Chính phủ Hàn Quốc đang thúc đẩy kế hoạch đưa sản xuất bán dẫn ra ngoài vùng thủ đô. Tuy nhiên, nhiều ý kiến trong ngành cho rằng chỉ di dời các fab là chưa đủ. Hiệu quả của chính sách sẽ phụ thuộc vào việc hệ sinh thái vật liệu - linh kiện - thiết bị có được hình thành đủ nhanh tại các địa phương hay không.

Để hỗ trợ mục tiêu này, chính phủ dự kiến ưu tiên phân bổ hơn 40% Quỹ tăng trưởng quốc gia cho các khu vực ngoài vùng thủ đô, đồng thời tăng hỗ trợ đặc biệt cho doanh nghiệp vật liệu - linh kiện - thiết bị khi mở rộng, xây mới hoặc chuyển địa điểm. Dù vậy, trở ngại lớn nhất hiện nay là tại phần lớn khu vực ngoài vùng thủ đô, hệ sinh thái công nghiệp liên quan vẫn chưa được định hình rõ rệt.

Giới chuyên môn nhận định một fab đơn lẻ khó tạo ra hiệu ứng cộng hưởng nếu không có mạng lưới nhà cung ứng đi kèm. Vì vậy, thành bại của các gói khuyến khích sẽ phụ thuộc vào tốc độ dịch chuyển của toàn bộ chuỗi giá trị vật liệu - linh kiện - thiết bị.

Kế hoạch phân bổ lại sản xuất bán dẫn là một phần trong định hướng tăng trưởng trung và dài hạn của chính phủ. Trong “Chiến lược tăng trưởng kinh tế nửa cuối năm 2026” công bố ngày 14, Bộ Kinh tế và Tài chính đưa ra “Tầm nhìn 3-4-5”, gồm ba mục tiêu: tăng trưởng tiềm năng 3%, đứng thứ 4 thế giới về xuất khẩu và thu nhập bình quân đầu người đạt 50.000 USD.

Đây được xem là bước đi nhằm thoát khỏi quỹ đạo tăng trưởng thấp kéo dài, đồng thời mở đầu cho mô hình “5 cực 3 đặc” với mục tiêu giảm mức độ tập trung vào vùng thủ đô, chia cả nước thành 5 vùng siêu liên kết và 3 tỉnh tự trị đặc biệt. Ngành bán dẫn được chọn làm lĩnh vực thử nghiệm đầu tiên.

Chính phủ muốn điều chỉnh xu hướng vốn đầu tư đang dồn mạnh vào cụm siêu dự án Yongin - Pyeongtaek, trong bối cảnh vùng thủ đô ngày càng bộc lộ các giới hạn vật lý. Khu vực này đang đối mặt với nhiều rào cản như khó mở rộng đường dây truyền tải siêu cao áp, vấn đề ổn định điện áp lưới điện và nguồn cung điện để đáp ứng mục tiêu RE100.

Với đặc thù tiêu thụ điện năng rất lớn và đòi hỏi nguồn điện ổn định, các khu vực ngoài vùng thủ đô - nơi còn dư địa về đất đai và hạ tầng điện - đang được xem là phương án thay thế. Theo “Phương án thúc đẩy siêu dự án AI - bán dẫn” của Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng, khu vực tây nam sẽ hướng tới xây fab mới dựa trên năng lượng tái tạo; Chungcheong tập trung vào HBM, các công đoạn hậu kỳ và đóng gói; còn Yeongnam được định vị là cứ điểm cho bán dẫn thế hệ mới và bán dẫn công suất.

Tuy nhiên, ngay trong kế hoạch này cũng đã lộ rõ điểm nghẽn. Phân tích của Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng cho thấy doanh nghiệp vật liệu - linh kiện - thiết bị hiện vẫn tập trung chủ yếu ở vùng thủ đô. Ngoài vùng thủ đô, ngoại trừ Chungcheong, nền tảng công nghiệp nhìn chung còn yếu.

Trong đó, khu vực tây nam được đánh giá là nơi có hạ tầng kém phát triển nhất. Với ngành bán dẫn, hệ sinh thái vật liệu - linh kiện - thiết bị có vai trò không kém nguồn nước công nghiệp và điện năng khi doanh nghiệp lựa chọn địa điểm đặt fab.

Một đại diện trong ngành vật liệu - linh kiện - thiết bị cho biết khả năng kiểm soát tỷ lệ đạt chuẩn (yield) phụ thuộc rất lớn vào tốc độ kỹ sư có thể tiếp cận fab khi thiết bị gặp trục trặc. Theo người này, chỉ cần thời gian di chuyển tăng thêm 2-3 giờ cũng đã tạo ra khác biệt rất lớn.

Điều kiện về điện cũng là một biến số then chốt. Một fab có thể tiêu thụ tới vài gigawatt điện, vì vậy chênh lệch về mức ưu đãi giá điện giữa các khu vực có thể ảnh hưởng tới lợi nhuận hoạt động hằng năm ở quy mô hàng nghìn tỷ won.

