Nhật Bản đang đẩy nhanh chiến lược phát triển Physical AI như một ngành công nghiệp trọng điểm nhằm đối phó tình trạng dân số suy giảm và thiếu hụt lao động. Mục tiêu của nước này là nắm 30% thị phần Physical AI toàn cầu vào năm 2040, qua đó duy trì hoạt động sản xuất, logistics và hạ tầng thiết yếu.

Theo TechCrunch ngày 5/4/2026, Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản cho biết nước này sẽ xây dựng nền tảng công nghiệp trong nước cho Physical AI. Khác với AI tạo sinh chủ yếu xử lý văn bản và hình ảnh trong môi trường số, Physical AI là các hệ thống AI có khả năng di chuyển và phản ứng trong thế giới thực.

Nhật Bản đang tập trung đưa robot tích hợp AI vào nhà máy, kho logistics và các cơ sở hạ tầng trọng yếu để duy trì năng suất và hoạt động liên tục. Đến năm 2022, các nhà sản xuất Nhật nắm khoảng 70% thị trường robot công nghiệp toàn cầu, cho thấy lợi thế rõ rệt về phần cứng.

Tuy nhiên, khi cạnh tranh chuyển từ linh kiện đơn lẻ sang các hệ thống kết hợp phần cứng, phần mềm và dữ liệu, khả năng duy trì lợi thế của Nhật Bản trong kỷ nguyên AI vẫn là dấu hỏi lớn.

Theo Hogil Doh của Global Brain, động lực chính phía sau việc triển khai Physical AI không còn là cắt giảm chi phí, mà là bù đắp khoảng trống lao động. Ông cho rằng doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ này trước hết để duy trì hoạt động của nhà máy, kho logistics, hạ tầng và dịch vụ trong bối cảnh nhân lực ngày càng thu hẹp.

Sho Yamanaka của Salesforce Ventures cũng nhận định trọng tâm đã chuyển từ tối ưu hiệu quả sang bài toán sống còn của cả ngành.

Áp lực nhân khẩu học tại Nhật Bản ngày càng rõ rệt qua các số liệu. Hogil Doh cho biết dân số nước này đã giảm liên tiếp 14 năm tính đến 2024, trong khi tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động hiện chỉ còn 59,6%. Ông cũng dẫn dự báo cho thấy lực lượng lao động trong độ tuổi này có thể giảm thêm khoảng 15 triệu người trong 20 năm tới.

Trong khảo sát Reuters/Nikkei năm 2024, các doanh nghiệp Nhật cũng xem thiếu hụt lao động là lý do lớn nhất để đẩy mạnh ứng dụng AI.

Ở cấp doanh nghiệp, chiến lược hiện nay đang dịch chuyển từ phát triển robot mới sang nâng cấp phần mềm để các robot hiện có hoạt động tự chủ hơn. Mujin, công ty Nhật chuyên phát triển phần mềm robot, đã xây dựng nền tảng điều khiển cho phép robot công nghiệp tự thực hiện các tác vụ picking và logistics.

Đồng sáng lập kiêm CEO Takino Isei cho biết trọng tâm của Mujin là phần mềm đóng vai trò nền tảng điều khiển robot, thay vì tập trung vào phần cứng.

Cạnh tranh với Mỹ và Trung Quốc cũng ngày càng rõ nét. Nhật Bản có thế mạnh ở các linh kiện cốt lõi như bộ truyền động, cảm biến và hệ thống điều khiển, nhưng Mỹ và Trung Quốc được đánh giá đang tăng tốc phát triển các hệ thống full-stack nhanh hơn.

Theo Sho Yamanaka, năng lực về linh kiện chính xác cao vẫn là “hào lũy chiến lược” của Nhật Bản, bởi đây là cầu nối vật lý giữa AI và thế giới thực. Ông nhấn mạnh ưu tiên hiện nay là tích hợp sâu các mô hình AI vào phần cứng để đẩy nhanh tối ưu hóa ở cấp độ hệ thống.

Hogil Doh cho biết thị trường đang phát đi những tín hiệu mở rộng rõ hơn, bao gồm việc công nghệ đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm để bước vào giai đoạn khách hàng trả tiền triển khai, có thể vận hành ổn định qua nhiều ca làm việc và đo lường được các chỉ số như thời gian hoạt động, mức độ can thiệp của con người và tác động tới năng suất.

Nguồn vốn từ khu vực công cũng đang được bổ sung. Nhật Bản, dưới thời Thủ tướng Sanae Takaichi, đã quyết định rót khoảng 6,3 tỷ USD để tăng cường năng lực AI cốt lõi, đồng thời hỗ trợ tích hợp robot và triển khai tại các cơ sở sản xuất.