Tài sản ròng ước tính của Elon Musk từng vượt 1.300 tỷ USD ngay sau khi SpaceX niêm yết, nhưng chỉ vài tuần sau đã giảm còn 725 tỷ USD, khi cổ phiếu SpaceX lao dốc sau IPO và Tesla cũng suy yếu.

Ngày 26/7 theo giờ địa phương, Cryptopolitan cho biết mức sụt giảm khoảng 600 tỷ USD này không phải khoản lỗ tiền mặt, mà chủ yếu phản ánh biến động định giá phần cổ phần Musk nắm giữ tại SpaceX theo diễn biến thị trường.

Nguyên nhân chính đến từ đợt tăng nóng rồi giảm sâu của SpaceX sau khi lên sàn. Ngày 12/6, công ty ấn định giá IPO ở mức 135 USD/cổ phiếu. Cổ phiếu mở cửa ở 150 USD và chốt phiên giao dịch đầu tiên tại 161 USD.

Chỉ sau bốn ngày, thị giá SpaceX tăng lên 225,64 USD/cổ phiếu. Khi đó, vốn hóa doanh nghiệp tiến sát 3.000 tỷ USD, đẩy giá trị phần sở hữu của Musk tăng vọt.

Tuy nhiên, đà tăng này không kéo dài. Đến cuối tháng 7, cổ phiếu lùi về quanh 113 USD, thấp hơn khoảng 16% so với giá IPO. Ngày 24/7, Musk đăng trên mạng xã hội dòng chữ “(cựu) tỷ phú nghìn tỷ”, hàm ý rằng cột mốc từng được nhắc tới chỉ tồn tại trong thời gian ngắn.

Theo bài viết, biến động mạnh của SpaceX phần lớn bắt nguồn từ tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) quá thấp. Khi niêm yết, công ty chỉ đưa ra thị trường khoảng 4,9% trên tổng số 13,2 tỷ cổ phiếu. Dữ liệu từ Nasdaq cho thấy mức này thấp hơn nhiều so với tỷ lệ free-float thường vào khoảng 80% của các doanh nghiệp vốn hóa lớn trong các chỉ số chính.

Với lượng cổ phiếu lưu hành tự do hạn chế, chỉ cần dòng tiền mua tăng mạnh, giá có thể bị đẩy lên cao hơn nhiều so với giá chào sàn. Ở chiều ngược lại, khi áp lực bán xuất hiện, mức giảm cũng diễn ra nhanh hơn.

Thực tế, cổ phiếu SpaceX đóng cửa ngày 23/7 ở mức 118,24 USD và ngày 24/7 ở 115,07 USD. Tính đến thứ Sáu tuần trước, vốn hóa công ty còn khoảng 1.500 tỷ USD, gần bằng một nửa so với đỉnh thiết lập trong tháng 6.

Sau 27 phiên kể từ khi niêm yết, cổ phiếu này đã giảm 23% so với mức đóng cửa 161 USD của ngày giao dịch đầu tiên. Trong cùng giai đoạn, mức sinh lời trung bình của 955 thương vụ IPO quy mô từ 1 tỷ USD trở lên tại Mỹ chỉ là 0,8%. Barron's xếp SpaceX vào nhóm 10% cổ phiếu IPO diễn biến kém nhất tại Mỹ, xét trong nhóm thương vụ từ 1 tỷ USD trở lên kể từ tháng 7/2009.

Ở chiều ngược lại, các vị thế bán khống đang ghi nhận lợi nhuận lớn hơn. Ortex Technologies ước tính lợi nhuận chưa thực hiện của bên bán khống vào khoảng 15,5 tỷ USD. Quy mô vị thế bán khống được ghi nhận ở mức khoảng 360 triệu cổ phiếu, tương đương 56% lượng cổ phiếu free-float.

Musk cũng cảnh báo trên mạng xã hội rằng các tổ chức duy trì vị thế bán khống lớn đối với SpaceX trong thời gian dài “sẽ khó sống sót”.

Áp lực nguồn cung được dự báo còn kéo dài trong thời gian tới. Nhà đầu tư sớm và nhân viên có thể bán tối đa 911,5 triệu cổ phiếu từ ngày 6/8, tức hai ngày sau khi SpaceX công bố kết quả kinh doanh quý đầu tiên kể từ khi niêm yết.

Chỉ riêng lượng cổ phiếu này có thể nâng tỷ lệ cổ phiếu giao dịch tự do từ khoảng 4,9% lên 12%. Các đợt kết thúc thời hạn khóa giao dịch tiếp theo cũng dự kiến rơi vào tháng 9, 11 và 12, qua đó đưa thêm cổ phiếu ra thị trường. Goldman Sachs cũng có thể cho phép một số nhà đầu tư bán sớm. Dù vậy, phần cổ phần SpaceX của chính Musk vẫn bị khóa đến tháng 6/2027.

Tài sản của Musk cũng phụ thuộc lớn vào giá trị cổ phần tại Tesla, trong bối cảnh cổ phiếu hãng xe điện này suy yếu cùng giai đoạn. Tesla đã giảm 18% trong một tuần sau khi công bố kết quả kinh doanh quý II thấp hơn kỳ vọng thị trường.

Doanh thu của Tesla đạt 28,2 tỷ USD, trong khi EPS điều chỉnh ở mức 0,33 USD, thấp hơn mức dự báo 0,50 USD. Dòng tiền tự do của hãng cũng lần đầu chuyển sang âm trong hai năm.

Tesla đã rót vốn cho robotaxi, robot hình người Optimus và một nhà máy quy mô lớn nhằm sản xuất chip trí tuệ nhân tạo. Việc cổ phiếu SpaceX giảm mạnh cùng lúc Tesla lao dốc đã kéo tài sản ròng của Musk đi xuống.

Do giá trị các khoản nắm giữ được tính theo giá thị trường, cả cột mốc vượt 1.000 tỷ USD hình thành sau nhịp tăng đầu tiên của SpaceX lẫn mức giảm 600 tỷ USD sau đó chủ yếu là biến động định giá trên sổ sách.