Toss Insight, viện nghiên cứu về quản trị tài chính thuộc Toss, ngày 22/6 đã công bố một báo cáo cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi cấu trúc ra quyết định trong lĩnh vực tài chính. Báo cáo nhấn mạnh, khi AI không chỉ giúp nâng hiệu quả vận hành mà còn can dự vào các khâu thẩm định, ra quyết định và triển khai dịch vụ, bài toán mở rộng khả năng tiếp cận tài chính phải đi cùng yêu cầu bảo đảm công bằng.

Đây là báo cáo đầu tiên trong loạt “Nghiên cứu AI Finance”, mang tên “AI, viết lại lịch sử tài chính”.

Theo Toss Insight, báo cáo tập trung hệ thống hóa khái niệm AI Finance cùng diễn biến nghiên cứu trong khoảng 25 năm qua. Nhóm nghiên cứu định nghĩa tài chính là quá trình đánh giá một tương lai đầy bất định, đưa ra các quyết định như cho vay hay đầu tư, sau đó chuyển thành giao dịch và dịch vụ cụ thể. AI Finance được hiểu là những thay đổi phát sinh khi AI được ứng dụng xuyên suốt chuỗi quy trình này.

Báo cáo cho rằng khi AI kết hợp với tài chính, cách thức ra quyết định đang chuyển từ các quy tắc do con người thiết lập sang các mô hình và thuật toán học từ dữ liệu. Dù trách nhiệm cuối cùng và quyền phê duyệt vẫn thuộc về con người và tổ chức, AI Finance hiện đã tác động tới cả quá trình hình thành tiêu chí thẩm định khoản vay hay đánh giá đầu tư.

Để xây dựng báo cáo, Toss Insight đã rà soát các tài liệu liên quan đến AI và tài chính trên những cơ sở dữ liệu học thuật lớn như Scopus và Web of Science. Trong khoảng 25 năm, nhóm nghiên cứu xem xét khoảng 25.000 tài liệu và hệ thống hóa xu hướng từ 34 tài liệu cốt lõi.

Toss Insight cũng nhấn mạnh rằng AI càng tham gia sâu vào quá trình đánh giá và phán đoán tài chính, các yêu cầu về khả năng giải thích, tính công bằng và giám sát của con người càng trở nên quan trọng. Theo báo cáo, việc có thể giải thích các quyết định do AI hỗ trợ, tránh tạo ra kết quả gây bất lợi cho một nhóm cụ thể và bảo đảm cơ chế giám sát đầy đủ là những điều kiện then chốt để ứng dụng AI trong tài chính.

Một ví dụ được nêu trong báo cáo là mô hình chấm điểm tín dụng dựa trên AI dùng trong thẩm định cho vay trên nền tảng di động. Tuy nhiên, Toss Insight cũng lưu ý những thách thức đi kèm, như chênh lệch năng lực cạnh tranh do mức độ sở hữu dữ liệu khác nhau, cũng như nguy cơ phát sinh tranh cãi về tính công bằng nếu một nhóm nhất định nhận kết quả bất lợi.

Ông Noh Yoo-cheol, nhà nghiên cứu thuộc nhóm nghiên cứu tài chính số của Toss Insight, cho biết: “Sự kết hợp giữa AI và tài chính không chỉ dừng lại ở việc đưa một công nghệ cụ thể vào sử dụng, mà đang tác động tới chính cách các quyết định tài chính được hình thành.”

Ông nói thêm rằng báo cáo này được kỳ vọng sẽ trở thành điểm khởi đầu giúp thị trường hiểu rõ hơn về AI Finance.