Nền tảng phân tích on-chain Arkham cho rằng mô hình UTXO là một trong những đóng góp kỹ thuật quan trọng nhưng chưa được đánh giá đúng mức của Satoshi Nakamoto. Theo Arkham, đây là cấu trúc kế toán cốt lõi của Bitcoin và đã được nhiều blockchain kế thừa hoặc mở rộng.

Theo U.Today, ngày 26/10 (giờ địa phương), Arkham gần đây đăng trên X rằng UTXO là thiết kế nền tảng trong kiến trúc Bitcoin, song tầm ảnh hưởng của mô hình này vẫn chưa được nhắc đến tương xứng.

UTXO, viết tắt của “đầu ra giao dịch chưa sử dụng”, không quản lý tài sản theo số dư tài khoản như mô hình tài khoản truyền thống. Thay vào đó, hệ thống theo dõi từng đầu ra giao dịch còn có thể chi tiêu. Khi một khoản tiền từ giao dịch trước được dùng cho giao dịch mới, mạng lưới sẽ tạo các đầu ra mới, gồm phần thanh toán cho người nhận và phần tiền thừa trả lại người gửi.

Để ngăn chi tiêu hai lần, mạng lưới kiểm tra xem từng đầu ra đã được sử dụng hay chưa và từ chối mọi giao dịch cố dùng lại đầu ra đã chi tiêu. Cơ chế đồng thuận dựa trên bằng chứng công việc (PoW) giúp xác nhận thứ tự giao dịch mà không cần một cơ quan trung ương, còn UTXO là cơ sở để xác định phần giá trị nào vẫn còn có thể sử dụng.

Arkham cho biết cấu trúc này đã được mô tả trong whitepaper Bitcoin công bố vào tháng 10/2008, dù thuật ngữ “UTXO” khi đó chưa xuất hiện. Theo nền tảng này, tên gọi trên chỉ được cộng đồng phát triển rút gọn và dùng phổ biến từ giai đoạn 2011-2012, còn nguyên lý vận hành đã được Satoshi trình bày từ trước.

Phần mô tả rõ nhất nằm ở Chương 9 của whitepaper, với tiêu đề “Kết hợp và phân tách giá trị”. Tại đây, Satoshi nêu ý tưởng rằng thay vì tạo một giao dịch riêng cho từng đồng tiền, một giao dịch có thể có nhiều đầu vào và đầu ra, vừa chuyển tiền cho người nhận vừa hoàn lại phần còn dư cho người gửi. Đây chính là nguyên lý vận hành của mô hình UTXO ngày nay.

Theo Arkham, mô hình kế toán này tiếp tục được duy trì trên nhiều blockchain phát triển từ mã nguồn Bitcoin. Bitcoin Cash (BCH), Litecoin (LTC), Dogecoin (DOGE), Zcash (ZEC) và Dash (DASH) vẫn sử dụng cấu trúc UTXO, trong khi Cardano phát triển biến thể eUTXO để bổ sung khả năng hỗ trợ hợp đồng thông minh.

Arkham nhấn mạnh thiết kế xử lý giao dịch của Bitcoin không chỉ dừng lại ở mạng lưới gốc mà còn ảnh hưởng rộng đến nhiều blockchain khác. Việc các dự án tiếp tục áp dụng nguyên trạng hoặc mở rộng UTXO cho thấy sức ảnh hưởng kỹ thuật lâu dài của mô hình mà Satoshi đưa vào Bitcoin.

Trong bài đăng trên X, Arkham viết rằng đây có thể là “đổi mới bị đánh giá thấp nhất” của Satoshi. Nền tảng này cho biết các blockchain như Litecoin, Dogecoin và Zcash đều vận hành dựa trên mô hình kế toán do Satoshi thiết kế cho Bitcoin, trong đó UTXO theo dõi tài sản dưới dạng các đầu ra có thể chi tiêu riêng lẻ, thay vì dựa trên tổng số dư tài khoản.