Cổ phiếu Unitree, công ty robot hình người của Trung Quốc, đã giảm gần 45% so với đỉnh đạt được ngay sau khi niêm yết, làm dấy lên lo ngại rằng làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo và robot đang đi trước kết quả kinh doanh thực tế cũng như nhu cầu thị trường.

Theo Cryptopolitan ngày 25/8 (giờ địa phương), Unitree tăng 460% trong phiên giao dịch đầu tiên trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thượng Hải (SSE) vào ngày 19/8. Tuy nhiên, cổ phiếu này sau đó giảm liên tiếp trong ba phiên tính đến ngày 25/8, khiến vốn hóa thị trường thu hẹp khoảng 30 tỷ USD so với mức đỉnh.

Diễn biến này cho thấy thị trường đang trả giá cho kỳ vọng về robot nhanh hơn tốc độ hiện thực hóa doanh thu và lợi nhuận. Ngay trong ngày chào sàn, có thời điểm Unitree được định giá khoảng 66 tỷ USD.

Sau giai đoạn tăng bùng nổ, áp lực chốt lời đã kéo giá cổ phiếu giảm mạnh. Đến ngày 25/8, đà biến động mới phần nào hạ nhiệt.

Mức tăng của Unitree cũng gây chú ý vì vượt xa mặt bằng chung của các thương vụ IPO tại Trung Quốc. Trong ba năm gần đây, mức tăng trung bình trong phiên đầu tiên của các IPO tại nước này là 226%, trong khi Unitree gần như gấp đôi con số đó.

Một tháng trước, hãng bán dẫn CXMT cũng tăng 466% trong ngày giao dịch đầu tiên tại Thượng Hải. Diễn biến này phản ánh tình trạng tăng nóng trên thị trường IPO, không chỉ ở riêng một cổ phiếu.

Những chỉ trích sau đó nhanh chóng hướng vào cấu trúc niêm yết. Abraham Zhang, Chủ tịch China Europe Capital, cho rằng thương vụ IPO này nhằm mục đích “đẩy giá rồi sang tay ở mức cao”.

Theo ông, bên hưởng lợi trong quá trình niêm yết có thể không phải là nhà đầu tư đại chúng, trong khi các cổ đông nhỏ lẻ lại đối mặt nguy cơ gánh lỗ.

Kết quả kinh doanh của Unitree cũng cho thấy khoảng cách nhất định so với kỳ vọng của thị trường. Năm 2025, công ty ghi nhận doanh thu 1,699 tỷ nhân dân tệ, với biên lợi nhuận gộp ở mảng kinh doanh cốt lõi đạt 60,13%.

Các số liệu này được xem là dấu hiệu cho thấy mảng robot hình người không còn chỉ ở giai đoạn đốt tiền. Dù vậy, lợi nhuận ròng điều chỉnh trong quý I/2026 chỉ đạt 40 triệu nhân dân tệ, giảm 53%.

Nhờ các màn trình diễn robot chạy, nhảy múa và thực hiện động tác võ thuật, Unitree đã thu hút sự chú ý lớn từ thị trường. Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng nhu cầu thương mại thực sự sẵn sàng chi tiền vẫn còn hạn chế.

Ở chiều ngược lại, cũng có quan điểm cho rằng không thể chỉ nhìn vào lợi nhuận để đánh giá toàn ngành. Gao Xingkun của China Southern Asset Management so sánh lĩnh vực robot với ngành xe điện Trung Quốc, nơi giai đoạn thua lỗ ban đầu từng kéo dài, và cho rằng “chỉ nhìn lợi nhuận để kết luận là không công bằng”.

Ngoài yếu tố doanh nghiệp, cơ chế vận hành của thị trường chứng khoán Trung Quốc cũng bị cho là góp phần làm méo mó giá cổ phiếu. Sở giao dịch vừa thẩm định doanh nghiệp trước niêm yết, vừa tham gia vào quá trình xác định giá chào bán, khiến các ngân hàng khó điều chỉnh linh hoạt khi nhu cầu tăng mạnh.

Bên cạnh đó, lực lượng bán khống còn hạn chế, trong khi nhiều nhà đầu tư kỳ vọng cơ quan quản lý sẽ bảo vệ cổ đông nhỏ lẻ. Theo các phân tích, sự kết hợp này có thể làm suy yếu cơ chế kìm hãm các đợt IPO bị định giá quá cao.

Yuan Yuwei, quản lý quỹ phòng hộ tại Trinity Synergy, nhận định: “Một cổ phiếu IPO đáng giá 10 nhân dân tệ có thể mở cửa ở 100 nhân dân tệ rồi giảm trong nhiều năm. Đó là sự bóc lột”.

Nguồn cung IPO hạn chế cũng là một yếu tố tác động đến biến động giá. Trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 7/2026, Thượng Hải chỉ có 21 doanh nghiệp niêm yết mới, trong khi Hong Kong ghi nhận 104 doanh nghiệp.

Dù vậy, Unitree không phải là một công ty thiếu năng lực. Doanh nghiệp này hiện là nhà sản xuất robot bốn chân lớn nhất thế giới và đứng thứ hai toàn cầu về robot hình người xét theo sản lượng giao hàng.

Theo Counterpoint Research, trong nửa đầu năm 2026, Unitree đã xuất xưởng hơn 7.000 robot hình người, chiếm 31% thị phần toàn cầu. Cùng kỳ, tổng lượng robot hình người xuất xưởng trên toàn thế giới vượt 22.000 chiếc, tăng khoảng 300% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy sản lượng tăng nhanh, nhu cầu thực tế và mức độ hoàn thiện phần mềm vẫn đang trong giai đoạn kiểm chứng. Một ngày sau khi niêm yết, CEO Wang Xingxing cho biết lĩnh vực trí tuệ robot đang tiến gần tới “khoảnh khắc ChatGPT”, nhưng cũng thừa nhận bước nhảy lớn về phần mềm có thể cần thêm 2-3 năm theo kịch bản lạc quan, hoặc 5-10 năm nếu tiến trình kéo dài hơn.

Đợt điều chỉnh mạnh của cổ phiếu Unitree vì thế không hẳn phủ nhận tiềm năng tăng trưởng của ngành robot, mà phản ánh việc thị trường đang định giá trước cho một tương lai vẫn chưa hình thành rõ nét. Khoảng cách giữa kỳ vọng của nhà đầu tư và thời điểm doanh nghiệp thực sự tạo ra lợi nhuận được cho là sẽ tiếp tục là biến số then chốt trong thời gian tới.