Ngành pin đang mở rộng sang mảng dịch vụ quản lý pin sau bán hàng nhờ công nghệ trí tuệ nhân tạo tích hợp trong hệ thống quản lý pin (BMS). Việc có thể chẩn đoán tình trạng pin từ xa và quản trị pin dựa trên dữ liệu đang mở đường cho các mô hình như thuê bao pin và định giá pin đã qua sử dụng. Tuy vậy, để các dịch vụ này vượt ra ngoài nhóm xe kinh doanh như taxi, thị trường vẫn cần hoàn thiện chuẩn định giá giá trị còn lại của pin cũng như cơ chế bảo hiểm và phân định trách nhiệm khi xảy ra tai nạn.

Theo giới trong ngành ngày 2/11, vai trò của BMS đang chuyển từ chức năng hiển thị dung lượng còn lại sang dự báo, bảo vệ và kết nối, bao gồm dự đoán hỏng hóc và quản lý từ xa. Khi các công nghệ ước tính trạng thái pin bằng AI bắt đầu được thương mại hóa, độ chính xác trong dự báo State of Health (SoH) và tuổi thọ còn lại của pin cũng được cải thiện. SoH là chỉ số phản ánh mức suy giảm hiệu năng của pin so với trạng thái ban đầu, đồng thời có thể trở thành cơ sở để định giá pin đã qua sử dụng. BMS cũng cho phép phát hiện sớm độ lệch giữa các cell pin hoặc dấu hiệu lão hóa để phát cảnh báo.

Hoạt động chẩn đoán pin hiện không còn giới hạn trong xe mà đã mở rộng lên nền tảng đám mây. Theo SNE Research, mô hình thu thập và phân tích dữ liệu do BMS trên xe tạo ra đang ngày càng phổ biến, cho phép nhận diện sớm dấu hiệu bất thường và xác định thời điểm bảo dưỡng dựa trên tuổi thọ còn lại. Trong cấu trúc này, BMS trên xe đảm nhiệm điều khiển theo thời gian thực, còn hệ thống đám mây phụ trách phân tích dữ liệu. Nhờ đó, nhà sản xuất có thể tiếp tục theo dõi tình trạng pin ngay cả sau khi xe điện đã được bán ra thị trường. Thị trường BMS được dự báo sẽ đạt 17,6 tỷ USD vào năm 2035.

Các nhà sản xuất pin cũng đang đóng gói nguồn dữ liệu này thành dịch vụ hậu mãi. LG Energy Solution hiện vận hành dịch vụ hoán đổi pin cho xe máy điện KooRoo, dịch vụ quản lý pin B-Lifecare chuyên phân tích thói quen lái xe và sạc, dịch vụ B·once đánh giá tuổi thọ còn lại của pin thông qua một lần kiểm tra, cùng nền tảng quản lý vòng đời tích hợp B.around. Với KooRoo, doanh nghiệp giám sát theo thời gian thực tình trạng của pin hoán đổi thông qua BMS kết nối với nền tảng đám mây. LG Energy Solution cho rằng dữ liệu này có thể giúp xác định khách quan giá trị pin trong giao dịch xe điện cũ, đồng thời trở thành tài sản cốt lõi cho mô hình thuê bao pin BaaS.

Các hãng xe và công ty tài chính cũng đã tham gia thị trường thông qua mô hình leasing, trong đó quyền sở hữu pin thuộc về đơn vị kinh doanh dịch vụ. Theo Viện Nghiên cứu Bảo hiểm, vào tháng 7/2023, Kia đã ký thỏa thuận thí điểm dịch vụ thuê bao pin dành cho taxi với Hyundai Capital, Shinhan EZ Insurance và Hiệp hội Kinh doanh Vận tải Taxi Seoul. Theo mô hình này, chủ xe chỉ thanh toán giá xe không bao gồm pin và trả phí sử dụng pin hằng tháng. Viện này cho biết ngay cả taxi khó tham gia bảo hiểm vật chất xe cũng có thể mua gói bảo hiểm riêng cho pin, qua đó giảm gánh nặng chi phí vận hành liên quan đến pin.

