Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cảnh báo làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành một rủi ro tiềm tàng đối với thị trường tài chính toàn cầu. Theo cơ quan này, nếu hiệu quả của cuộc đua xây dựng hạ tầng AI không đạt kỳ vọng, cú sốc có thể lan từ cổ phiếu công nghệ sang tín dụng và thanh khoản; trong giai đoạn đầu, Bitcoin nhiều khả năng cũng chịu áp lực bán như một tài sản rủi ro.

Theo CryptoSlate ngày 29/6 (giờ địa phương), trong báo cáo kinh tế thường niên, BIS ước tính vốn đầu tư tài sản cố định liên quan đến AI của 5 “hyperscaler” trong giai đoạn 2025-2026 sẽ vượt 1.000 tỷ USD.

BIS nhận định mức độ cạnh tranh đầu tư AI hiện nay có thể đã vượt xa ngưỡng có thể được hậu thuẫn bởi lợi nhuận tương lai. Báo cáo cảnh báo rằng nếu lợi nhuận kỳ vọng không thành hiện thực, nguồn tài trợ có thể co lại nhanh chóng, khiến chu kỳ bùng nổ AI chuyển sang giai đoạn suy giảm kéo dài và gây tác động dây chuyền lên toàn bộ thị trường tài chính.

Theo BIS, vấn đề cốt lõi không nằm ở triển vọng tăng trưởng dài hạn của AI mà ở cấu trúc tài chính đang hình thành xung quanh lĩnh vực này. Google, OpenAI, Anthropic và nhiều công ty AI lớn vẫn đẩy mạnh chi tiêu vốn, trong khi mô hình sinh lời bền vững chưa thực sự rõ ràng và tốc độ khấu hao của hạ tầng AI vẫn chưa được kiểm chứng đầy đủ.

Dòng tiền đang dồn mạnh vào chất bán dẫn, điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu, điện năng và thiết bị mạng, qua đó dẫn dắt đà tăng của nhóm cổ phiếu công nghệ. Tuy nhiên, BIS cho rằng khi cuộc đua trở nên quá nóng, nguy cơ dư thừa công suất và suy giảm lợi nhuận là điều khó tránh khỏi.

Cơ quan này so sánh bối cảnh hiện tại với các cơn sốt đầu tư vào kênh đào, đường sắt, điện và Internet trong quá khứ. Ở các giai đoạn đó, công nghệ vẫn làm thay đổi cấu trúc kinh tế, nhưng việc dòng vốn đổ vào quá mức đã kéo theo giai đoạn siết đầu tư và điều chỉnh trên thị trường tài chính. Theo BIS, cơn sốt AI hiện nay có nhiều điểm tương đồng về quy mô, tốc độ giải ngân và kỳ vọng cao vào tăng năng suất.

BIS cũng lưu ý rằng cấu trúc huy động vốn ngày càng phức tạp đang làm gia tăng rủi ro. Ban đầu, các tập đoàn công nghệ lớn có thể tận dụng lượng tiền mặt dồi dào để mở rộng đầu tư AI. Nhưng với quy mô đã lên tới 1.000 tỷ USD, nợ vay và nhiều hình thức tài trợ khác đang được sử dụng song song.

Theo BIS, sự liên thông giữa trái phiếu doanh nghiệp, tín dụng tư nhân, tài trợ thuê mua, xây dựng trung tâm dữ liệu, hợp đồng năng lượng và chuỗi cung ứng khiến mức độ rủi ro của hệ thống tài chính lớn hơn nhiều so với những gì thể hiện trên bề mặt.

Rủi ro cấu trúc này cũng đang được giới tiền số theo dõi sát. Onramp Bitcoin cho rằng hệ sinh thái AI đang hình thành một vòng tuần hoàn vốn: Nvidia đầu tư vào các công ty AI như OpenAI; các công ty AI lại sử dụng dịch vụ đám mây của Oracle và CoreWeave; sau đó các nhà cung cấp đám mây tiếp tục mua chip AI từ Nvidia.

Theo phân tích này, cùng một dòng vốn có thể đồng thời xuất hiện dưới dạng đầu tư, doanh thu và huy động vốn, khiến quy mô thị trường trông lớn hơn nhu cầu thực tế.

Nếu nhu cầu AI tiếp tục tăng, cấu trúc này có thể còn được duy trì. Ngược lại, nếu nhu cầu thấp hơn kỳ vọng, cú sốc có thể lan rộng trên toàn chuỗi cung ứng.

Các nhà cung cấp chất bán dẫn có thể đối mặt với tình trạng đơn hàng sụt giảm, trong khi doanh nghiệp trung tâm dữ liệu chịu áp lực vì tỷ lệ khai thác đi xuống. Thị trường tín dụng tư nhân cũng có thể đối mặt nguy cơ nợ xấu gia tăng từ các khoản cho vay dành cho doanh nghiệp công nghệ. Các ngân hàng, trong trường hợp đó, có thể phải rà soát lại mức độ tiếp xúc với các tổ chức tài chính phi ngân hàng.

Đây cũng là điểm mà thị trường Bitcoin đặc biệt quan tâm. BIS dự báo khi đầu tư AI chững lại rõ rệt, cổ phiếu công nghệ có thể điều chỉnh trước. Sau đó, chênh lệch tín dụng nới rộng sẽ làm điều kiện huy động vốn trên toàn thị trường xấu đi. Trong bối cảnh thua lỗ gia tăng, nhà đầu tư thường có xu hướng bán trước các tài sản có thanh khoản cao, bao gồm tiền số.

Dù không liên quan trực tiếp đến ngành AI, Bitcoin vẫn có thể giảm giá trong giai đoạn đầu do cùng nằm trong nhóm tài sản rủi ro. Trước đây, đồng tiền số này cũng nhiều lần không thể hiện vai trò tài sản trú ẩn trong các đợt né tránh rủi ro của thị trường.

Gần đây, khi KOSPI lao dốc, Bitcoin cũng rơi xuống dưới 63.000 USD, cho thấy tài sản này vẫn chịu ảnh hưởng mạnh từ thanh khoản và tâm lý đầu tư hơn là từ yếu tố khan hiếm.

Tuy nhiên, diễn biến tiếp theo còn phụ thuộc vào phản ứng chính sách. Nếu đà chững lại của đầu tư AI chỉ giới hạn ở một số doanh nghiệp công nghệ, thị trường có thể chỉ dừng ở một nhịp điều chỉnh cổ phiếu. Dù vậy, BIS cho rằng cơn sốt đầu tư AI hiện đã đủ lớn để tác động tới đầu tư doanh nghiệp, việc làm, tài sản hộ gia đình và thị trường tín dụng.

BIS cũng lưu ý rằng nếu lạm phát duy trì ở mức cao, dư địa cắt giảm lãi suất của các ngân hàng trung ương sẽ bị thu hẹp, qua đó tạo thêm áp lực lên các tài sản rủi ro.

Ở chiều ngược lại, nếu sau một cú sốc tín dụng, nhà chức trách quay lại nới lỏng điều kiện tài chính, Bitcoin có thể bước vào một giai đoạn khác. Đồng sáng lập BitMEX Arthur Hayes từng nhận định rằng nếu thanh khoản được bơm trở lại, Bitcoin có thể tăng mạnh. Tuy nhiên, ngay cả trong kịch bản đó, thị trường nhiều khả năng vẫn phải trải qua một nhịp giảm sâu ban đầu. Vì vậy, phản ứng đầu tiên của Bitcoin trước nguy cơ đầu tư AI hạ nhiệt nhiều khả năng vẫn mang tính phòng thủ.