Liên minh châu Âu (EU) đã đưa kế hoạch xây dựng tuyến cáp quang biển đầu tiên kết nối trực tiếp châu Âu với Greenland vào chiến lược Bắc Cực mới, đồng thời để ngỏ khả năng kéo dài tuyến qua Canada tới Hàn Quốc và Nhật Bản.

Theo Ars Technica ngày 28/10 (giờ địa phương), tài liệu chiến lược Bắc Cực mới của EU nêu rõ khối này sẽ "hỗ trợ kết nối cáp quang biển mang tính chủ quyền, an toàn và có khả năng phục hồi, kết nối trực tiếp Greenland với EU".

Dự án mang tên Pan-Arctic Cable, đồng thời bao gồm phương án mở rộng sang châu Á thông qua Canada. Ủy ban châu Âu cho biết các đối tác “cùng chí hướng” như Canada có thể đóng vai trò bàn đạp cho giai đoạn kết nối tiếp theo. Trong kịch bản cuối cùng, tuyến cáp có thể vươn tới Hàn Quốc và Nhật Bản mà không đi qua Mỹ.

Kế hoạch này không chỉ đơn thuần là một dự án hạ tầng viễn thông, mà còn phản ánh tính toán địa chính trị ngày càng rõ nét của châu Âu. Bà Elizabeth Braw nhận định việc đề xuất này được đưa vào thảo luận chính thức đã là một “dấu hiệu của thời đại”. Theo bà, chỉ 5 năm trước, dự án còn bị xem là thiếu tính thương mại, nhưng nay đã trở thành một chủ đề chính sách.

Một trong những động lực khiến châu Âu tìm kiếm tuyến cáp mới là rủi ro địa chính trị của mạng cáp biển hiện nay. Dữ liệu từ TeleGeography cho thấy hơn 90% lưu lượng liên lạc giữa châu Âu và châu Á đang phụ thuộc vào các tuyến cáp đi qua Biển Đỏ. Tuy nhiên, những bất ổn tại khu vực này trong năm nay đã làm gia tăng rủi ro đối với hoạt động hàng hải quanh eo biển Bab el-Mandeb và Biển Đỏ, đồng thời đẩy chi phí bảo trì cáp lên cao.

Pan-Arctic Cable bắt đầu được định hình từ năm 2025, khi các doanh nghiệp và viện nghiên cứu châu Âu cùng nhà mạng Greenland ký thỏa thuận phát triển dự án. Sau đó, EU hỗ trợ dự án thông qua chương trình Connecting Europe Facility Digital. Theo tài liệu chiến lược mới, EU đã phân bổ 119 triệu USD và 107 triệu euro để tăng cường kết nối an toàn và mang tính chủ quyền cho Greenland.

Dù vậy, việc triển khai trên thực tế vẫn đối mặt không ít thách thức. Nếu kéo dài tuyến qua Canada tới Hàn Quốc và Nhật Bản, dự án sẽ cần thêm năng lực tàu phá băng để phục vụ lắp đặt và bảo trì tại vùng biển đóng băng ở Bắc Cực. Trước đây, các dự án cáp xuyên Bắc Cực từng nhiều lần được nêu ra nhưng không phải dự án nào cũng thành hiện thực. Đơn cử, Arctic Connect - dự án kết nối châu Âu và châu Á dọc theo bờ biển Bắc Cực của Nga - đã dừng lại vào tháng 5/2021.

Song song với việc mở thêm tuyến mới, châu Âu cũng đẩy mạnh năng lực bảo vệ hạ tầng cáp biển. Chiến lược Bắc Cực mới đề xuất thành lập Arctic Cable Hub để giám sát, bảo vệ và hỗ trợ khôi phục các tuyến cáp tại khu vực Bắc Đại Tây Dương - Bắc Cực. EU cũng cho biết sẽ đầu tư vào các công nghệ thông minh nhằm phát hiện sớm nguy cơ đe dọa.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh các mối đe dọa đối với hạ tầng ngầm dưới biển liên tiếp xuất hiện. Tại Biển Baltic, một số vụ việc bị nghi liên quan đến tàu có liên hệ với Nga và Trung Quốc đã làm đứt cáp quang biển của châu Âu do kéo neo khi di chuyển. Đến mùa xuân 2026, cũng xuất hiện vụ việc lực lượng quân sự thuộc các nước thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương đối đầu với một tàu ngầm Nga trong lúc con tàu này tham gia diễn tập vô hiệu hóa cáp quang biển ở vùng biển Bắc Cực gần Na Uy.

Theo bà Elizabeth Braw, trước đây các doanh nghiệp hầu như không đặt nặng yếu tố địa chính trị khi lựa chọn tuyến cáp. Tuy nhiên, hiện nay họ buộc phải tính đến quan hệ quốc tế cũng như nguy cơ bị giám sát hoặc phá hoại. Bà cho rằng trong thời gian tới sẽ xuất hiện thêm nhiều tuyến cáp kết nối giữa các quốc gia hữu hảo, trong khi việc thiết kế lộ trình tránh vùng đặc quyền kinh tế hoặc lãnh hải của các nước không thân thiện sẽ ngày càng quan trọng.

Ngoài tuyến đi qua Greenland, châu Âu cũng đang song song xem xét các mạng cáp biển mới theo hướng tập trung vào nhóm quốc gia thân thiện. Bulk Infrastructure Group của Na Uy cho biết từ tháng 9/2026 đã bắt đầu tìm kiếm đối tác Canada để nắm tỷ lệ sở hữu lớn hơn trong hệ thống cáp xuyên Đại Tây Dương mới mang tên Leif Erikson system, kết nối trực tiếp châu Âu với Canada. Diễn biến này cho thấy chiến lược cáp biển của châu Âu đang dịch chuyển từ ưu tiên tốc độ và chi phí sang cân bằng thêm yếu tố an ninh và cấu trúc liên minh.