Thị trường smartphone đang chuyển trọng tâm từ cấu hình sang mô hình sở hữu. Trong bối cảnh giá thiết bị cao cấp liên tục tăng và người dùng kéo dài thời gian sử dụng, Apple, Samsung cùng nhiều hãng khác đang đẩy mạnh các chương trình thuê bao, trả góp và cam kết mua lại để thúc đẩy nhu cầu nâng cấp.

Theo TechCrunch ngày 1/8 (giờ địa phương), Apple tuần trước đã hợp tác với công ty fintech Klarna tại Mỹ để ra mắt chương trình “Apple Upgrade”. Với chương trình này, người dùng có thể thanh toán phí hàng tháng để sử dụng iPhone, Mac, iPad hoặc Apple Watch, sau đó lựa chọn nâng cấp, hoàn trả hoặc mua đứt thiết bị vào thời điểm phù hợp.

Samsung cũng đang triển khai chương trình “Galaxy Forever” tại Ấn Độ. Mô hình này kết hợp giải pháp tài chính với cam kết mua lại, giúp người dùng tiếp cận các mẫu Galaxy cao cấp với chi phí dễ dự báo hơn.

Trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh, CEO Apple Tim Cook cho biết chương trình mới được thiết kế để giúp nhóm khách hàng thường xuyên đổi thiết bị dễ tiếp cận sản phẩm mới hơn. Theo ông, giá trị bán lại cao của các thiết bị Apple là yếu tố phù hợp với mô hình này.

Đằng sau xu hướng đó là chu kỳ nâng cấp ngày càng dài. Giá linh kiện tăng, trong khi mức cải thiện về hiệu năng qua từng thế hệ không còn đủ lớn để thúc đẩy người dùng đổi máy thường xuyên như trước, buộc các nhà sản xuất phải tìm cách bán hàng mới.

Counterpoint Research dự báo chu kỳ đổi smartphone trung bình trên toàn cầu sẽ tăng lên 4 năm vào 2026. IDC cũng cho biết thời gian sở hữu trung bình của người dùng smartphone cao cấp tại Mỹ đã lên tới 42 tháng.

Khi chu kỳ đổi máy kéo dài, các hãng chịu áp lực kép: doanh số thiết bị mới suy giảm, đồng thời nguồn cung cho thị trường máy cũ và tân trang cũng bị thu hẹp. Max Weinbach, chuyên gia phân tích tại Creative Strategies, nhận định các chương trình thuê bao và cam kết mua lại giúp đưa thiết bị quay trở lại thị trường sau một khoảng thời gian sử dụng nhất định.

Theo ông, mục tiêu cốt lõi không chỉ là cho thuê thiết bị, mà là tạo ra một chu kỳ nâng cấp có thể dự báo, trong đó người dùng trả máy và chuyển sang sản phẩm kế tiếp sau 12–36 tháng.

Ở góc độ người dùng, hiệu quả của mô hình này phụ thuộc nhiều vào thói quen nâng cấp. Matt Schulz, chuyên gia phân tích tài chính tiêu dùng cấp cao tại LendingTree, cho rằng thuê bao có thể phù hợp với những người thường xuyên đổi máy. Tuy nhiên, với nhóm sử dụng điện thoại trong 3-5 năm hoặc lâu hơn, mua đứt thường kinh tế hơn.

Weinbach cũng phân tích rằng với nhóm khách hàng vốn đã có chu kỳ nâng cấp ngắn, phương án mua đứt rồi đổi máy thông qua chương trình thu cũ đổi mới có thể không chênh lệch nhiều về chi phí, thậm chí rẻ hơn. Ông lưu ý thêm rằng các phiên bản dung lượng cao thường không được phản ánh đầy đủ trong giá trị thu đổi.

Mục tiêu của các hãng không chỉ dừng ở việc tăng doanh số. Cấu trúc thanh toán theo tháng còn là công cụ để giữ người dùng ở lại lâu hơn trong hệ sinh thái.

Navkendar Singh, Phó chủ tịch phụ trách nghiên cứu thiết bị của IDC, cho rằng điểm mấu chốt không nằm ở việc buộc người dùng đổi máy thường xuyên hơn, mà là cải thiện biên lợi nhuận và tỷ lệ giữ chân khách hàng trong bối cảnh giá thiết bị ngày càng đắt đỏ.

Tại Mỹ, các nhà mạng từ lâu đã cung cấp các chương trình tài chính và nâng cấp thiết bị. Tuy nhiên, gần đây các nhà sản xuất có xu hướng tự triển khai để nắm trực tiếp quan hệ với khách hàng. Nabila Popal, Giám đốc nghiên cứu cấp cao của IDC, cho biết các gói trả góp 36 tháng lãi suất 0% cùng chương trình thu cũ đổi mới với mức hỗ trợ tối đa 1.100 USD đã góp phần đẩy giá bán trung bình smartphone tại Mỹ đi lên.

Theo IDC, nhờ cấu trúc thị trường này, Apple và Samsung hiện duy trì hơn 80% thị phần smartphone tại Mỹ.

Mô hình thuê bao cũng đang mở ra cơ hội cho các startup. BytePe tại Ấn Độ cho biết hơn 80% khách hàng của công ty chọn thuê bao thay vì thanh toán một lần hoặc trả góp theo cách truyền thống.

Jayant Jha, nhà sáng lập kiêm CEO BytePe, cho biết nhu cầu từ nhóm nhân viên trẻ muốn sử dụng smartphone cao cấp nhưng không muốn gánh chi phí ban đầu quá lớn đang gia tăng. Tại châu Âu, Raylo của Anh và Grover của Đức cũng đang mở rộng dịch vụ thuê bao theo tháng.

Các nhà phân tích dự báo sẽ có thêm nhiều doanh nghiệp gia nhập thị trường này. Tarun Pathak, Giám đốc nghiên cứu, nhận định trọng tâm của mô hình thuê bao là gia tăng giá trị vòng đời khách hàng, tạo chu kỳ nâng cấp ổn định và bảo đảm nguồn cung cho mảng tân trang.

Dù vậy, ông cho rằng trong ngắn hạn, các chương trình tài chính vẫn sẽ đóng vai trò lớn hơn như một cách giảm gánh nặng chi phí cho người mua.

Ở chiều ngược lại, khả năng mua đứt biến mất là không cao. Mandeep Manocha, đồng sáng lập kiêm CEO Cashify, dự báo các mô hình thuê bao, thuê dài hạn và mua đứt sẽ cùng tồn tại thay vì thay thế hoàn toàn lẫn nhau.

Nabila Popal cũng đánh giá chương trình nâng cấp mới của Apple khó có thể làm thay đổi căn bản thói quen mua sắm của người tiêu dùng Mỹ. Theo bà, tác động lớn hơn nhiều khả năng nằm ở việc mở rộng lựa chọn tài chính, đặc biệt trong mảng bán Mac.