm, thay vì phản ánh đặc tính thực của thiết bị. Ông nhấn mạnh việc phát hiện pha siêu dẫn tô-pô, nền tảng của qubit tô-pô, là cực kỳ khó vì các trạng thái thông thường đôi khi cũng có thể tạo ra tín hiệu tương tự.

Legg cũng đặc biệt chỉ ra rằng bộ dữ liệu đo vận chuyển chưa được công bố, vốn là cơ sở cho kết quả mà Microsoft đưa ra, không cho thấy rõ trạng thái siêu dẫn cần thiết để củng cố lập luận của công ty. Theo ông, các giá trị đo này dường như phù hợp hơn với những cách diễn giải khác, chẳng hạn hiệu ứng chấm lượng tử.

Microsoft lập tức bác bỏ các nghi vấn. Chetan Nayak, Technical Fellow mảng phần cứng lượng tử và Phó chủ tịch tập đoàn Microsoft, tuyên bố công ty “giữ nguyên kết quả và lộ trình”. Ông cho biết Microsoft đã bước vào giai đoạn cuối của sáng kiến đo chuẩn lượng tử do Cơ quan Dự án Nghiên cứu Tiên tiến Quốc phòng Mỹ (DARPA) triển khai. Theo Nayak, quy trình này được thẩm định độc lập trên cả dữ liệu công khai lẫn dữ liệu không công khai.

Nayak nói sự hoài nghi và tính nghiêm ngặt là bản chất của khoa học, đồng thời khẳng định Microsoft sẵn sàng để giới học thuật kiểm chứng các kết quả của mình.

Cũng trong ngày 24/6, Microsoft đăng phản hồi chính thức trên Nature, khẳng định các phép đo của hãng ủng hộ kết luận rằng công ty đã tạo ra qubit tô-pô. Theo Microsoft, tín hiệu ổn định quan sát được trong thí nghiệm phù hợp với trạng thái tô-pô. Nếu đó chỉ là nhiễu đơn thuần hoặc là trạng thái không có khe năng lượng như Legg nêu, những tín hiệu như vậy sẽ khó xuất hiện.

Tranh luận này cũng gắn với thảo luận rộng hơn về “Q-day”, thời điểm máy tính lượng tử được cho là có thể phá vỡ các hệ mật mã khóa công khai. Ngành tiền mã hóa từ lâu đã chuẩn bị cho kịch bản máy tính lượng tử có thể bẻ gãy các phương thức mã hóa phổ biến. Bitcoin thường được xem là một trong những tài sản dễ tổn thương trước rủi ro này, do khả năng khóa riêng có thể bị suy ngược từ các địa chỉ đã công khai khóa công khai để chiếm đoạt tài sản.

Dù vậy, các phê bình lần này không phủ nhận rủi ro dài hạn từ máy tính lượng tử. Vấn đề mà Legg đặt ra là Microsoft thực sự đã tiến gần đến cột mốc đó tới đâu, và liệu Majorana 2 có đúng là thành quả dựa trên qubit tô-pô hay không.

Theo đó, trong cuộc đua điện toán lượng tử, không chỉ các thông số hiệu năng mà cả khả năng tái hiện kết quả và mức độ kiểm chứng thuyết phục đối với những hiện tượng vật lý cốt lõi cũng sẽ tiếp tục là tâm điểm tranh luận.