Anthropic vừa giới thiệu một trang web mô phỏng các kịch bản kinh tế về tác động của trí tuệ nhân tạo đối với việc làm và GDP của Mỹ đến năm 2030. Theo công ty này, AI có thể thúc đẩy năng suất và mở rộng quy mô nền kinh tế, nhưng đồng thời cũng tạo áp lực lên việc làm và tiền lương của lao động tri thức.

Ngày 10/9/2026 (giờ địa phương), Anthropic cho biết nhóm nghiên cứu kinh tế của hãng đã xây dựng một mô hình phân tích ảnh hưởng của AI đối với việc làm, tăng trưởng kinh tế và tỷ lệ thất nghiệp tại Mỹ, từ đó đưa ra 3 kịch bản. Thông tin này cũng được Gigazine đăng tải.

Theo Anthropic, AI không nhất thiết sẽ xóa bỏ hàng loạt nghề nghiệp, mà có thể đồng thời hỗ trợ hoặc tự động hóa các công việc hiện có, đồng thời tạo ra những nhiệm vụ mới cho người lao động.

Công ty lấy nghề điều dưỡng làm ví dụ. AI có thể tự động hóa một số tác vụ như ghi nhận tình trạng bệnh nhân hoặc đặt vật tư cho khoa phòng. Trong khi đó, điều dưỡng có thể đảm nhận thêm những phần việc mới như rà soát kết quả phân loại bệnh nhân hoặc kế hoạch điều trị do AI đề xuất. Nói cách khác, việc triển khai AI nhiều khả năng sẽ làm thay đổi cơ cấu và nội dung công việc trong từng vị trí, thay vì khiến cả một nghề biến mất.

Ba kịch bản được Anthropic đưa ra gồm “ôn hòa”, “thực tế” và “cấp tiến”. Trong đó, kịch bản ôn hòa giả định AI tạo ra tác động kinh tế tương đương Internet. Kịch bản thực tế giả định đến năm 2030, AI phát triển đến mức có thể thực hiện một nửa tổng khối lượng lao động tri thức, qua đó đẩy tốc độ tăng trưởng kinh tế lên gấp đôi mức thông thường. Với kịch bản cấp tiến, Anthropic giả định AI có năng suất cao hơn con người trong phần lớn công việc trí thức và gần như không tạo thêm việc làm mới cho con người trong lĩnh vực này.

Theo mô hình của Anthropic, GDP Mỹ vào năm 2030 sẽ cao hơn so với kịch bản không có AI. Cụ thể, ở kịch bản ôn hòa, GDP tăng 1,6% lên 34,1 nghìn tỷ USD; ở kịch bản thực tế, tăng 8,3% lên 36,3 nghìn tỷ USD; còn kịch bản cấp tiến, tăng 32,4% lên 44,4 nghìn tỷ USD. Riêng trong kịch bản cấp tiến, Anthropic cho rằng khi AI được phổ cập trên diện rộng, tăng trưởng GDP hằng năm có thể đạt 15% và quy mô nền kinh tế có thể tăng gấp đôi sau mỗi 4,5 năm.

Tuy nhiên, nền kinh tế lớn hơn không đồng nghĩa thị trường lao động sẽ tốt lên. Trong các kịch bản thực tế và cấp tiến, mức độ tự động hóa gia tăng và nguy cơ thay thế lao động tri thức có thể buộc nhiều người phải chuyển sang công việc mới. Quá trình này đòi hỏi thời gian học kỹ năng mới và tìm việc, khiến thất nghiệp có thể tăng trong giai đoạn chuyển tiếp. Ở kịch bản cấp tiến, Anthropic còn cho rằng người lao động bị ảnh hưởng có thể đối mặt nguy cơ thất nghiệp kéo dài do AI lan rộng quá nhanh.

Một điểm đáng chú ý là trong kịch bản cấp tiến, tỷ trọng lao động tri thức trong tổng lực lượng lao động được dự báo giảm từ 62,2% năm 2026 xuống còn 48,7% vào năm 2030. Theo Anthropic, nguyên nhân là AI thay thế phần lớn lao động tri thức, làm số việc làm trong nhóm này giảm xuống, trong khi việc làm ở các ngành ít chịu tác động của AI có thể gia tăng.

Tác động đến tiền lương cũng được dự báo sẽ phân hóa theo ngành nghề. Anthropic cho rằng trong cả 3 kịch bản, lương bình quân đều tăng, nhưng phần lớn mức tăng sẽ tập trung ở các nhóm ngoài lao động tri thức. Ở kịch bản thực tế, tiền lương của lao động tri thức gần như đi ngang. Trong kịch bản cấp tiến, thu nhập của nhóm này có thể giảm hơn 10% vào năm 2030. Ở chiều ngược lại, nhu cầu phát sinh từ khu vực lao động tri thức khi năng suất tăng nhờ AI có thể kéo tiền lương ở các ngành khác, như xây dựng, đi lên.

Ngay cả khi AI giúp mở rộng quy mô nền kinh tế, thành quả tăng trưởng có thể không được phân bổ đồng đều. Anthropic dự báo trong kịch bản cấp tiến, tỷ trọng thu nhập của lao động trong GDP giảm xuống 45,2%, trong khi tỷ trọng thuộc về vốn tăng lên 54,8%. Theo phân tích của công ty, lợi ích từ tăng trưởng nhanh có thể nghiêng về phía chủ sở hữu vốn, khiến thu nhập từ lao động đến năm 2030 gần như không tăng.

Anthropic nhấn mạnh đây không phải là những dự báo chắc chắn về tương lai, mà là mô hình dùng để xem xét các kết quả kinh tế trong những điều kiện khác nhau. Công ty cho biết kết quả thực tế có thể thay đổi tùy theo năng lực của AI, tốc độ ứng dụng của doanh nghiệp và người lao động, cũng như cách phân bổ lợi ích kinh tế từ công nghệ. Mô hình hiện cũng chưa phản ánh các yếu tố như phản ứng chính sách, chu kỳ kinh tế, biến động tổng cầu do đầu tư trung tâm dữ liệu hay robot siêu tiên tiến. Anthropic cho biết các kịch bản sẽ tiếp tục được cập nhật khi có thêm bằng chứng mới.