Việc AI tạo sinh ngày càng phổ biến trong học tập đang khiến trọng tâm của các trường đại học thay đổi: không còn chỉ là có dùng hay không, mà là dùng như thế nào để thực sự nâng cao kết quả học tập.

Theo tài liệu giáo dục do OpenAI công bố ngày 11/9/2026, nhóm nghiên cứu tại Đại học Bocconi (Italy), phối hợp với bộ phận nghiên cứu kinh tế của OpenAI, đã thực hiện một thí nghiệm ngẫu nhiên trên 1.053 sinh viên năm nhất thuộc các ngành kinh tế, quản trị và tài chính. Nghiên cứu này so sánh tác động của ChatGPT với chương trình đào tạo về suy luận nhân quả đối với quá trình học tập.

Sinh viên được chia ngẫu nhiên thành bốn nhóm: sử dụng ChatGPT Edu chạy trên GPT-4o trong các buổi học; tham gia chương trình đào tạo về suy luận nhân quả; kết hợp cả hai; hoặc không áp dụng biện pháp nào.

Kết quả cho thấy nhóm dùng ChatGPT có điểm số bài tập cao hơn nhóm đối chứng khoảng 0,86 điểm trên thang 5 điểm. Nhóm này cũng đưa ra nhiều ý tưởng hơn, lập luận nhất quán hơn và có kết quả gần với khuyến nghị của chuyên gia hơn.

Trong khi đó, chương trình đào tạo về suy luận nhân quả tạo ra một tác động khác. Biện pháp này không làm tăng điểm số tổng thể, nhưng giúp sinh viên phát triển ý tưởng đa dạng hơn, phân biệt phương án rõ ràng hơn và cải thiện khả năng giải thích vì sao một giải pháp có thể hiệu quả hoặc thất bại.

Đáng chú ý, nhóm được tiếp cận đồng thời cả ChatGPT và chương trình đào tạo về suy luận nhân quả ghi nhận cả hai hiệu ứng nói trên. Kết quả này cho thấy AI giúp nâng mức độ hoàn thiện của sản phẩm học tập, còn đào tạo tư duy bổ sung tính đa dạng, sự độc đáo và năng lực lập luận.

Xu hướng sử dụng AI trong giới sinh viên cũng đang tăng nhanh. Viện Nghiên cứu Chính sách Thông tin và Truyền thông Hàn Quốc (KISDI), dựa trên dữ liệu Korean Media Panel, cho biết tỷ lệ sinh viên đại học và sau đại học tại Hàn Quốc dùng AI tạo sinh đã tăng từ 35,9% năm 2024 lên 68,0% vào năm ngoái, tương đương mức tăng 32,1 điểm phần trăm chỉ trong một năm.

OpenAI cho biết trên toàn cầu, số người dùng ChatGPT hằng tuần trong nhóm 18-24 tuổi đã vượt 200 triệu. Phạm vi sử dụng cũng ngày càng rộng, từ kiểm tra lại những khái niệm chưa hiểu trên lớp, tạo câu hỏi dự đoán và bài kiểm tra ngắn từ tài liệu học, đến xác định điểm yếu trước kỳ thi để ôn tập.

Tuy nhiên, dùng AI thường xuyên không đồng nghĩa với việc khai thác hiệu quả. OpenAI cho biết ngay cả những sinh viên thuộc nhóm người dùng thành thạo cũng mới chỉ tận dụng ChatGPT ở mức tương đương khoảng 1-10% so với nhóm power user.

Khoảng cách này cũng xuất hiện tại các trường đại học ở Anh. Trong khảo sát do Viện Chính sách Giáo dục Đại học Anh (HEPI) công bố vào tháng 3 năm nay, 94% sinh viên cho biết đã sử dụng AI tạo sinh cho bài tập hoặc kỳ thi. Dù 68% coi năng lực sử dụng AI là kỹ năng cốt lõi trong tương lai, chỉ 48% nói rằng giảng viên đang hỗ trợ họ phát triển những năng lực AI cần thiết cho sự nghiệp.

Vì vậy, đào tạo AI trong đại học đang chuyển trọng tâm: không chỉ dạy cách sử dụng công cụ, mà còn dạy khi nào nên dùng AI, nên giao cho AI đến đâu và kiểm chứng kết quả do AI tạo ra bằng cách nào.

Năm nay, Đại học Quốc gia Seoul đã cung cấp ChatGPT Edu cho khoảng 47.000 thành viên, gồm sinh viên, giảng viên và nhân viên. Tháng trước, OpenAI cũng công bố một plugin giáo dục dành cho sinh viên, có thể sử dụng trong các môi trường quản trị dành cho tổ chức như ChatGPT Edu. Công cụ này cho phép tạo hướng dẫn học tập cá nhân hóa, bài quiz, thẻ ghi nhớ và tài liệu trực quan tương tác dựa trên giáo trình và tài liệu do người học lựa chọn.

Theo OpenAI, sinh viên tại các cơ sở giáo dục triển khai ChatGPT Edu có xu hướng sử dụng công cụ này ở mức nâng cao hơn so với người dùng miễn phí, đặc biệt trong các tác vụ như phân tích, tính toán và học tập. Theo thời gian, cách sử dụng của nhóm này cũng dần tiệm cận với nhóm power user.

Đại diện OpenAI cho biết vai trò của AI không phải là đưa ra đáp án nhanh hơn hay học thay sinh viên, mà là hỗ trợ người học tự đặt mục tiêu, giải quyết những bài toán khó và khai thác AI sâu hơn.