Mô hình chấm điểm tín dụng dành riêng cho hộ kinh doanh nhỏ tại Hàn Quốc đang bước vào giai đoạn thử nghiệm, với kỳ vọng mở thêm cơ hội tiếp cận vốn cho nhóm khách hàng có tiềm năng tăng trưởng nhưng khó được phản ánh đầy đủ qua dữ liệu tín dụng truyền thống. Tuy nhiên, cách các ngân hàng đưa SCB vào quy trình cho vay vẫn khác nhau, từ hỗ trợ phê duyệt hồ sơ đến nới hạn mức hoặc giảm lãi suất.

Theo Ủy ban Dịch vụ Tài chính Hàn Quốc, từ ngày 2/9, mô hình chấm điểm tín dụng chuyên biệt SCB đã được triển khai thí điểm trong ngành ngân hàng. Khác với cách chấm điểm truyền thống vốn dựa chủ yếu vào lịch sử giao dịch tài chính và năng lực trả nợ, SCB bổ sung thêm tiêu chí đánh giá tiềm năng tăng trưởng của hoạt động kinh doanh như doanh thu, ngành nghề và khu vực kinh doanh.

Với mô hình này, các hộ kinh doanh có triển vọng tăng trưởng tốt có thể được xếp ở mức “xếp hạng tín dụng tăng trưởng” cao hơn so với xếp hạng hiện tại. Kết quả đó có thể ảnh hưởng đến việc xét duyệt khoản vay, hạn mức cấp tín dụng hoặc mức lãi suất áp dụng.

Trong quá trình thẩm định thử nghiệm tại các ngân hàng, đã xuất hiện những trường hợp có kết quả khác so với hệ thống cũ. Chẳng hạn, một chủ quán cà phê ngoài 40 tuổi thuộc nhóm “thin filer”, tức có rất ít lịch sử tín dụng, từng bị từ chối vay do chỉ được xếp hạng 7 theo mô hình cũ. Sau khi SCB bổ sung đánh giá về tăng trưởng và khả năng trả nợ, khách hàng này được nâng lên hạng 6 và được phê duyệt vay.

Theo hướng dẫn của ngành ngân hàng, yếu tố “tăng trưởng” trong SCB không chỉ dựa vào đánh giá định tính. Hệ thống xếp hạng tăng trưởng, còn gọi là hạng S, chia triển vọng tăng trưởng tương lai của hộ kinh doanh thành 10 mức. Mô hình cũng phân tách khách hàng thành 4 phân khúc theo đặc thù ngành nghề, sau đó đánh giá dựa trên tốc độ tăng doanh thu và quy mô doanh thu hằng năm.

Nền tảng của SCB là mô hình định lượng dựa trên thống kê và trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh đó, các yếu tố định tính được sử dụng như điểm cộng bổ sung vào mức xếp hạng đã tính toán.

Ngoài doanh thu, ngành nghề và khu vực kinh doanh, hệ thống còn xem xét độ bền vững của hoạt động, thời gian kinh doanh, số lao động, mức độ nhận biết của khách hàng và nhu cầu thị trường. Với các doanh nghiệp bán hàng qua nền tảng phân phối, một số chỉ số như lượt truy cập, tỷ lệ truy cập lại hay số lần lưu đánh dấu cũng có thể được đưa vào đánh giá tổng hợp.

Trong quy trình này, cơ quan thông tin tín dụng tính toán hạng tăng trưởng, sau đó công ty CB kết hợp kết quả này với xếp hạng tín dụng hiện có để hình thành “xếp hạng tín dụng tăng trưởng”. Các ngân hàng sẽ sử dụng chỉ số đó trong khâu thẩm định cấp tín dụng.

