Các startup AI tại Mỹ đang đẩy mạnh phát triển mô hình open-weight trong bối cảnh doanh nghiệp Trung Quốc liên tục mở rộng hiện diện trên thị trường toàn cầu với các sản phẩm có thể tải về, triển khai và tinh chỉnh. Tuy nhiên, liệu làn sóng này có đủ sức tạo ra đối trọng với Trung Quốc hay không vẫn là dấu hỏi.

Theo Wall Street Journal, Arcee, Reflection AI, Poolside và Thinking Machine Lab là những cái tên đang thu hút chú ý với chiến lược tập trung vào mô hình open-weight. Nvidia cũng đã tung ra các mô hình mở của riêng mình nhằm mở rộng hệ sinh thái.

Thị trường AI toàn cầu hiện chứng kiến DeepSeek, Moonshot AI, Z.ai và Alibaba gia tăng thị phần nhờ các mô hình open-weight giá rẻ nhưng có hiệu năng tiệm cận những sản phẩm cao cấp của OpenAI và Anthropic. Số doanh nghiệp Mỹ sử dụng mô hình AI do Trung Quốc phát triển cũng đang tăng lên.

Với mô hình open-weight, phần “trọng số” của mô hình được công khai. Đây là thành phần cốt lõi quyết định cách một mô hình ngôn ngữ lớn phản hồi câu hỏi hoặc mệnh lệnh của người dùng. Khi có quyền truy cập vào phần trọng số, người dùng có thể tải mô hình về, chạy trên PC hoặc máy chủ và điều chỉnh theo nhu cầu. Ngược lại, nếu trọng số không được công bố, người dùng buộc phải sử dụng theo khuôn khổ do nhà phát triển đặt ra.

Dù hiện nay Trung Quốc đang nắm vai trò nổi bật trong phân khúc này, giai đoạn đầu thị trường open-weight từng là sân chơi mà Mỹ đi trước. Meta là bên dẫn dắt cuộc đua ban đầu với dòng Llama, nhưng sau đó chuyển trọng tâm sang mô hình đóng. Sự thay đổi này đã tạo điều kiện để thị trường open-weight dịch chuyển sang thế trung tâm nghiêng về Trung Quốc.

Gần đây, tại Mỹ xuất hiện ngày càng nhiều ý kiến kêu gọi phát triển các mô hình open-weight nội địa, đồng thời thúc đẩy việc hạn chế sự hiện diện của mô hình open-weight từ Trung Quốc vì yếu tố địa chính trị. Wall Street Journal cho biết một số người dùng lo ngại nguy cơ kiểm duyệt hoặc rủi ro bảo mật từ các mô hình Trung Quốc, nên muốn tìm đến lựa chọn “made in USA”.

Các công ty AI Trung Quốc bác bỏ những cáo buộc liên quan đến rủi ro an ninh, song mối lo ngại trên thị trường vẫn chưa biến mất. Trong bối cảnh đó, nhiều startup AI Mỹ đang tìm cách mở rộng nền tảng và giành thêm chỗ đứng.

Jason Warner, đồng sáng lập kiêm đồng CEO của Poolside, nói với Wall Street Journal sau khi công bố mô hình open-weight Laguna S 2.1 vào tháng 7 rằng thị trường đang có nhu cầu lớn đối với một công ty Mỹ có thể xây dựng mô hình AI mở tốt nhất.

Theo Poolside, Laguna S 2.1 có quy mô 118 tỷ tham số. Trên các bài đánh giá Terminal-Bench 2.1 và SWE-Bench Pro, mô hình này cho kết quả tương đương hoặc vượt qua những mô hình lớn hơn đáng kể như DeepSeek-V4-Flash, Nvidia Nemotron 3 Ultra và Thinking Machine Lab Inkling. Công ty cho rằng dù chưa thuộc nhóm dẫn đầu tuyệt đối, sản phẩm đã đạt ngưỡng hiệu năng đủ mạnh để cạnh tranh.

