Một nghiên cứu cho thấy việc con người quên dần cả những kỷ niệm vui không phải vì não thiếu “dung lượng lưu trữ”, mà vì thông tin được tiếp nhận và lưu giữ theo cơ chế chọn lọc, đồng thời ký ức luôn được tái tạo mỗi khi được nhớ lại.

Theo trang tin Gigazine ngày 28/4/2026, giáo sư giải phẫu học Michelle Spear, Đại học Bristol, Vương quốc Anh, cho biết đây cũng là lý do khiến hai người cùng trải qua một sự việc nhưng lại ghi nhớ theo những cách rất khác nhau.

Giáo sư Spear kể rằng khi cùng chồng nhắc lại một chuyến du lịch trước đây, bà nghe đến những khoảnh khắc vui vẻ mà bản thân hoàn toàn không còn nhớ. Trải nghiệm đó khiến bà nhận ra ký ức của mỗi người có thể được hình thành rất khác, dù cùng chứng kiến một sự việc.

Theo bà, não không lưu ký ức theo kiểu sao chép nguyên bản như máy tính. Con người không thể xử lý trọn vẹn toàn bộ hình ảnh, âm thanh hay các cuộc trò chuyện diễn ra trong một ngày, nên não sẽ ưu tiên lưu lại những gì được chú ý nhiều hơn hoặc gắn với cảm xúc mạnh hơn. Sau đó, hồi hải mã sẽ đóng vai trò quyết định thông tin nào được chuyển vào trí nhớ dài hạn.

Trong quá trình đó, nếu sự chú ý bị phân tán, một phần của trải nghiệm có thể không được ghi lại đầy đủ. Cùng một khung cảnh, một người tập trung quan sát còn người kia đang mải nghĩ chuyện khác, nên dấu ấn để lại trong trí nhớ cũng khác nhau.

Ký ức vì thế không tồn tại như những “tệp” cố định. Mỗi lần hồi tưởng, não sẽ kết hợp dữ liệu cảm giác với kiến thức và kỳ vọng sẵn có để tái dựng lại trải nghiệm. Khi được nhắc lại nhiều lần hoặc được chia sẻ qua trò chuyện, ký ức có thể được củng cố và trở nên bền vững hơn.

Giáo sư Spear cũng cho rằng cảm giác “đầu óc quá tải” không đồng nghĩa trí nhớ dài hạn đã chạm ngưỡng. Vấn đề nằm ở chỗ khả năng chú ý và trí nhớ làm việc đều có giới hạn. Khi não phải xử lý quá nhiều thông tin cùng lúc, dữ liệu mới có thể không được lưu lại đúng cách.

Trong nhiều cách ví von phổ biến, trí nhớ làm việc thường được xem như RAM còn trí nhớ dài hạn giống ổ cứng. Tuy nhiên, trên thực tế, ký ức không được lưu thành những tệp riêng biệt mà phân tán trên toàn bộ mạng lưới nơ-ron, đồng thời tiếp tục thay đổi trong quá trình hồi tưởng.

Dung lượng lưu trữ của não từng được ước tính vào khoảng 1 petabyte. Dù vậy, ký ức không phải dữ liệu tĩnh mà là một cấu trúc liên tục được tái tạo. Theo cách giải thích này, việc ký ức mờ dần theo thời gian không phải do thiếu không gian lưu trữ, mà vì chúng không được hồi tưởng đủ thường xuyên hoặc không được liên kết với những trải nghiệm khác. Trong nhiều trường hợp, điều con người gặp phải gần với trạng thái “khó truy xuất” hơn là ký ức đã biến mất hoàn toàn.