Các ngân hàng áp dụng theo cách khác nhau

Trên thực tế, SCB hiện chủ yếu đóng vai trò công cụ bổ sung, thay vì thay thế hoàn toàn hệ thống chấm điểm tín dụng hiện hành. Mục tiêu là bù đắp phần tiềm năng tăng trưởng vốn trước đây khó lượng hóa đầy đủ bằng dữ liệu tín dụng cũ. Dù vậy, cách mỗi ngân hàng tích hợp SCB vào quy trình phê duyệt khoản vay lại không giống nhau.

Một ngân hàng đang sử dụng SCB theo chiến lược “override”, tức điều chỉnh tăng hạng chiến lược nội bộ đối với nhóm khách hàng phù hợp. Theo cách này, người vay đang ở hạng 7 và chưa vượt ngưỡng thẩm định theo hệ thống cũ có thể được nâng lên hạng 6 nếu đạt kết quả SCB tốt, qua đó đủ điều kiện bước vào nhóm có khả năng được phê duyệt.

Ngân hàng này hiện ưu tiên dùng SCB để hỗ trợ quyết định phê duyệt hồ sơ, chưa áp dụng riêng ưu đãi về lãi suất hay hạn mức. Tuy nhiên, đơn vị này đang thảo luận phương án cấp thêm hạn mức cho nhóm khách hàng có kết quả SCB tốt và dự kiến triển khai trong tháng 9.

Một ngân hàng khác lại áp dụng SCB theo hướng vừa nới hạn mức, vừa mở rộng đối tượng được hỗ trợ. Ngân hàng vẫn giữ nguyên quy trình chấm điểm và thẩm định tín dụng hiện có, nhưng bổ sung bước kiểm tra kết quả SCB để đánh giá thêm tiềm năng tăng trưởng của khách hàng.

Theo đánh giá chung từ các ngân hàng, SCB hiện được xem là một chỉ báo bổ sung hơn là tiêu chí độc lập để thay thế hoàn toàn xếp hạng CB hoặc hệ thống chấm điểm nội bộ.

Một đại diện ngân hàng cho biết trước đây việc thẩm định chủ yếu dựa trên thông tin CB cá nhân của chủ hộ kinh doanh cùng dữ liệu tài chính. Sau khi đưa SCB vào vận hành, ngân hàng có thể tham chiếu thêm các dữ liệu chuyên biệt như dòng doanh thu, tính liên tục của hoạt động kinh doanh và triển vọng tăng trưởng.

SCB chỉ là chỉ số bổ sung, không thay thế tiêu chí rủi ro

Dù có hạng tăng trưởng SCB cao, khách hàng cũng không đương nhiên được phê duyệt khoản vay. Một ngân hàng cho biết ngay cả khi SCB tích cực, hồ sơ vẫn có thể không được chấp thuận nếu hạng chiến lược nội bộ hoặc hạng doanh nghiệp quy đổi không đạt ngưỡng yêu cầu.

Một ngân hàng khác cũng nhấn mạnh rằng khách hàng có kết quả SCB tốt sẽ có thêm cơ hội tiếp cận hỗ trợ so với trước đây. Tuy nhiên, nếu không đáp ứng các tiêu chí thẩm định hiện hành, chẳng hạn đang có nợ quá hạn, hồ sơ vẫn có thể bị hạn chế.

Đại diện một ngân hàng khác cho biết thêm, kể cả khi hạng tăng trưởng SCB cao, khoản vay vẫn có thể bị siết hoặc không được hưởng ưu đãi nếu phát sinh các yếu tố rủi ro như lịch sử chậm trả, dư nợ quá lớn hoặc năng lực trả nợ yếu.

Theo hướng dẫn hiện hành, các ngân hàng cũng không được phép vận hành hệ thống phê duyệt tự động chỉ dựa riêng vào kết quả SCB. Chỉ số này phải được sử dụng cùng với mức độ tín nhiệm hiện có và khả năng trả nợ của khách hàng.

