Alibaba đang thu về khoản lãi đánh giá lại lớn từ các khoản đầu tư vào hãng sản xuất chip nhớ CXMT của Trung Quốc và loạt startup AI tạo sinh. Theo giới phân tích, việc chuyển hướng từ các thương vụ thâu tóm bán lẻ quy mô lớn sang đầu tư thiểu số vào AI và bán dẫn đang mang lại hiệu quả rõ rệt cho tập đoàn.

Theo South China Morning Post (SCMP) ngày 28/7 (giờ địa phương), Alibaba hiện là nhà đầu tư công nghiệp lớn nhất tại CXMT, với tỷ lệ sở hữu khoảng 5%. CXMT là doanh nghiệp chip nhớ của Trung Quốc mới niêm yết, và giá trị phần vốn mà Alibaba nắm giữ hiện được ước tính hơn 140 tỷ nhân dân tệ.

CXMT là khoản đầu tư mang lại mức sinh lời nổi bật nhất. Kể từ năm 2021, Alibaba đã rót khoảng 7,6 tỷ nhân dân tệ vào công ty này. Tính đến giá đóng cửa ngày 28/7, vốn hóa CXMT đạt khoảng 3.140 tỷ nhân dân tệ, đưa giá trị khoản đầu tư của Alibaba lên gần 20 lần so với vốn ban đầu.

Ngoài CXMT, Alibaba cũng là nhà đầu tư chủ chốt của startup AI Zhipu AI. Khi định giá của cả CXMT và Zhipu AI cùng tăng mạnh, Alibaba ghi nhận khoản lãi đánh giá lại đáng kể từ việc hiện diện tại cả hai doanh nghiệp.

Diễn biến này trái ngược với chiến lược đầu tư trước đây của Alibaba. Năm 2020, tập đoàn chi khoảng 28 tỷ đô la Hong Kong để mua cổ phần chi phối tại Sun Art Retail, nhưng sau đó phải ghi nhận khoản suy giảm giá trị tài sản và lỗ thoái vốn hơn 25 tỷ nhân dân tệ. Đến cuối năm ngoái, Alibaba đã bán toàn bộ phần sở hữu tại doanh nghiệp này cho quỹ đầu tư tư nhân DCP Capital với giá 13,1 tỷ đô la Hong Kong.

Sau thương vụ đó, Alibaba chuyển trọng tâm sang mảng thương mại điện tử cốt lõi, đồng thời xác định AI là động lực tăng trưởng trong tương lai. Thay vì theo đuổi các thương vụ mua lại nhằm nắm quyền kiểm soát, công ty mở rộng đầu tư thiểu số và hợp tác công nghiệp trên toàn chuỗi cung ứng AI. Năm 2023, Chủ tịch Alibaba Joe Tsai từng nêu bốn nguyên tắc phân bổ vốn gồm nâng cao hiệu quả mảng kinh doanh cốt lõi, đầu tư cho tăng trưởng tương lai, thoái vốn khỏi tài sản không cốt lõi và hoàn vốn cho cổ đông.

Alibaba cũng nổi lên như một nhà đầu tư sớm tại thị trường AI tạo sinh của Trung Quốc. Trong giai đoạn 2023-2024, tập đoàn liên tiếp rót vốn vào Zhipu AI, Moonshot AI, MiniMax, Baichuan AI và 01.AI.

Một ví dụ tiêu biểu là Moonshot AI, đơn vị phát triển Kimi. Theo công bố trong năm tài khóa 2024, Alibaba đã đầu tư khoảng 800 triệu USD để nắm khoảng 36% cổ phần Moonshot AI, đồng thời tiếp tục tham gia các vòng gọi vốn sau đó. Moonshot AI được cho là đang chuẩn bị huy động vốn trước IPO với mục tiêu định giá lên tới 50 tỷ USD.

Tập đoàn này cũng mở rộng danh mục sang các dịch vụ ứng dụng AI và hạ tầng liên quan. Alibaba đã rót vốn vào các công ty phát triển công cụ tạo video bằng AI như PixVerse, Vidu và Kling AI của Kuaishou. Với Kling AI, Alibaba đầu tư khoảng 1,36 tỷ USD để sở hữu 1,11% cổ phần.

Ở mảng bán dẫn và trung tâm dữ liệu, Alibaba tiếp tục giữ vai trò nhà đầu tư chủ chốt tại Montage Technology, Light Intelligence và Zhongji Innolight. Đây lần lượt là các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thiết kế chip kết nối bộ nhớ, điện toán quang và kết nối quang, cùng mô-đun quang tốc độ cao.

Dù tỷ lệ sở hữu không lớn, các công ty này đều là nhà cung cấp linh kiện quan trọng cho trung tâm dữ liệu AI. Qua đó, Alibaba mở rộng hiện diện trên toàn bộ hạ tầng AI, phù hợp với chiến lược trở thành “Full-stack AI Provider”.

Robot cũng là một trọng tâm đầu tư khác của Alibaba. Tập đoàn đã rót vốn vào các công ty robot hình người như LimX Dynamics, Robot Era, Unitree Robotics, Galaxea và X Square Robot; nhà sản xuất bàn tay robot Linkerbot; cùng các doanh nghiệp “physical AI” như Sudu Technology và Noematrix.

Theo đánh giá của thị trường, chiến lược gần đây của Alibaba là xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp AI trải dài từ mô hình AI, bán dẫn, kết nối quang đến robot, thay vì tiếp tục mua lại các công ty internet tiêu dùng. Việc CXMT niêm yết cùng đà tăng định giá của các startup AI được xem là minh chứng cho sự chuyển dịch này, đồng thời cho thấy hiệu quả tài chính ngày càng rõ nét.