Tỷ lệ triển khai trí tuệ nhân tạo (AI) trong ngành dịch vụ tài chính đã đạt 81%, cho thấy công nghệ này đang bước vào giai đoạn phổ biến rộng rãi. Tuy vậy, khả năng cải thiện lợi nhuận và hiệu quả vận hành không phụ thuộc đơn thuần vào việc doanh nghiệp có dùng AI hay không, mà chủ yếu nằm ở độ trưởng thành trong triển khai AI, năng lực dữ liệu và quy mô đầu tư.

Theo FintechNewsSwitzerland ngày 6/5 (giờ địa phương), Trung tâm Tài chính Thay thế Cambridge thuộc Judge Business School, Đại học Cambridge, vừa công bố nghiên cứu về thực trạng ứng dụng AI trong lĩnh vực tài chính.

Khảo sát được thực hiện từ tháng 10/2025 đến tháng 1/2026, với 628 tổ chức tham gia, gồm các định chế tài chính, nhà cung cấp AI và cơ quan quản lý tại 151 khu vực. Trong số này, 81% cho biết đã triển khai AI dưới ít nhất một hình thức, còn 40% đánh giá mức ứng dụng đã đạt giai đoạn “mở rộng” hoặc “chuyển đổi”. Kết quả cho thấy ngành tài chính ngày càng xem AI là công nghệ cốt lõi để nâng hiệu quả hoạt động, tăng cường quản trị rủi ro và cá nhân hóa dịch vụ.

Dữ liệu khảo sát cũng cho thấy chênh lệch rõ rệt giữa các nhóm doanh nghiệp. Các công ty fintech đang chuyển đổi với AI nhanh hơn khối tài chính truyền thống. Tỷ lệ tổ chức đạt giai đoạn “chuyển đổi” trong nhóm fintech là 19%, cao hơn ba lần so với mức 6% ở các định chế tài chính truyền thống. Ở chiều ngược lại, nhóm truyền thống vẫn tập trung nhiều ở giai đoạn đầu, với 21% ở mức “thăm dò” và 44% ở mức “thí điểm”. Các rào cản chính gồm hệ thống cũ, mức độ tích hợp phức tạp và yêu cầu bảo mật cao.

Xét theo công nghệ, machine learning truyền thống vẫn là công cụ được sử dụng rộng rãi nhất. Có 75% đơn vị tham gia cho biết đã áp dụng công nghệ này, chủ yếu trong phát hiện gian lận, chấm điểm tín dụng và giám sát giao dịch bất thường phục vụ phòng chống rửa tiền (AML). Tỷ lệ triển khai AI tạo sinh cũng tăng nhanh lên 71%. Đáng chú ý, AI tác nhân (agentic AI) đã đạt tỷ lệ ứng dụng 52%. Công nghệ này đang được mở rộng sang các mảng như giao dịch tự động, tái cân bằng danh mục theo thời gian thực và giảm thiểu rủi ro.

Trong nội bộ các tổ chức tài chính, AI hiện được ứng dụng mạnh nhất ở khối vận hành và hỗ trợ. Tự động hóa quy trình là mảng phổ biến và có mức độ trưởng thành cao nhất, với tỷ lệ 79%. Tiếp theo là trực quan hóa dữ liệu và phát triển phần mềm, cùng ở mức 75%. Ở khối kinh doanh và tiếp xúc khách hàng, hỗ trợ khách hàng bằng AI dẫn đầu với 73%, tiếp đến là bán hàng, quản trị quan hệ khách hàng và các hoạt động tăng cường tương tác khách hàng ở mức 67%. Marketing và cá nhân hóa đạt 64%.

Hiệu quả thu được cũng khác biệt rõ theo độ trưởng thành trong triển khai AI. Trong nhóm có mức độ trưởng thành cao, 64% tổ chức cho biết lợi nhuận đã cải thiện, trong khi ở nhóm có mức độ trưởng thành thấp, tỷ lệ này chỉ là 33%. Về năng suất, 56% công ty fintech ghi nhận tăng trưởng, cao hơn đáng kể so với mức 34% của các định chế tài chính.

Quy mô đầu tư là một biến số quan trọng khác. Trong năm tài chính gần nhất, 61% doanh nghiệp đầu tư từ 100.000 USD trở lên cho biết lợi nhuận tăng, trong khi ở nhóm đầu tư dưới 100.000 USD, tỷ lệ này là 40%. Với các tổ chức sử dụng mô hình AI tự phát triển hoặc tự tinh chỉnh, tỷ lệ cải thiện lợi nhuận đạt 54%, cao hơn mức 39% ở nhóm chủ yếu dùng sản phẩm phổ thông hoặc giải pháp từ nhà cung cấp bên ngoài. Kết quả này cho thấy hiệu quả tài chính từ AI nhạy hơn với mức độ làm chủ công nghệ và cường độ đầu tư, thay vì chỉ dừng ở bước triển khai.

Tác động của AI đến việc làm hiện vẫn tương đối hạn chế. Có 74% người tham gia cho biết trong ba năm qua, quy mô nhân sự không thay đổi đáng kể do triển khai AI. Tuy nhiên, triển vọng đến năm 2030 nghiêng nhiều hơn về đào tạo lại và tái phân bổ vai trò thay vì cắt giảm lao động. Cụ thể, 25% dự kiến sẽ đào tạo lại và điều chuyển nhân sự, trong khi 10% dự báo số việc làm ròng tăng lên. Như vậy, tổng cộng 35% cho rằng AI sẽ làm thay đổi công việc hoặc tạo tác động tích cực. Ngược lại, khoảng 1/4 số người tham gia dự báo việc làm ròng sẽ giảm vào năm 2030. Trong đó, mảng thanh toán là lĩnh vực bi quan nhất, với 21% dự báo suy giảm mạnh.

Bên cạnh tốc độ mở rộng, báo cáo cũng chỉ ra hàng loạt điểm nghẽn, nổi bật nhất là khả năng tiếp cận và chất lượng dữ liệu. Có 66% nhà cung cấp AI, 46% cơ quan quản lý và 40% đại diện trong ngành xem đây là rào cản lớn nhất. Các nhà cung cấp AI cho biết thách thức lớn nhất khi làm việc với khách hàng là chất lượng và độ đầy đủ của dữ liệu. Ngoài ra, hệ thống cũ, hạ tầng phân mảnh và hạn chế trong chia sẻ dữ liệu cũng là những trở ngại đáng kể. Về phía cơ quan quản lý, các vấn đề nổi bật gồm thiếu đào tạo và nâng cao năng lực AI (48%), thiếu nhân lực (47%), cùng hạn chế về công nghệ và hạ tầng (45%).

Theo báo cáo, lợi thế cạnh tranh tiếp theo của ngành tài chính không còn nằm ở chuyện đã triển khai AI hay chưa, mà ở mức độ AI được tích hợp sâu vào hoạt động doanh nghiệp. Khoảng cách kết quả giữa fintech và các định chế truyền thống cũng bắt nguồn từ yếu tố này. Trong bối cảnh AI tạo sinh và AI tác nhân lan rộng nhanh, chất lượng dữ liệu và năng lực nội bộ sẽ là những yếu tố quyết định khả năng cải thiện lợi nhuận và năng suất.