Vì vậy, SCB không nhằm thay thế cơ chế chấm điểm tín dụng truyền thống. Gần đúng hơn, đây là một công cụ bổ trợ, giúp các ngân hàng có thêm cơ sở đánh giá đối với nhóm hộ kinh doanh đang ở dưới ngưỡng xét duyệt hoặc khó chứng minh tính khả thi chỉ bằng dữ liệu tài chính.

Hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào từng ngân hàng

Dù cơ quan quản lý đã mở đường cho việc sử dụng SCB trong xét duyệt khoản vay, nâng hạn mức và giảm lãi suất, phạm vi triển khai thực tế vẫn phụ thuộc vào chiến lược tín dụng của từng ngân hàng. Theo giới ngân hàng, việc có áp dụng ưu đãi hay không, cũng như mức ưu đãi theo hạng SCB, sẽ do từng nhà băng tự quyết dựa trên mức độ rủi ro của khách hàng và chính sách tín dụng nội bộ.

Hướng dẫn hiện nay cho phép các ngân hàng linh hoạt điều chỉnh hạn mức, lãi suất và mức tài sản bảo đảm theo kết quả SCB, nhưng không áp một tiêu chuẩn ưu đãi thống nhất cho toàn hệ thống.

Trong các trường hợp thẩm định thử nghiệm được Ủy ban Dịch vụ Tài chính Hàn Quốc công bố, đã có khách hàng vừa được giảm lãi suất, vừa được tăng hạn mức. Một chủ cửa hàng nhượng quyền ngoài 30 tuổi hoạt động trên nền tảng trực tuyến được xếp vào nhóm SCB cao, qua đó được giảm 1 điểm phần trăm lãi suất và có thể vay 30 triệu won vốn kinh doanh với lãi suất ở mức 3%.

Một trường hợp khác là thương nhân bán buôn - bán lẻ được nâng hạn mức từ khoảng 30 triệu won lên 40 triệu won, tức tăng thêm 10 triệu won, đồng thời được giảm khoảng 0,7 điểm phần trăm lãi suất.

Để khuyến khích các ngân hàng triển khai mạnh hơn, cơ chế miễn trừ trách nhiệm cũng đã được đưa ra. Theo đó, nếu ngân hàng và nhân sự liên quan tuân thủ pháp luật, quy trình nội bộ và xử lý khoản vay SCB trên cơ sở hợp lý, họ sẽ không bị xử phạt chỉ vì khoản vay sau này phát sinh nợ xấu hoặc tổn thất.

Trong trường hợp không có tư lợi cá nhân và không có sai sót nghiêm trọng về thủ tục, các bên liên quan sẽ được mặc định là không có hành vi cố ý hay lỗi nặng, trừ khi xuất hiện tình tiết đặc biệt.

Chương trình thí điểm hiện được triển khai tại 8 ngân hàng gồm KB Kookmin Bank, IBK Industrial Bank of Korea, NH NongHyup Bank, Busan Bank, Shinhan Bank, Woori Bank, Jeju Bank và Hana Bank. Tám ngân hàng khác gồm Kyongnam Bank, Gwangju Bank, Suhyup Bank, iM Bank, Jeonbuk Bank, KakaoBank, K Bank và Toss Bank cũng dự kiến tham gia lần lượt trong nửa cuối năm.

Theo Ủy ban Dịch vụ Tài chính Hàn Quốc, quy mô mục tiêu của chương trình thí điểm là 2.200 tỷ won.

Trọng tâm của SCB là đưa các yếu tố tăng trưởng kinh doanh, vốn khó được phản ánh đầy đủ chỉ qua dữ liệu tín dụng quá khứ, vào quy trình thẩm định cho vay đối với hộ kinh doanh. Tuy nhiên, ngay ở giai đoạn đầu thử nghiệm, cách áp dụng giữa các ngân hàng đã có sự phân hóa rõ rệt. Vì thế, mức độ SCB được phản ánh vào quyết định phê duyệt, hạn mức và lãi suất sẽ là yếu tố quyết định hiệu quả thực tế mà các hộ kinh doanh cảm nhận được.