Một báo cáo chính sách của Mỹ cảnh báo việc tiếp tục xuất khẩu máy quang khắc DUV ngâm tiên tiến sang Trung Quốc có thể làm suy yếu, thậm chí xóa nhòa lợi thế của Mỹ và các đồng minh trong lĩnh vực chip AI trong vòng 5-10 năm tới. Báo cáo cho rằng để kìm hãm năng lực sản xuất chip AI của Trung Quốc, trọng tâm cần đặt vào kiểm soát thiết bị sản xuất bán dẫn thay vì chỉ siết kiểm soát đối với bản thân con chip.

Theo Gigazine ngày 6/10, Technology and Statecraft Center, một tổ chức nghiên cứu chính sách của Mỹ trong lĩnh vực AI và bán dẫn, đã đưa ra nhận định này trong báo cáo mới công bố. Tổ chức này cho rằng thiết bị sản xuất bán dẫn tiên tiến là điều kiện thiết yếu để tạo ra chip AI có sức cạnh tranh, đồng thời nhấn mạnh lợi thế cốt lõi hiện nay của Mỹ và các đồng minh nằm ở khả năng hạn chế Trung Quốc tiếp cận các công cụ sản xuất hiện đại.

Trong báo cáo, máy quang khắc DUV ngâm được xem là biến số then chốt. Mỹ hiện đã kiểm soát máy quang khắc EUV và một phần thiết bị DUV cao cấp, trong khi vẫn cho phép xuất khẩu một số dòng máy nếu được cấp phép. Tuy nhiên, theo đánh giá của tổ chức này, nếu các hệ thống DUV ngâm tiên tiến tiếp tục được đưa vào Trung Quốc, nước này có thể dần tích lũy đủ năng lực sản xuất bán dẫn.

Technology and Statecraft Center nhận định khả năng Trung Quốc tự thương mại hóa ở quy mô lớn các thiết bị quang khắc tiên tiến trước giữa thập niên 2030 là không cao. Vì vậy, trong giai đoạn từ nay đến mốc đó, số lượng máy mua từ nước ngoài có thể quyết định khoảng cách về năng lực sản xuất chip AI. Báo cáo cảnh báo nếu đà xuất khẩu hiện nay tiếp diễn, lợi thế của Mỹ và đồng minh trong ngành chip AI có thể bị thu hẹp mạnh hoặc biến mất.

Quy mô số máy DUV ngâm mà Trung Quốc đang nắm giữ cũng được xem là yếu tố quan trọng. Tổ chức nghiên cứu ước tính từ năm 2020 đến nay, Trung Quốc đã sở hữu khoảng 300 máy DUV ngâm, chủ yếu là mẫu NXT:1980i của ASML tại Hà Lan. Dù số lượng hiện tại chưa đủ để đe dọa trực tiếp vị thế của Mỹ, báo cáo cho rằng nếu Trung Quốc tiếp tục bổ sung NXT:1980i hoặc các thiết bị tương đương với tốc độ hiện nay và đưa vào sản xuất chip AI, nước này có thể xây dựng nền tảng để sản xuất hàng trăm triệu chip có năng lực tương đương H100.

Từ đó, báo cáo đề xuất về nguyên tắc cần chặn xuất khẩu DUV ngâm sang Trung Quốc. Theo cơ chế kiểm soát xuất khẩu hiện hành, DUV khô và một số thiết bị ở phân khúc thấp hơn vẫn có thể được xuất sang Trung Quốc mà không cần giấy phép. Tuy nhiên, tổ chức này cho rằng ngoài DUV khô, các thiết bị còn lại không nên tiếp tục được chuyển tới thị trường Trung Quốc.

Báo cáo cũng chỉ ra lỗ hổng trong cơ chế cấp phép hiện nay. Dù về mặt quy định, việc xuất khẩu thiết bị cao cấp sang Trung Quốc phải được phê duyệt, phần lớn hồ sơ trên thực tế vẫn được thông qua. Theo Technology and Statecraft Center, nếu muốn nâng hiệu quả kiểm soát, Mỹ không thể chỉ dừng ở yêu cầu xin giấy phép mà cần siết theo hướng giảm thực chất số lượng thiết bị mà Trung Quốc có thể mua và đưa vào vận hành.

Khả năng Trung Quốc lách kiểm soát thông qua nước thứ ba cũng được đề cập. Báo cáo cho rằng nếu Hà Lan và Nhật Bản không phối hợp chặt chẽ với các biện pháp hạn chế xuất khẩu, Mỹ có thể sử dụng Quy tắc sản phẩm trực tiếp nước ngoài (FDPR) để áp thêm rào cản. Một phương án khác là mở rộng quy định kiểm soát xuất khẩu đối với các cơ sở sản xuất của ASML có sử dụng công nghệ hoặc thiết bị của Mỹ.

Ở góc độ dài hạn, báo cáo cũng xem năng lực phát triển công nghệ nội địa của Trung Quốc là một biến số đáng chú ý. Dù đã xuất hiện thông tin cho rằng các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc bắt đầu sản xuất thiết bị quang khắc DUV từ tháng 7/2026, tổ chức nghiên cứu dự báo trong thời gian tới nước này vẫn khó thương mại hóa trên quy mô lớn các hệ thống quang khắc tiên tiến.

Báo cáo kết luận rằng cục diện cạnh tranh trong ngành chip AI thời gian tới sẽ phụ thuộc lớn vào việc Trung Quốc có thể tích lũy được bao nhiêu thiết bị quang khắc tiên tiến. Việc Mỹ có thực sự siết xuất khẩu DUV ngâm và khép lại các lỗ hổng trong cơ chế cấp phép hay không sẽ trở thành biến số quan trọng đối với chuỗi cung ứng bán dẫn và cuộc đua AI toàn cầu.