AI tạo sinh đang giúp nhân sự công nghệ làm việc nhanh hơn, nhưng đồng thời cũng đẩy phần lớn chi phí và thời gian học kỹ năng mới sang phía người lao động. Khi công cụ và mô hình AI thay đổi liên tục, nhiều kỹ sư và nhà thiết kế buộc phải tự học ngoài giờ làm để không bị bỏ lại phía sau.

Theo Business Insider ngày 21/6 (giờ địa phương), nhiều lập trình viên và nhà thiết kế hiện dành từ 10 đến 20 giờ mỗi tuần vào buổi tối hoặc cuối tuần để thử nghiệm công cụ AI mới, đồng thời tự chi trả phí thuê bao và các khóa đào tạo.

Mahir Sharma, kỹ sư phần mềm tại một công ty Big Tech, cho biết anh tự xây dựng một AI agent để thương lượng giá phòng khách sạn tại Mỹ ngoài giờ làm việc. Đây là dự án thử nghiệm cá nhân, tách biệt với công việc chính tại công ty.

Sharma cho biết AI đã rút ngắn đáng kể thời gian xử lý công việc: những nhiệm vụ trước đây mất vài tháng nay có thể hoàn thành chỉ trong vài ngày. Tuy nhiên, đi cùng với đó là áp lực học tập ngày càng lớn. Anh phải tự trả tiền cho các công cụ hỗ trợ lập trình như Cursor và dành khoảng 20 giờ mỗi tuần để học và thử nghiệm.

Xu hướng này không chỉ là lựa chọn cá nhân. Khảo sát do Ernst & Young thực hiện năm ngoái với hơn 1.000 nhân viên văn phòng thuộc 6 ngành tại Mỹ cho thấy 85% người được hỏi học cách sử dụng AI ngoài giờ làm.

Diễn biến trên cho thấy một thực tế mới: AI giúp tiết kiệm thời gian, nhưng phần thời gian được tiết kiệm lại tiếp tục được dùng để học công cụ mới. Áp lực này càng rõ hơn trong bối cảnh thị trường tuyển dụng công nghệ biến động.

Trong vài năm gần đây, Meta và Microsoft đã cắt giảm hàng nghìn lao động, nhưng vẫn tung ra các gói đãi ngộ trị giá hàng triệu USD để thu hút nhân tài AI hàng đầu. Dữ liệu tuyển dụng từ LinkedIn cũng cho thấy từ năm 2022, nhu cầu tuyển kỹ sư AI tăng mạnh, trong khi tuyển dụng cho các vị trí kỹ sư truyền thống chững lại hoặc đi xuống.

Sự bất ổn về việc làm cũng đang chuyển thành áp lực nâng kỹ năng. Tanvi Faisal, từng làm thiết kế sản phẩm tại một startup AI trong lĩnh vực y tế ở Mỹ, cho biết vào đầu năm 2025, sau các cuộc họp với ban lãnh đạo, cô bắt đầu lo ngại AI có thể tự động hóa một phần công việc liên quan đến trải nghiệm người dùng và thiết kế sản phẩm.

Faisal sau đó bắt đầu nâng cao năng lực về AI, nhưng cuối cùng vẫn bị sa thải vào tháng 10 năm ngoái. Trong email gửi nhân viên khi đó, công ty cho biết việc cắt giảm nhân sự có liên quan đến tốc độ triển khai AI quá nhanh.

Hiện làm thiết kế UX theo hợp đồng cho một công ty Big Tech, Faisal cho biết mỗi tuần cô vẫn dành từ 10 đến 15 giờ ngoài giờ làm để thử công cụ mới và tham gia workshop. Tổng chi phí cô đã bỏ ra lên tới vài trăm USD cho các gói thuê bao ChatGPT, Claude và phí tham dự workshop.

“Chỉ cần không theo sát xu hướng công nghệ và không dành vài giờ cuối tuần để thử công cụ là đã bắt đầu tụt lại”, Faisal nói.

Tuy nhiên, mức độ áp lực không giống nhau ở mọi nhân sự công nghệ. Manoj Agarwal, kỹ sư trưởng tại một công ty phần mềm lớn, cho biết doanh nghiệp của anh cung cấp quyền truy cập các công cụ AI mới nhất, nhờ đó nhân viên có thể nâng kỹ năng ngay trong giờ làm việc.

Theo Agarwal, thời gian thử nghiệm ngoài giờ của anh chỉ ở mức vài giờ mỗi tuần, với chi phí thuê bao khoảng 60 USD/tháng. Điều này cho thấy mức độ hỗ trợ đào tạo từ doanh nghiệp có thể là yếu tố quyết định lớn hơn cả quỹ thời gian cá nhân.

Ngay cả trong Amazon, trải nghiệm của nhân viên cũng không đồng nhất. Udit Mehrotra, phụ trách mảng sản phẩm, cho biết anh từng tận dụng buổi tối và cuối tuần vào tháng 12 năm ngoái để phát triển khoảng 10 ứng dụng chỉ trong một tháng, chủ yếu với sự hỗ trợ của Claude Code.

Dù vậy, Mehrotra cho biết gần đây anh muốn chuyển sang cách học bền vững hơn. Amazon cũng cho biết công ty đang cung cấp hub học tập nội bộ và các tài nguyên đào tạo để nhân viên tìm ra công cụ AI phù hợp với công việc, đồng thời khuyến khích thử nghiệm AI ngay trong quy trình làm việc hàng ngày.

Trong khi đó, Abhinav Bora, nhà khoa học ứng dụng cấp cao tại Amazon, cho biết trong một năm qua anh đã chi 3.000 USD cho công cụ AI, phí tham dự hội nghị và các gói thành viên chuyên môn. Anh cũng dành từ 8 đến 12 giờ mỗi tuần ngoài giờ làm để học AI, do phần lớn thời gian ban ngày bị chiếm bởi các cuộc họp và công việc vận hành.

Bora gọi đây là một dạng “thuế học tập”, khi ranh giới giữa thời gian cá nhân và việc phát triển nghề nghiệp ngày càng mờ đi. Theo anh, điều đáng lo không hẳn là bị một công cụ AI nào đó thay thế chỉ sau một đêm, mà là nguy cơ không còn theo kịp các yêu cầu kỹ thuật trong một lĩnh vực mà chuẩn mực liên tục thay đổi.

Tổng thể, AI đang giúp nâng năng suất của nhân sự công nghệ, nhưng đồng thời cũng chuyển phần lớn gánh nặng học tập để duy trì năng lực cạnh tranh sang cá nhân. Mức độ doanh nghiệp hỗ trợ đào tạo và cung cấp công cụ trong giờ làm sẽ quyết định khoảng cách gánh nặng học AI giữa các lao động kỹ thuật ngày càng lớn hay không.