SPCX, hợp đồng vĩnh cửu bám theo giá SpaceX, đã ghi nhận hơn 50 triệu USD lệnh thanh lý trong vòng 48 giờ. Diễn biến này cho thấy cổ phiếu token hóa không chỉ mở rộng khả năng tiếp cận giao dịch, mà còn có thể mang theo cơ chế đòn bẩy và mức độ rủi ro tương tự thị trường phái sinh tiền số.

Theo CryptoSlate ngày 25/6, SPCX biến động mạnh khi giá tài sản cơ sở dao động quanh mốc 150 USD. Trong 48 giờ, tổng giá trị các lệnh thanh lý đã vượt 50 triệu USD.

Trong cùng giai đoạn, quy mô thanh lý của SPCX thuộc nhóm cao trên thị trường phái sinh tiền số, chỉ đứng sau Bitcoin và Ethereum. Việc một sản phẩm gắn với cổ phiếu của doanh nghiệp chưa niêm yết ghi nhận mức thanh lý tương đương các đồng tiền số lớn được xem là diễn biến bất thường.

Điểm đáng chú ý nằm ở cấu trúc sản phẩm. SPCX không đơn thuần là đưa cổ phiếu truyền thống lên blockchain, mà vận hành gần như một công cụ phái sinh bám theo giá SpaceX. Nhà đầu tư không nắm giữ cổ phiếu SpaceX thực tế, mà chỉ đặt cược vào biến động giá, đồng thời không có quyền sở hữu, quyền biểu quyết hay quyền nhận giao hàng.

Cơ chế giao dịch của sản phẩm này cũng khác đáng kể so với thị trường cổ phiếu truyền thống. Binance niêm yết SPCXUSDT dưới dạng hợp đồng vĩnh cửu, thanh toán bằng USDT và áp dụng đòn bẩy cùng phí funding. Coinbase cũng cho biết các hợp đồng vĩnh cửu dạng này được thanh toán bằng tiền mặt và không đi kèm quyền sở hữu cổ phiếu hay quyền biểu quyết. Crypto.com hiện cũng hỗ trợ hợp đồng vĩnh cửu bám giá SpaceX với cấu trúc tương tự.

Điều đó đồng nghĩa nhà đầu tư không chỉ đơn thuần “theo dõi giá cổ phiếu”, mà đang giao dịch trong cơ chế ký quỹ, đòn bẩy và funding. Khi giá đi ngược vị thế, tài khoản có thể bị thanh lý ngay khi tài sản bảo đảm không còn đủ, thay vì phải chờ hết phiên hoặc sang ngày giao dịch kế tiếp.

Trên thực tế, giá tài sản cơ sở gần đây đã điều chỉnh mạnh và giao dịch dưới mốc 150 USD. Những nhà đầu tư mua quanh vùng 135 USD, mức tham chiếu theo chuẩn IPO, hoặc mở vị thế long đã rơi vào trạng thái thua lỗ; một số trường hợp bị thanh lý tự động do không đủ ký quỹ.

Theo đánh giá của thị trường, diễn biến này phản ánh sự khác biệt rõ rệt trong cơ chế hình thành giá giữa chứng khoán truyền thống và cổ phiếu token hóa.

Với cổ phiếu truyền thống, giá được hình thành trong khung giờ giao dịch nhất định, dưới tác động của hệ thống tạo lập thị trường và cơ chế kiểm soát rủi ro của công ty môi giới. Trong khi đó, hợp đồng vĩnh cửu gắn với cổ phiếu token hóa được giao dịch 24/7, sử dụng giá tham chiếu và phí funding riêng theo từng sàn, còn thanh lý xảy ra ngay khi mức ký quỹ không còn đáp ứng yêu cầu. Dù cùng bám theo một tài sản cơ sở, cách giá vận động và mức rủi ro nhà đầu tư phải gánh chịu là rất khác nhau.

Một số ý kiến trong ngành cho rằng vụ việc đã phơi bày một lớp rủi ro mới của thị trường cổ phiếu token hóa. Trước đây, dòng sản phẩm này thường được nhấn mạnh ở khả năng mở rộng tiếp cận, hỗ trợ giao dịch lẻ theo phần nhỏ hoặc tạo cơ hội tiếp cận cổ phiếu chưa niêm yết. Tuy nhiên, rủi ro trước mắt lại có thể đến từ đòn bẩy, ký quỹ và cơ chế funding bao quanh sản phẩm, thay vì từ chính tài sản cơ sở.

Hiện thị trường đang theo dõi liệu open interest, phí funding và quy mô thanh lý của SPCX có sớm ổn định hay không. Nếu giá tài sản cơ sở ổn định hơn và mức đòn bẩy giảm xuống, cổ phiếu token hóa có thể trở thành một kênh truyền dẫn rủi ro mới. Ngược lại, nếu open interest tiếp tục ở mức cao và biến động còn kéo dài, áp lực thanh lý trên thị trường phái sinh có thể tăng mạnh hơn nữa.