Thị trường hệ thống lưu trữ năng lượng (ESS) tại Mỹ đang tăng trưởng nhanh, nhưng nỗ lực cắt giảm phụ thuộc vào pin Trung Quốc có thể gây xáo trộn trong ngắn hạn, đặc biệt với các dự án lưu trữ điện quy mô lưới. Đây là mắt xích quan trọng giúp tích trữ điện từ các nguồn tái tạo như điện mặt trời và điện gió, qua đó hỗ trợ lưới điện vận hành ổn định, tin cậy hơn và góp phần giảm phát thải.

Ngày 10/9 (giờ địa phương), MIT Technology Review cho biết đà tăng trưởng của thị trường lưu trữ năng lượng Mỹ thời gian qua phụ thuộc đáng kể vào pin Trung Quốc nhờ lợi thế về giá. Tuy nhiên, Washington hiện đẩy mạnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc trong các công nghệ năng lượng chiến lược.

Cuối tháng 8, chính quyền Trump ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia và ký sắc lệnh hành pháp cấm lắp đặt “thiết bị điện công suất lớn có nguồn gốc nước ngoài” nếu bị xem là có nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia. Danh mục chịu tác động bao gồm cả hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS), bộ biến tần và máy biến áp.

Trên thực tế, động thái này được xem là biện pháp nhằm hạn chế việc sử dụng pin Trung Quốc trong các hệ thống lưu trữ năng lượng kết nối lưới.

Trước đó, Mỹ đã sử dụng kết hợp ưu đãi thuế và thuế nhập khẩu để giảm phụ thuộc vào pin Trung Quốc. Khoản tín dụng thuế trong Đạo luật Giảm lạm phát (IRA) năm 2022 gắn với các điều kiện về nguồn gốc khoáng sản dùng cho pin, từ khai thác, chế biến đến tái chế, cùng địa điểm lắp ráp pin và linh kiện.

Dù cơ chế tín dụng thuế được sửa đổi vào năm 2025, định hướng chính vẫn không thay đổi. Theo quy định mới, từ năm 2026, các dự án lưu trữ năng lượng mới chỉ được hưởng tín dụng thuế nếu 55% chi phí vật liệu được mua từ các khu vực ngoài Trung Quốc và các quốc gia bị hạn chế khác. Trong khi đó, thuế nhập khẩu pin cũng đã tăng từ 7,5% hồi tháng 1 lên 25%.

So với các biện pháp trước, sắc lệnh mới được đánh giá cứng rắn hơn. Shan Tomouk, phụ trách mảng lưu trữ năng lượng tại Benchmark Mineral Intelligence, nói rằng một “lệnh cấm toàn diện” là diễn biến khá bất ngờ và đang làm gia tăng lo ngại trong cộng đồng doanh nghiệp Mỹ.

BloombergNEF cho rằng quy định này có thể làm chậm tiến độ triển khai các dự án lưu trữ năng lượng kết nối lưới trong ngắn hạn. Nhiều dự án có thể bị hoãn cho tới khi các nhà phát triển làm rõ được phạm vi và cách áp dụng quy định.

Trong bối cảnh Bộ Năng lượng Mỹ dự kiến ban hành hướng dẫn chi tiết trước cuối năm, một số dự án có thể buộc phải chuyển sang dùng cell pin sản xuất tại Mỹ hoặc nhập từ các quốc gia khác. Isshu Kikuma, chuyên gia phân tích lưu trữ năng lượng của BloombergNEF, nhận định các nguồn thay thế nhiều khả năng đắt hơn pin Trung Quốc và “trong kịch bản xấu nhất, dự án có thể bị hủy”.

Về phạm vi áp dụng, sắc lệnh cũng bao trùm cả các cơ sở lưu trữ năng lượng hiện hữu. Dù vậy, khả năng các hệ thống đang vận hành bị ngắt khỏi lưới điện chỉ vì xuất xứ pin hiện được xem là không cao.

Isshu Kikuma cho biết phần lớn cơ sở lưu trữ năng lượng tại Mỹ hiện sử dụng pin Trung Quốc. Nếu áp dụng quy định một cách cứng nhắc, kịch bản này có thể dẫn tới việc phải rút khỏi vận hành phần lớn hệ thống pin lưu trữ đã lắp đặt.

Về dài hạn, Mỹ có thể xây dựng năng lực sản xuất đủ để tự đáp ứng nhu cầu pin trong nước. Nước này có thể đạt công suất cần thiết vào khoảng năm 2030. Tuy nhiên, nếu một số nhà máy không tăng công suất đúng kế hoạch, thời điểm nguồn cung nội địa thực sự đáp ứng nhu cầu có thể lùi tới cuối thập niên 2030.

Các nhà máy mới của LG Energy Solution, Samsung SDI, Ford và SK On dự kiến bắt đầu vận hành hoặc mở rộng công suất vào năm sau. Ngoài ra, đà chững lại của thị trường xe điện (EV) cũng có thể khiến một số nhà máy vốn thiết kế cho pin ôtô chuyển sang sản xuất cell pin cho hệ thống điện, qua đó tác động đến cán cân cung ứng.

Dù vậy, chi phí tăng gần như khó tránh. Pin sản xuất tại Mỹ hiện vẫn đắt hơn đáng kể so với pin Trung Quốc; ngay cả khi nhập từ các nước khác như Hàn Quốc, giá thành cũng nhiều khả năng cao hơn.

Vấn đề này không chỉ dừng ở Mỹ hay riêng ngành pin. Trung Quốc hiện dẫn trước nhiều quốc gia trong các công nghệ năng lượng như tấm pin mặt trời và pin, nhờ nhiều năm được chính phủ hỗ trợ, cùng kinh nghiệm tích lũy trong nghiên cứu phát triển và sản xuất.

Trong bối cảnh đó, nhiều nước đang phải giải bài toán kép: vừa giảm phụ thuộc vào một quốc gia trong các công nghệ cốt lõi, vừa tận dụng nguồn công nghệ giá rẻ để hạ phát thải và giảm chi phí năng lượng. Nỗ lực của Mỹ nhằm thu hẹp phụ thuộc vào pin Trung Quốc cũng đang diễn ra trong thế cân bằng này.