Arcee, thành lập năm 2023, ban đầu phát triển mô hình 4,5 tỷ tham số, sau đó mở rộng lên Trinity Large với 45 tỷ tham số.

Theo công ty, Trinity Large được huấn luyện trên cụm 2.048 chip Nvidia Blackwell B300 trong kế hoạch tối ưu ngân sách 20 triệu USD. Trước đó, Arcee đã huy động được 50 triệu USD với mức định giá 240 triệu USD.

CEO Arcee Mark McQuade cho biết mục tiêu quan trọng hơn là chứng minh công ty vẫn có thể xây dựng mô hình cạnh tranh dù nguồn vốn và tài nguyên còn hạn chế.

Dù mức độ quan tâm đối với mô hình open-weight tại Mỹ đang tăng, tiềm năng của lĩnh vực này vẫn cần thêm thời gian để được kiểm chứng. Một trong những rào cản lớn là các startup theo đuổi open-weight gặp nhiều khó khăn hơn trong huy động vốn so với những công ty phát triển mô hình đóng.

Wall Street Journal cho biết dù ngày càng có nhiều tiếng nói kêu gọi nuôi dưỡng hệ sinh thái AI open-weight của Mỹ để cạnh tranh với Trung Quốc, giới đầu tư vẫn giữ thái độ thận trọng với các startup trong lĩnh vực này.

Trên mạng xã hội X, Mark McQuade cho biết ông đã gặp và trình bày cơ hội đầu tư với phần lớn các quỹ đầu tư mạo hiểm từng nhấn mạnh sự cần thiết của một hệ sinh thái AI open-weight tại Mỹ. Theo ông, gần như toàn bộ các quỹ hàng đầu đều từ chối rót vốn, nhưng điều đó càng khiến ông quyết tâm hơn, bởi Arcee đang thực sự huấn luyện và công bố mô hình.

McQuade nói mục tiêu của công ty là giúp Mỹ bắt kịp và cuối cùng vượt qua Trung Quốc.

Ở góc độ hiệu năng, khả năng các công ty Mỹ trở thành lựa chọn thay thế cho doanh nghiệp Trung Quốc vẫn chưa rõ ràng. Reflection AI đã huy động được hàng tỷ USD, trong đó có khoản đầu tư ban đầu 800 triệu USD từ Nvidia, cùng nguồn vốn từ JPMorgan Chase, Sequoia Capital và 1789 Capital, nơi Donald Trump Jr. là đối tác.

Trong vòng gọi vốn gần đây nhất, Reflection AI được định giá 25 tỷ USD. Bộ Quốc phòng Mỹ cũng đưa công ty vào nhóm nhà cung cấp AI cùng với 7 tập đoàn công nghệ lớn trong nước. Dù vậy, đến nay Reflection AI vẫn chưa công bố mô hình đầu tiên.

Theo The Information, Reflection AI đã chuyển hướng từ phát triển công cụ lập trình sang xây dựng mô hình AI mã nguồn mở sau cuộc gặp giữa CEO công ty và CEO Nvidia Jensen Huang vào tháng 8 năm ngoái. Tuy nhiên, sau gần một năm, công ty vẫn chưa ra mắt sản phẩm đầu tiên.

Reflection AI dự kiến công bố mô hình đầu tiên trong năm nay, sau đó lần lượt ra mắt mô hình lớn và mô hình nhỏ vào đầu năm 2027. The Information dẫn nguồn tin am hiểu nội bộ cho biết mô hình đầu tiên của công ty khi ra mắt sẽ đạt trình độ của nhóm mô hình hàng đầu phương Tây, nhưng vẫn kém các mô hình mã nguồn mở dẫn đầu của Trung Quốc.

Thinking Machine Lab, công ty do cựu CTO OpenAI Mira Murati dẫn dắt, cũng đã giới thiệu mô hình open-weight đầu tiên mang tên Inkling vào tháng 7. Mô hình này đạt 41 điểm trên Intelligence Index của Artificial Analysis, trong khi Kimi K3 đạt 57 điểm và mô hình mới nhất của Anthropic đạt 61 điểm.