Mỹ đang cân nhắc siết nhập khẩu robot từ Trung Quốc, cho thấy cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung đang mở rộng từ chất bán dẫn sang robot và physical AI. Trong khi Washington tăng tốc hỗ trợ ngành robot nội địa và tái cấu trúc chuỗi cung ứng, Bắc Kinh đáp trả bằng việc siết đất hiếm và nguồn cung nam châm vĩnh cửu.

Ngày 24/6, Cryptopolitan dẫn lời Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick cho biết ông đã nêu vấn đề robot nhập khẩu được Chính phủ Trung Quốc hỗ trợ tại một cuộc họp bàn tròn kín gần đây. Theo ông, Washington có thể đưa ra biện pháp cần thiết ngay sau khi hoàn tất rà soát.

Ông Lutnick cảnh báo Mỹ cần tránh kịch bản robot được nhà nước Trung Quốc trợ cấp tràn vào thị trường Mỹ, đồng thời gọi đây là một “cuộc chạy đua vũ trang sắp tới”. Theo giới quan sát, ngoài thuế quan, Washington có thể tính tới các biện pháp mạnh hơn như hạn chế xuất khẩu, siết giao dịch, đưa vào danh sách kiểm soát hoặc kiểm soát đầu tư.

Cuộc họp có sự tham dự của lãnh đạo SpaceX, Boston Dynamics, JPMorgan Chase, Goldman Sachs, Siemens, Rockwell Automation cùng nhiều doanh nghiệp lớn khác. Nội dung thảo luận tập trung vào phương án khôi phục năng lực sản xuất tại Mỹ và xây dựng chuỗi cung ứng trong nước cho robot thế hệ mới.

Theo doanh nghiệp tham gia, hai trở ngại lớn nhất khi xây dựng nhà máy là huy động vốn và thủ tục cấp phép. Đây cũng là lý do Chính phủ Mỹ đang trực tiếp nhập cuộc để hỗ trợ phát triển ngành robot nội địa.

Động thái hỗ trợ sớm hơn lại đến từ Bộ Quốc phòng Mỹ. Truyền thông Mỹ cho biết Văn phòng Vốn chiến lược thuộc cơ quan này đang xem xét hỗ trợ vay cho hai startup robot là Foundation Robotics và Standard Bots. Evan Beard, đồng sáng lập kiêm CEO của Standard Bots, nói chính quyền đang muốn “rót vốn thực sự” và coi đây là yếu tố then chốt để đưa sản xuất trở lại Mỹ.

Trước đó, Bộ Thương mại Mỹ đã tổ chức một cuộc họp bàn tròn về chuỗi cung ứng robot vào tháng 3. Đến ngày 30/4, cơ quan này thông báo mở điều tra chính thức về tác động đối với an ninh quốc gia từ drone và robot sản xuất tại Trung Quốc. Cuộc họp kín ngày 22/6 cho thấy quá trình rà soát đang bước sang giai đoạn có thể dẫn tới các biện pháp cụ thể.

Trung Quốc phản ứng gần như ngay lập tức. Cũng trong ngày 22/6, Bộ Thương mại Trung Quốc bổ sung 10 doanh nghiệp Mỹ, trong đó có MP Materials và USA Rare Earths, vào danh sách cấm xuất khẩu hàng hóa lưỡng dụng. Đây là những công ty đang giữ vai trò chủ chốt trong hoạt động tinh chế đất hiếm và sản xuất nam châm vĩnh cửu tại Mỹ.

Nam châm vĩnh cửu đất hiếm, đặc biệt là nam châm neodymium - sắt - bo, là linh kiện cốt lõi trong bộ truyền động robot, động cơ điện và hệ thống làm mát trung tâm dữ liệu. Theo giới công nghiệp, động thái của Bắc Kinh có thể trở thành công cụ gây sức ép bằng cách đẩy chi phí của ngành robot Mỹ đi lên.

Thị trường phản ứng ngay sau đó. Cổ phiếu iRobot tăng hơn 30% chỉ trong một ngày, trong khi các mã liên quan đến robot như Richtech Robotics, Serve Robotics và WeRide cũng đồng loạt đi lên. Sherwood News nhận định Chính phủ Mỹ đang phát đi tín hiệu rõ ràng về quyết tâm dồn nguồn lực cho ngành robot trong nước.

Không chỉ Mỹ, nhiều nền kinh tế khác cũng tăng tốc bảo hộ và phát triển ngành robot nội địa. Tại Hàn Quốc, Ủy ban Thương mại thuộc Bộ Công nghiệp, Thương mại và Năng lượng đã áp thuế chống bán phá giá lên tới 19,85% đối với robot công nghiệp Trung Quốc trong năm nay. Nhật Bản cũng đặt mục tiêu đầu tư 10,5 nghìn tỷ yen đến năm 2040 cho 17 lĩnh vực trọng yếu của physical AI.

Giới công nghiệp đánh giá cuộc cạnh tranh quyền lực công nghệ Mỹ - Trung, vốn tập trung vào chất bán dẫn, nay đang lan sang robot và physical AI. Một bên là Mỹ với khả năng siết robot thành phẩm từ Trung Quốc và mở rộng hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp nội địa; bên kia là Trung Quốc với lợi thế đất hiếm như một tài sản chiến lược. Trong bối cảnh đó, kết quả điều tra của Bộ Thương mại Mỹ, mức độ siết quy định và khả năng Bộ Quốc phòng rót vốn sẽ là những biến số then chốt đối với quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng robot toàn cầu.