Chungcheong hiện là ngoại lệ đáng chú ý, đồng thời là căn cứ quan trọng để chính phủ theo đuổi chính sách phân bổ lại ngành bán dẫn. Các cơ sở của SK hynix tại Cheongju hay của Samsung Electronics tại Cheonan và Onyang không hình thành trong thời gian ngắn.

Sau khi các doanh nghiệp đầu tàu hiện diện tại đây từ thập niên 1990, các nhà cung ứng vật liệu - linh kiện - thiết bị bắt đầu đi theo trong thập niên 2000. Đến thập niên 2010, chuỗi giá trị ở các công đoạn hậu kỳ mới dần hoàn thiện. Toàn bộ quá trình này kéo dài từ 20 đến 30 năm.

Sau đó, Cheongju mở rộng từ các cơ sở M11, M12, M15 sang M17, đồng thời phát triển thêm mảng đóng gói tiên tiến. Onyang cũng chuyển từ dây chuyền lắp ráp và kiểm định sang vai trò cứ điểm HBM. Hệ sinh thái bán dẫn tại Chungcheong là kết quả của lợi thế cận kề vùng thủ đô, hạ tầng tích lũy qua thời gian và quá trình phát triển kéo dài nhiều thập kỷ.

Vì vậy, việc kỳ vọng tái tạo mô hình này ở khu vực tây nam chỉ bằng các khoản trợ cấp ngắn hạn đi ngược với logic của ngành. Trong bán dẫn, hệ sinh thái phụ thuộc vào thời gian nhiều hơn là tiền.

Bài học này cũng đã xuất hiện ở nước ngoài. Mỹ tung ra các gói trợ cấp trị giá hàng chục nghìn tỷ won theo Đạo luật CHIPS, nhưng vẫn vấp phải tình trạng thiếu chuỗi cung ứng vật liệu - linh kiện - thiết bị và thiếu lao động lành nghề.

TSMC dù đầu tư hơn 40 tỷ USD vào Arizona vẫn phải lùi thời điểm sản xuất hàng loạt tại nhà máy số 1 từ năm 2024 sang sau năm 2025, do thiếu mạng lưới đối tác và nhân lực tại chỗ. Kế hoạch điều kỹ sư từ Đài Loan sang Mỹ cũng từng làm phát sinh xung đột với công đoàn địa phương.

Intel cũng lùi kế hoạch vận hành fab trị giá 20 tỷ USD tại Ohio từ năm 2025 sang giai đoạn 2026-2027. Bài học rút ra là ngay cả khi vốn đã được giải ngân, fab vẫn có thể trở thành “vỏ rỗng” nếu hệ sinh thái công nghiệp không đi cùng.

Ở chiều ngược lại, nếu hệ sinh thái là kết quả của quá trình tích lũy theo thời gian, việc chậm trễ càng lâu sẽ càng kéo dài thời gian cần thiết để bắt kịp. Trong khi Chungcheong đã tích lũy suốt 30 năm, khu vực tây nam vẫn chưa thực sự đứng ở vạch xuất phát. Còn tại Mỹ, nỗ lực tăng tốc bằng tiền trợ cấp lại khiến tiến độ bị kéo dài hơn dự kiến.

Nghịch lý ở đây là càng bắt đầu muộn thì càng phải khởi động ngay từ bây giờ, nếu muốn rút ngắn thời gian nhiều nhất có thể.

Để thu hẹp khoảng trống, chính phủ Hàn Quốc đang thúc đẩy một gói giải pháp tổng hợp về tài khóa, tài chính và thuế. Dự thảo “Luật đặc biệt về siêu đặc khu” (tên tạm thời), do nhiều bộ ngành cùng xây dựng, nhằm cung cấp đồng bộ các ưu đãi về nới lỏng quy định, rút ngắn thủ tục cấp phép và ưu đãi thuế cho doanh nghiệp đầu tư vào các đặc khu ngoài vùng thủ đô.

Cùng với đó, Quỹ tăng trưởng quốc gia sẽ ưu tiên phân bổ hơn 40% cho khu vực ngoài vùng thủ đô. Chính phủ cũng dự kiến áp dụng “chỉ số ưu tiên địa phương” để tạo lợi thế cho doanh nghiệp ngoài vùng thủ đô trong hỗ trợ tài khóa, ưu đãi thuế và mua sắm công. Nghị định thi hành Luật đặc biệt về bán dẫn cũng bổ sung cơ chế cộng điểm cho khu vực ngoài vùng thủ đô và mở rộng hỗ trợ từ ngân sách trung ương khi chỉ định các khu phức hợp chuyên biệt.

Theo Cơ quan Nghiên cứu Lập pháp Quốc hội và Viện Xúc tiến Công nghệ Công nghiệp Hàn Quốc (KIAT), điều doanh nghiệp cân nhắc nhiều nhất là liệu các ưu đãi tài chính và thuế có đủ bù đắp chi phí phát sinh do khoảng cách xa hơn với các mega fab, kéo theo thời gian giao hàng dài hơn hay không. Hai cơ quan này cũng cho rằng điều kiện an cư cho lực lượng R&D và sản xuất trình độ cao, cùng với tốc độ xây dựng lưới điện, vẫn là những rào cản lớn.