Tesla, Sunrun và Renew Home đang thúc đẩy kế hoạch xây dựng một nhà máy điện ảo (VPP) quy mô 16,8 GW tại Mỹ, nhằm đáp ứng nhu cầu điện tăng nhanh từ các trung tâm dữ liệu AI mà không phải xây thêm nhà máy điện mới.

Theo Electrek ngày 24/6 (giờ địa phương), ba doanh nghiệp đã thống nhất hợp tác để kết nối các nguồn điện phân tán sẵn có như pin gia đình, bộ điều nhiệt thông minh và các thiết bị kết nối khác, qua đó hình thành một VPP quy mô lớn. Mục tiêu cuối cùng là tạo thêm nguồn điện có thể huy động cho trung tâm dữ liệu và hệ thống điện mà không cần đầu tư mới vào nhà máy phát điện.

Trọng tâm của dự án là tận dụng các nguồn năng lượng đã hiện diện trong hộ gia đình. Ba bên dự kiến tích hợp hàng trăm nghìn hệ thống pin gia đình do Sunrun và Tesla vận hành cùng hơn 8 triệu bộ điều nhiệt thông minh và thiết bị kết nối do Renew Home quản lý, biến chúng thành một nguồn lực điện quy mô lớn.

Theo các công ty, cách làm này có thể giúp các nhà vận hành trung tâm dữ liệu và doanh nghiệp điện lực bảo đảm nguồn điện cần thiết mà không phải xây thêm nhà máy, mở rộng lưới truyền tải hoặc triển khai hạ tầng đấu nối mới. Họ cho rằng việc xây nhà máy điện và lưới truyền tải thường mất nhiều năm, trong khi nguồn điện phân tán có thể được huy động chỉ trong vài tháng.

Virginia, bang tập trung nhiều trung tâm dữ liệu nhất tại Mỹ, sẽ là khu vực triển khai đầu tiên. Ba công ty cho biết có thể huy động ngay hơn 300 MW tại đây, và con số này có thể tăng lên ít nhất 500 MW vào năm 2030 nếu mức độ phổ cập của pin gia đình và thiết bị thông minh tiếp tục tăng.

Nhóm này cũng đã đăng ký công suất tham gia chương trình tăng cường độ tin cậy của PJM, đơn vị vận hành lưới điện liên vùng lớn tại Mỹ. Nếu được phê duyệt, họ kỳ vọng có thể huy động hơn 1 GW công suất ngay ở thời điểm hiện tại.

Thỏa thuận hợp tác được đưa ra trong bối cảnh nhu cầu điện cho trung tâm dữ liệu tăng mạnh cùng với làn sóng AI. Ba công ty dự báo nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu tại Mỹ sẽ đạt 41 GW vào năm 2026 và tăng lên 66 GW vào năm 2027. Khi tốc độ xây dựng nhà máy điện và mở rộng lưới truyền tải không theo kịp đà tăng nhu cầu, việc tận dụng nguồn điện phân tán sẵn có được xem là phương án khả thi hơn.

Mary Powell, CEO của Sunrun, cho rằng lưới điện cũ không còn đủ sức đáp ứng tốc độ đổi mới hiện nay. Bà nói việc khai thác VPP vào những khung giờ các trung tâm dữ liệu tiêu thụ điện mạnh nhất có thể giúp bổ sung nguồn cung nhanh hơn.

Ba công ty cũng nhấn mạnh yếu tố hiệu quả kinh tế. Dẫn phân tích của Brattle Group, họ cho biết nếu nâng hiệu quả sử dụng lưới điện hiện hữu, Mỹ có thể tiết kiệm 110-170 tỷ USD chi phí điện trong 10 năm tới, đồng thời rút ngắn vài năm thời gian để các trung tâm dữ liệu được đấu nối vào hệ thống.

Hiện lưới điện tại Mỹ chủ yếu được thiết kế để đáp ứng mức phụ tải cực đại chỉ xuất hiện trong một phần rất nhỏ của năm, khiến hạ tầng bị bỏ trống trong phần lớn thời gian còn lại. Theo đó, nếu dùng pin gia đình và bộ điều nhiệt thông minh để san bớt nhu cầu vào giờ cao điểm, chi phí toàn hệ thống điện có thể giảm xuống.

Ben Brown, CEO của Renew Home, cho biết các nhà vận hành trung tâm dữ liệu hyperscale có động lực rất lớn để giảm chi phí điện. Trong khi đó, Colby Hastings, giám đốc cấp cao phụ trách mảng năng lượng dân dụng của Tesla, nhấn mạnh rằng pin gia đình, bộ điều nhiệt thông minh và xe điện đã được lắp đặt tại các hộ gia đình Mỹ thực chất là một nguồn lực điện rất lớn nhưng chưa được khai thác đầy đủ.

Thị trường đã phản ứng tích cực với thông tin này. Trong phiên giao dịch, cổ phiếu Sunrun có thời điểm tăng tới 26%. Giới đầu tư đặc biệt chú ý đến khả năng mảng điện mặt trời dân dụng có thể phát triển thành một nguồn thu định kỳ mới khi gắn với nhu cầu điện từ các trung tâm dữ liệu trong kỷ nguyên AI.

Tuy nhiên, mức 16,8 GW mà ba công ty đưa ra không phải là lượng điện có thể phát liên tục. Đây là tổng quy mô tiềm năng được cộng gộp từ dung lượng lưu trữ của pin gia đình và khả năng cắt giảm phụ tải giờ cao điểm nhờ các bộ điều nhiệt thông minh. Trên thực tế, quy mô có thể huy động ngay hiện mới vào khoảng 300 MW tại Virginia.

Trong thời gian tới, các biến số quan trọng sẽ gồm tốc độ mở rộng số lượng khách hàng tham gia, quá trình phê duyệt chương trình từ các công ty điện lực và việc PJM có chấp thuận đề xuất hay không.

Điểm đáng chú ý của thỏa thuận này là thay vì xây thêm các nhà máy điện quy mô lớn, các bên đang tìm cách kết nối trực tiếp nguồn điện phân tán đã hình thành trong dân cư vào chuỗi cung ứng điện cho trung tâm dữ liệu AI. Việc dự án có thể chuyển hóa thành các hợp đồng thực tế và nguồn cung thương mại hay không sẽ là vấn đề được thị trường điện thế hệ mới tại Mỹ theo dõi sát.