Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cho biết giá trị chuyển khoản on-chain của Bitcoin có thể chênh lệch tới 6 lần tùy theo phương pháp đo lường, đồng thời cảnh báo nhiều chỉ số đang được sử dụng phổ biến trên thị trường tiền mã hóa có thể không phản ánh chính xác hoạt động kinh tế thực.

Theo Cointelegraph ngày 15/9, nhóm nghiên cứu của BIS đã phân tích 10 tỷ bản ghi trên blockchain Bitcoin, Ethereum và Tron. Kết quả cho thấy quy mô và ý nghĩa của dữ liệu on-chain có thể thay đổi đáng kể tùy cách tính, cách phân loại cũng như bối cảnh vận hành của từng mạng lưới.

Với Bitcoin, BIS cho rằng sai lệch chủ yếu xuất phát từ cấu trúc giao dịch. Khi một người dùng gửi coin, phần giá trị còn lại thường được trả về cho chính người gửi dưới dạng một đầu ra riêng biệt. Vì vẫn xuất hiện như một giao dịch trên blockchain, phần này có thể bị cộng vào tổng giá trị chuyển khoản dù thực tế không chuyển sang một chủ thể khác.

Chênh lệch tương tự cũng xuất hiện trong cách tính vốn hóa thị trường của Bitcoin. BIS cho biết vốn hóa theo phương pháp thông thường đôi khi cao gấp 4 lần so với vốn hóa thực hiện. Nguyên nhân là cách tính phổ biến lấy giá hiện tại áp cho toàn bộ lượng coin đang lưu hành, trong khi vốn hóa thực hiện dựa trên mức giá tại thời điểm đồng coin đó di chuyển gần nhất.

Không chỉ Bitcoin, BIS cho rằng việc đo lường dữ liệu trên Ethereum cũng gặp nhiều hạn chế do hệ sinh thái hợp đồng thông minh quá phức tạp. Trong khoảng 67,5 triệu hợp đồng thông minh đang hoạt động được nhóm nghiên cứu xem xét, có tới 54 triệu hợp đồng không thể xếp loại theo hệ thống phân nhóm của nghiên cứu. Theo BIS, điều này cho thấy dữ liệu on-chain dù rất đồ sộ vẫn khó được diễn giải một cách nhất quán.

BIS cũng lưu ý số liệu về stablecoin có thể bị sai lệch nếu gộp chung đơn giản giữa các blockchain, bởi mục đích sử dụng trên từng mạng là khác nhau. Cụ thể, USDT trên Ethereum gắn nhiều hơn với các hoạt động tài chính phi tập trung (DeFi), trong khi trên Tron lại thiên về thanh toán và lưu trữ giá trị.

Tỷ lệ USDT do các hợp đồng thông minh nắm giữ cũng cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Trên Ethereum, tỷ lệ này vượt 20% trong năm 2022, trong khi trên Tron chỉ ở mức khoảng 1%.

Từ đó, BIS nhận định cùng là USDT nhưng bản chất hoạt động kinh tế trên mỗi mạng lưới là khác nhau. Nếu gộp chung để thống kê, dữ liệu có thể che khuất cách thức sử dụng thực tế. Nhóm nghiên cứu vì vậy khuyến nghị nên xem các chỉ số on-chain là số liệu ước tính, thay vì thước đo trực tiếp của hoạt động kinh tế.

Theo BIS, thị trường cũng đã bắt đầu chuyển sang cách tiếp cận tách biệt giữa dữ liệu on-chain tổng thể và số liệu đã hiệu chỉnh. Bảng điều khiển phân tích on-chain của Visa, sử dụng dữ liệu từ Allium Labs, hiện hiển thị song song tổng khối lượng giao dịch stablecoin và khối lượng đã điều chỉnh. Visa cho biết việc điều chỉnh nhằm loại bỏ các yếu tố có thể gây sai lệch như giao dịch tần suất cao, bot, các cầu nối (bridge) và hoạt động nội bộ của sàn.

Dữ liệu trên bảng điều khiển của Visa cho thấy tổng khối lượng giao dịch stablecoin trong 30 ngày gần nhất đạt 6,4 nghìn tỷ USD. Tuy nhiên, sau khi điều chỉnh, con số này chỉ còn 313,1 tỷ USD. Theo BIS, điều đó cho thấy cùng một nguồn dữ liệu on-chain nhưng quy mô thống kê có thể khác biệt rất lớn tùy tiêu chí tính toán; vì vậy, khi đánh giá hoạt động kinh tế thực, không thể chỉ nhìn vào khối lượng giao dịch.

Nghiên cứu của BIS nhấn mạnh rằng giá trị của dữ liệu on-chain không nằm ở quy mô bản ghi, mà ở cách phân loại và diễn giải. Tổ chức này cho rằng nhà đầu tư và cơ quan hoạch định chính sách khi sử dụng các chỉ số on-chain làm căn cứ đánh giá cần tính đến khác biệt giữa các mạng lưới cũng như giới hạn của từng phương pháp thống kê.