Bitcoin đã bước sang năm thứ 18 kể từ khi whitepaper được công bố, đồng thời trở thành một tài sản ngày càng hiện diện rõ hơn trong hệ thống tài chính chính thống. Tuy vậy, cùng với đà mở rộng là hàng loạt thách thức chưa được giải quyết, từ rủi ro tấn công sàn giao dịch, nguy cơ từ máy tính lượng tử cho tới áp lực suy giảm phần thưởng dành cho thợ đào.

Theo Cointelegraph ngày 31/10, việc các sản phẩm Bitcoin giao ngay được phê duyệt đã đẩy nhanh quá trình tài sản số này thâm nhập vào tài chính truyền thống. Song song với đó, tranh luận về cách bảo vệ tính phi tập trung và xây dựng cơ chế an ninh bền vững cho mạng lưới cũng nóng lên.

Khởi điểm của Bitcoin là whitepaper do Satoshi Nakamoto công bố ngày 31/10/2008. Đến ngày 3/1/2009, khối Genesis được đào, kèm dòng tiêu đề trên báo The Times nói về thời điểm ngay trước gói cứu trợ ngân hàng lần hai.

Từ đó, Bitcoin phát triển qua nhiều giai đoạn, từ các thử nghiệm thanh toán ban đầu, những cơn sốt đầu cơ cho đến các vụ sụp đổ sàn giao dịch và va chạm với cơ quan quản lý. Năm 2010, Laszlo Hanyecz dùng 10.000 BTC để mua hai chiếc pizza, thương vụ thường được xem là một trong những giao dịch thực tế đầu tiên nổi bật của Bitcoin. Đến năm 2013, giá Bitcoin lần đầu vượt 1.000 USD, nhưng cú sập của Mt. Gox một năm sau đó đã khiến khoảng 850.000 BTC biến mất, gây chấn động thị trường.

Năm 2017 đánh dấu một cột mốc tăng trưởng mạnh khi giá Bitcoin từ dưới 1.000 USD đầu năm vọt lên 20.000 USD vào tháng 12. Cũng trong năm này, cuộc tranh cãi về cách mở rộng mạng lưới, thường được gọi là “cuộc chiến kích thước khối”, đã dẫn tới đợt hard fork tạo ra Bitcoin Cash. Khi đó, Jamie Dimon, CEO JPMorgan, công khai chỉ trích Bitcoin là một trò lừa đảo, trong khi lệnh cấm ICO và động thái siết sàn giao dịch tại Trung Quốc càng làm gia tăng bất định.

Bước ngoặt tiếp theo đến trong đại dịch Covid-19. Sau cú lao dốc hồi tháng 3/2020, Bitcoin phục hồi trong môi trường thanh khoản dồi dào và tiến sát mốc 69.000 USD vào tháng 11/2021. Tuy nhiên, niềm tin thị trường tiếp tục bị thử thách khi Trung Quốc cấm toàn diện hoạt động giao dịch và khai thác tiền số trong năm 2021, trước khi FTX sụp đổ vào tháng 11/2022.

Cánh cửa vào tài chính chính thống thực sự mở rộng từ tháng 1/2024, khi Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) phê duyệt các sản phẩm Bitcoin giao ngay niêm yết trên sàn. Nhờ đó, nhà đầu tư có thể tiếp cận Bitcoin thông qua công cụ tài chính được quản lý mà không cần tự lưu trữ ví hay khóa riêng. Cuối năm 2024, giá Bitcoin lần đầu vượt 100.000 USD, trước khi vượt 126.000 USD vào tháng 10/2025 để lập đỉnh lịch sử. Cũng trong giai đoạn này, Jamie Dimon thay đổi giọng điệu, tách quan điểm chỉ trích Bitcoin khỏi việc cho phép khách hàng mua tài sản này.

Dù vậy, việc Bitcoin tiến sâu vào hệ thống tài chính chính thống cũng làm dấy lên lo ngại rằng tính phi tập trung có thể bị xói mòn. Các ngân hàng đang mở rộng sang dịch vụ lưu ký và giao dịch tài sản số, trong khi Larry Fink, CEO BlackRock, đề cập khả năng token hóa cổ phiếu và trái phiếu. Một bộ phận ủng hộ Bitcoin cảnh báo việc các tổ chức lớn gia tăng nắm giữ có thể khiến nguồn cung tập trung hơn và kéo theo xu hướng tập trung hóa.

Rủi ro an ninh cũng đang quay trở lại tâm điểm. Bài viết nhắc tới vụ tấn công nhằm vào Binance với quy mô thiệt hại ước khoảng 6,3 tỷ USD, đồng thời lưu ý cảnh báo rằng máy tính lượng tử trong tương lai có thể đe dọa hệ mật mã của Bitcoin. Một số phương án ứng phó, như đề xuất cải tiến BIP-360, đã được đưa ra. Tuy nhiên, việc đạt đồng thuận trong cộng đồng mạng lưới vẫn là bài toán không dễ, tương tự những gì từng diễn ra trong cuộc chiến kích thước khối.

Về dài hạn, cấu trúc phần thưởng dành cho thợ đào được xem là vấn đề then chốt. Khi trợ cấp khối tiếp tục giảm sau mỗi kỳ halving, dữ liệu đến ngày 4/10 cho thấy trong 90 ngày gần nhất, phí giao dịch chỉ chiếm 0,67% tổng doanh thu của thợ đào. Trong phần lớn lịch sử Bitcoin, tỷ trọng này cũng ở dưới 5%. Khả năng bù đắp phần trợ cấp ngày càng thu hẹp bằng nguồn thu từ phí giao dịch sẽ là yếu tố quyết định đối với an ninh mạng lưới.

Sau 18 năm kể từ khi whitepaper ra đời, Bitcoin đã đi qua các vụ sập sàn, những đợt siết quản lý và nhiều cú giảm sâu để chuyển mình từ một tài sản kỹ thuật số mang tính thử nghiệm thành kênh đầu tư chủ đạo. Nhưng chặng đường phía trước vẫn đặt ra bài toán kép: giữ được tính phi tập trung trong quá trình phổ cập rộng rãi, đồng thời bảo đảm an ninh dài hạn cho toàn bộ mạng lưới.