Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho biết Tổng thống Donald Trump ủng hộ phương án chính phủ nắm cổ phần tại các công ty trí tuệ nhân tạo (AI) lớn, trong bối cảnh Nhà Trắng đang cân nhắc một mô hình quỹ tài sản quốc gia gắn với ngành AI.

Theo Cryptopolitan ngày 21/6 (giờ địa phương), trong một cuộc phỏng vấn podcast gần đây, ông Vance nói ông Trump nhìn nhận việc chính phủ sở hữu cổ phần tại các doanh nghiệp AI như một cách tiếp cận theo mô hình quỹ tài sản quốc gia.

Ông Vance cho biết Tổng thống Trump ủng hộ việc Mỹ nắm một phần cổ phần tại các công ty AI lớn. Theo ông, trong 10-20 năm tới, ngay cả khi các doanh nghiệp AI tạo ra giá trị lên tới hàng nghìn tỷ USD, chỉ dựa vào chính sách thuế sẽ khó bảo đảm thành quả đó được phân bổ đủ rộng tới người lao động.

Ông cũng cho rằng người lao động không chỉ cần được hưởng lợi từ tái phân phối, mà còn cần có cơ hội tham gia nhiều hơn vào quá trình ra quyết định. Từ đó, ông đề cập nhu cầu xây dựng các cơ chế tham gia mới, tương tự vai trò mà công đoàn từng đảm nhiệm.

Cuộc thảo luận này diễn ra trong bối cảnh chính trường Mỹ xuất hiện thêm nhiều đề xuất về việc chia sẻ lợi ích kinh tế do AI tạo ra. Trước đó, Thượng nghị sĩ Bernie Sanderson đã đề xuất một dự luật yêu cầu đưa lượng cổ phần tương đương 50% tại các công ty AI lớn vào một quỹ liên bang.

Theo đề xuất này, quỹ có thể đạt quy mô 7.000 tỷ USD về dài hạn và chi trả khoảng 1.000 USD mỗi năm cho người dân Mỹ. Dự luật cũng nêu phương án hình thành quỹ liên bang thông qua một khoản thuế cổ phiếu đánh một lần đối với các doanh nghiệp AI hàng đầu.

Tuy nhiên, phản ứng trong ngành không đồng nhất. Elon Musk viết trên mạng xã hội rằng thay vì để chính phủ nắm cổ phần doanh nghiệp AI, phương án tốt hơn là chi trả trực tiếp cho người dân. Ông lập luận rằng khi AI và robot thúc đẩy năng suất tăng vọt, nguồn cung hàng hóa và dịch vụ có thể tăng nhanh hơn cung tiền, khiến nguy cơ giảm phát lớn hơn lạm phát.

Nhà đầu tư kiêm doanh nhân Mark Cuban cũng tỏ ra hoài nghi. Ông cho rằng kế hoạch để chính phủ nắm gần một nửa cổ phần các công ty AI “thậm chí chưa thể gọi là một kế hoạch”. Theo ông, trong bối cảnh các doanh nghiệp AI còn phải huy động thêm hàng trăm tỷ USD trong tương lai, vẫn chưa rõ phần cổ phần chính phủ nắm giữ sẽ mang lại lợi ích thực chất tới đâu cho người nộp thuế. Ông cũng đặt câu hỏi ai sẽ thay mặt người dân quản lý số cổ phần này và đưa ra các quyết định liên quan.

Theo các thông tin được chia sẻ, trong nội bộ chính quyền Trump đã xuất hiện các cuộc thảo luận về cách thiết kế cấu trúc sở hữu cổ phần tại các công ty AI. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent được cho là ủng hộ phương án dùng cổ phần AI làm tài sản khởi đầu cho “tài khoản Trump”, trong khi Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick nghiêng về phương án đưa số cổ phần này vào một quỹ tài sản quốc gia.

Dù vậy, đây mới chỉ là ý tưởng ở giai đoạn xem xét ban đầu. Gần đây, ông Trump cho biết đã gặp các CEO trong ngành AI và sẽ thảo luận cách chia sẻ lợi ích do ngành này tạo ra với người dân, nhưng chưa công bố định hướng chính sách cụ thể.

Giới quan sát cho rằng nếu chính phủ Mỹ thực sự nắm cổ phần tại các doanh nghiệp AI, động thái này có thể ảnh hưởng đáng kể tới những công ty đang thúc đẩy kế hoạch phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO). Sự chú ý hiện cũng dồn vào cách các doanh nghiệp AI lớn như OpenAI và Anthropic sẽ phản ứng trước khả năng này.

Trong giới chính trị Mỹ, đề xuất trên cũng vấp phải không ít nghi ngờ. Cynthia Lummis cho rằng đây là một ý tưởng khó hiểu, còn John Kennedy bày tỏ sự thiếu tin tưởng đối với ban điều hành các công ty AI. Vì vậy, việc kế hoạch nắm cổ phần tại doanh nghiệp AI có trở thành chính sách hay không, cũng như tác động của nó tới ngành AI và thị trường vốn, sẽ tiếp tục là tâm điểm theo dõi trong thời gian tới.