Chính phủ Nhật Bản đang chuẩn bị kế hoạch đầu tư tổng cộng 10.500 tỷ yen đến năm 2040 để phát triển lĩnh vực Physical AI, qua đó thúc đẩy robot hình người và tự động hóa như một trụ cột tăng trưởng quốc gia. Động thái này nhằm ứng phó tình trạng thiếu hụt lao động ngày càng nghiêm trọng do tỷ lệ sinh thấp và dân số già hóa.

Theo Cryptopolitan ngày 20/6 (giờ địa phương), Nhật Bản dự kiến huy động cả vốn nhà nước lẫn vốn tư nhân để rót 10.500 tỷ yen vào Physical AI từ nay đến năm 2040. Nguồn vốn sẽ được phân bổ cho 17 lĩnh vực chiến lược do chính phủ chỉ định.

Đây được xem là kế hoạch triển khai quy mô lớn đầu tiên kể từ khi Nhật Bản xác định Physical AI và robot hình người là lĩnh vực trọng điểm cấp quốc gia. Tháng 12 năm ngoái, nội các nước này đã thông qua Kế hoạch cơ bản quốc gia về AI, chính thức đưa Physical AI và robot hình người vào chiến lược quốc gia. Theo đó, các hoạt động R&D trước đây chủ yếu do doanh nghiệp dẫn dắt đang dần chuyển sang các chương trình có sự điều phối mạnh hơn từ phía nhà nước.

Những động thái chính sách gần đây cũng cho thấy xu hướng này. Ngày 19/6, cơ quan phụ trách chiến lược AI của Nhật công bố dự thảo xây dựng cơ chế rà soát thường xuyên các đạo luật liên quan đến AI. Trước đó, ngày 16/6, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) nâng lãi suất cơ bản lên 1%, trong khi Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp cùng Bộ Môi trường bắt đầu xem xét cơ chế bắt buộc thu hồi pin xe điện. Đến ngày 18/6, Hiệp hội Ngân hàng Nhật Bản cũng lên tiếng cảnh báo rủi ro tấn công mạng sử dụng AI đang gia tăng.

Theo giới chuyên môn, Nhật Bản đang tích hợp đầu tư AI với chính sách công nghiệp, tài chính, quy định môi trường và an ninh mạng thành một chiến lược nâng năng lực cạnh tranh quốc gia.

Động lực chính của gói đầu tư này đến từ áp lực nhân khẩu học ngày càng lớn. Nhật Bản được dự báo sẽ mất khoảng 15 triệu người trong độ tuổi lao động trong 20 năm tới. Hiện nhóm dân số này chỉ còn chiếm 59,6% tổng dân số. Trong bối cảnh dân số liên tục suy giảm từ năm 2000, chính phủ nước này không còn xem tự động hóa và robot chỉ là lựa chọn của doanh nghiệp, mà là nhiệm vụ ở cấp quốc gia.

Nhật Bản vốn là một trong những cường quốc robot công nghiệp hàng đầu thế giới. Theo Liên đoàn Robot Quốc tế (IFR), nước này hiện vận hành 419 robot công nghiệp trên mỗi 10.000 lao động trong ngành chế tạo, với tổng số robot lắp đặt khoảng 435.000 máy. Năm ngoái, Nhật Bản chiếm 38% kim ngạch xuất khẩu robot công nghiệp toàn cầu, cung cấp hơn 160.000 máy cho các thị trường lớn như Trung Quốc, Mỹ và Đức. Giá trị xuất khẩu đạt khoảng 12,5 tỷ USD.

Thị trường trong nước cũng tiếp tục tăng trưởng. Trong quý I/2025, giá trị đơn đặt hàng robot tại Nhật Bản đạt 324,5 tỷ yen, tăng 14,2% so với cùng kỳ và lập mức cao kỷ lục. Riêng ngành ô tô đã lắp đặt mới khoảng 13.000 robot công nghiệp trong năm ngoái, cao nhất kể từ năm 2020.

Triển vọng thị trường vẫn được đánh giá tích cực. Các công ty nghiên cứu dự báo quy mô thị trường Physical AI toàn cầu sẽ tăng từ 5 tỷ USD vào năm 2025 lên 82,8 tỷ USD vào năm 2034. Trong cùng giai đoạn, thị trường Nhật Bản được dự báo mở rộng từ 307,3 triệu USD lên 6,8 tỷ USD.

Ngành AI cũng ngày càng chú ý đến tiềm năng tăng trưởng của thị trường robot. Tại CES 2026, Jensen Huang, CEO Nvidia, nhận định về ngành robot rằng “thời khắc ChatGPT đã đến”. Trong khi đó, IDC dự báo lượng robot hình người xuất xưởng trên toàn cầu trong năm 2026 sẽ vượt 50.000 chiếc, tăng 178% so với năm trước.

Trong bối cảnh đó, kế hoạch đầu tư quy mô lớn của Nhật Bản không chỉ đơn thuần là chính sách thúc đẩy công nghệ, mà còn phản ánh nỗ lực tái cấu trúc công nghiệp để đối phó với tình trạng suy giảm lao động. Giới quan sát hiện tập trung vào cách nguồn vốn sẽ được phân bổ cho 17 lĩnh vực chiến lược, cũng như khả năng lan tỏa của chính sách này sang các ngành bán dẫn, robot và thiết bị tự động hóa.