Hyundai Motor và Hyundai Capital cũng đang thúc đẩy dự án thí điểm taxi theo mô hình tách quyền sở hữu pin khỏi thân xe. Tháng 4 năm nay, Hyundai Motor Group cho biết sẽ triển khai trong nửa đầu năm chương trình thí điểm dịch vụ thuê bao pin đối với 5 taxi doanh nghiệp tại khu vực thủ đô, áp dụng cho các xe đã hết thời hạn bảo hành.

Theo cơ chế này, đơn vị vận hành taxi sẽ trả phí thuê bao hằng tháng cho Hyundai Capital. Khi cần thay pin, xe sẽ hoàn trả bộ pin đang sử dụng và nhận bộ pin khác thuộc sở hữu của Hyundai Capital. Do taxi doanh nghiệp thường chạy quãng đường dài trong thời gian ngắn, hiệu năng pin suy giảm nhanh hơn và nhu cầu thay pin cũng xuất hiện sớm hơn. Hyundai Motor Group cho biết chương trình thí điểm nhằm kiểm chứng khả năng giảm gánh nặng chi phí vận hành và kéo dài vòng đời khai thác xe, đồng thời dự kiến mở rộng thử nghiệm sang nhóm khách hàng phổ thông trong nửa cuối năm.

Về mặt pháp lý, nền tảng cho các dịch vụ thuê bao dạng này đã được chuẩn bị. Bản sửa đổi Luật Quản lý Ô tô vào tháng 8/2023 quy định bắt buộc ghi số nhận dạng pin trên giấy đăng ký xe, qua đó tạo cơ sở cho việc lưu thông pin tách rời khỏi thân xe. Đến tháng 2/2024, Hyundai Motor tiếp tục được cấp phép ngoại lệ về chế tạo đối với phương tiện sử dụng mô hình hoán đổi pin.

Dù vậy, hệ thống bảo hiểm hiện nay vẫn được thiết kế theo cấu trúc một chủ sở hữu đồng thời nắm cả thân xe và pin, khiến tốc độ phổ cập mô hình này còn chậm. Theo giới trong ngành pin, cần thay đổi cách tiếp cận hiện tại, trong đó đơn vị kinh doanh dịch vụ đang phải gánh gần như toàn bộ trách nhiệm bồi thường. Đây cũng là một trong những lý do BMS được triển khai nhanh hơn, nhằm tích lũy dữ liệu phục vụ đánh giá và xác định nguyên nhân hư hại pin. Tùy trường hợp pin hư hỏng do tai nạn hay do hao mòn tự nhiên, bên chịu trách nhiệm bồi thường sẽ khác nhau.

Viện Nghiên cứu Bảo hiểm khuyến nghị các công ty bảo hiểm và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ thuê bao cần xây dựng lại các tiêu chuẩn về định giá pin, quyền sở hữu đối với pin thải bị hư hại do tai nạn, cũng như nguyên tắc chi trả chi phí sửa chữa và thay thế. Cơ quan này cũng cho rằng cần có tiêu chí rõ ràng để ngăn việc đơn vị cung cấp dịch vụ yêu cầu chi phí thay thế quá mức đối với xe gặp tai nạn.

Tại Trung Quốc, khi xảy ra cháy xe điện, nguyên nhân sẽ được xác định bởi tổ chức chuyên môn được nhà nước chứng nhận. Dựa trên kết quả đó, công ty bảo hiểm sẽ yêu cầu bên có trách nhiệm bồi hoàn, là nhà sản xuất pin hoặc nhà sản xuất xe. Một đại diện trong ngành nhận định chỉ khi có bộ tiêu chuẩn thống nhất về giá trị pin, dịch vụ thuê bao pin mới có thể mở rộng từ taxi sang nhóm khách hàng phổ thông.