ATM từ lâu thường được nhắc đến như biểu tượng của tự động hóa thay thế lao động ngân hàng. Tuy nhiên, một phân tích mới cho rằng nguyên nhân chính khiến nhân sự giao dịch tại quầy ở Mỹ giảm mạnh không phải là ATM, mà là smartphone và mobile banking.

Ngày 5/7 (giờ địa phương), Gigazine dẫn phân tích của tác giả David Ochs cho biết trường hợp ATM - vốn thường được viện dẫn trong các tranh luận về AI và việc làm - có giới hạn nhất định nếu dùng để lý giải làn sóng sụt giảm việc làm hiện nay.

Theo David Ochs, ATM không ngay lập tức khiến giao dịch viên thất nghiệp hàng loạt. Nguyên nhân là công nghệ này chỉ thay thế một phần nghiệp vụ, chủ yếu là rút tiền mặt, chứ không đảm nhiệm toàn bộ công việc tại ngân hàng.

ATM bắt đầu được thương mại hóa từ thập niên 1970 và nhanh chóng phổ biến sau khi Citibank triển khai trên quy mô lớn vào năm 1977. Chi phí xử lý mỗi giao dịch qua ATM ở mức 27 cent, thấp hơn nhiều so với 1,07 USD tại quầy, đồng thời khách hàng còn có thể sử dụng ngoài giờ làm việc.

Sau khi ATM phổ biến, số giao dịch viên bình quân tại mỗi chi nhánh ở đô thị giảm từ 21 xuống còn khoảng 13 người. Tuy nhiên, theo David Autor, chi phí vận hành chi nhánh giảm cùng với việc nới lỏng quy định đã khiến số chi nhánh ngân hàng tại khu vực đô thị tăng hơn 40% trong giai đoạn 1988-2004.

Kết quả là số nhân sự tại từng chi nhánh giảm, nhưng tổng số giao dịch viên lại tăng. Vai trò của nhóm này cũng dịch chuyển từ xử lý tiền mặt sang tư vấn thẻ tín dụng, khoản vay và các sản phẩm đầu tư.

Dù vậy, David Ochs cho rằng cách lý giải này không còn phù hợp với bối cảnh hiện nay. Số giao dịch viên làm việc toàn thời gian tại các ngân hàng Mỹ đã giảm từ 332 nghìn người năm 2010 xuống 235 nghìn người năm 2016, rồi còn 164 nghìn người vào năm 2022.

Theo ông, nguyên nhân nằm ở sự phổ biến của smartphone, tiêu biểu là iPhone ra mắt năm 2007, cùng với mobile banking. Khi ứng dụng ngân hàng cho phép người dùng kiểm tra số dư, nộp séc và thực hiện nhiều tác vụ tài chính từ xa, trong khi thanh toán bằng thẻ và Apple Pay ngày càng phổ biến, khối lượng công việc buộc khách hàng phải đến chi nhánh cũng giảm theo.

Số lượng chi nhánh ngân hàng cũng đi xuống. Mật độ chi nhánh tính theo đầu người của các ngân hàng thương mại Mỹ đã giảm khoảng 30% kể từ khi đạt đỉnh vào năm 2009. Riêng Bank of America đã đóng khoảng 40% số chi nhánh trong giai đoạn 2008-2025. CEO của ngân hàng này từng nói với CNBC rằng iPhone khiến khách hàng như đang “mang theo một chi nhánh ngân hàng trong túi”.

David Ochs cho rằng trường hợp này có thể gợi mở cho tranh luận hiện nay về AI và việc làm. Nếu doanh nghiệp giữ nguyên quy trình hiện có và chỉ dùng AI để thay thế con người ở một số khâu, tác động có thể sẽ giống ATM, tức chủ yếu tối ưu từng phần của công việc.

Theo ông, biến động lớn hơn chỉ xuất hiện khi quy trình làm việc được tái cấu trúc dựa trên giả định rằng AI luôn hiện diện. Nói cách khác, tác động của tự động hóa đến việc làm không chỉ phụ thuộc vào việc thay thế từng nhiệm vụ riêng lẻ, mà còn nằm ở chỗ công nghệ đó chỉ hỗ trợ kênh dịch vụ hiện hữu hay làm thay đổi hẳn cách dịch vụ được cung cấp.