Microsoft đang nổi lên như kênh trung gian quan trọng đưa các mô hình GPT của OpenAI đến những tập đoàn công nghệ lớn tại Trung Quốc thông qua nền tảng đám mây Azure, trong bối cảnh OpenAI và Anthropic chưa cung cấp dịch vụ trực tiếp cho thị trường này.

Theo Cryptopolitan ngày 18/6 (giờ địa phương), ByteDance, Ant Group, Tencent và Meituan đều đang sử dụng mô hình của OpenAI qua dịch vụ AI trên nền tảng đám mây của Microsoft. Diễn biến này cho thấy Azure đang đảm nhận vai trò cửa ngõ để doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận công nghệ của OpenAI.

OpenAI và Anthropic hiện không cung cấp trực tiếp dịch vụ cho doanh nghiệp Trung Quốc do lo ngại rò rỉ tài sản trí tuệ và nguy cơ mô hình bị lạm dụng. Trong khi đó, theo thỏa thuận với OpenAI, Microsoft có quyền tự quyết các điều kiện thương mại khi bán mô hình GPT ở thị trường nước ngoài.

Nhu cầu AI tại Trung Quốc đang tăng nhanh. ByteDance, công ty mẹ của TikTok, được đánh giá là một trong những khách hàng AI lớn nhất của Microsoft trong vài năm gần đây. Giới trong ngành dự báo doanh nghiệp này có thể chi hơn 1 tỷ USD mỗi năm cho AI và dịch vụ đám mây.

Doanh thu liên quan đến AI của Microsoft tại Trung Quốc cũng tăng mạnh. Trong năm tài khóa 2025, mảng AI của hãng tại thị trường này tăng khoảng gấp ba lần so với cùng kỳ. Một năm trước đó, mức tăng được cho là lên tới 400%.

Dù vậy, đóng góp của Trung Quốc vào tổng doanh thu Microsoft vẫn ở mức hạn chế. Phó chủ tịch Microsoft Brad Smith nói trước Quốc hội Mỹ rằng doanh thu từ Trung Quốc, trong năm 2024, chỉ tương đương khoảng 1,5% tổng doanh thu của tập đoàn. Tuy nhiên, bên trong công ty, thị trường này vẫn được xem là có ý nghĩa chiến lược. Cựu Giám đốc Thương mại Judson Althoff từng mô tả Microsoft là “doanh nghiệp duy nhất” kết nối trung tâm đổi mới AI ở bờ Tây nước Mỹ với bờ Đông Trung Quốc.

Mô hình này cũng kéo theo những lo ngại về an ninh và kiểm soát. OpenAI lo ngại doanh nghiệp Trung Quốc có thể dùng đầu ra của GPT để huấn luyện mô hình AI riêng theo phương pháp “chưng cất mô hình” (distillation). Theo đó, OpenAI được cho là đã âm thầm đề nghị Microsoft tăng cường các cơ chế bảo vệ nhằm ngăn khách hàng Trung Quốc tận dụng phản hồi từ GPT để phát triển mô hình cạnh tranh.

“Chưng cất mô hình” là phương pháp sử dụng kết quả do mô hình AI lớn tạo ra để huấn luyện một mô hình nhỏ hơn. Theo giới trong ngành, cách tiếp cận này có thể giúp doanh nghiệp xây dựng mô hình AI có hiệu năng cao mà không phải bỏ ra chi phí R&D quá lớn.

Để giảm rủi ro, Microsoft yêu cầu khách hàng Trung Quốc truy cập GPT thông qua các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài, như Singapore, thay vì dùng máy chủ đặt trong nước. Công ty cũng cho biết đang giám sát hành vi sử dụng bằng hệ thống theo dõi tự động, đồng thời ưu tiên phục vụ khách hàng doanh nghiệp hiện hữu thay vì các nhà phát triển cá nhân. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng những biện pháp này khó có thể ngăn triệt để hoạt động chưng cất mô hình, do dữ liệu do AI tạo ra có thể được tái sử dụng theo nhiều cách khác nhau.

Trong khi đó, Anthropic giữ lập trường thận trọng hơn với các rủi ro liên quan đến Trung Quốc trong chuỗi cung ứng AI. Các mô hình của Anthropic hiện không nằm trong danh mục sản phẩm AI mà Microsoft cung cấp tại Trung Quốc. Sau khi rà soát điều khoản sử dụng, JPMorgan đã loại Claude khỏi danh sách công cụ AI được phép dùng cho nhân viên tại Hong Kong. Goldman Sachs được cho là cũng áp dụng biện pháp tương tự. Gần đây, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick được cho là đã yêu cầu Anthropic ngừng cung ứng một số mô hình ra nước ngoài vì lo ngại chúng có thể bị các cơ quan quân sự và tình báo của Trung Quốc và Nga khai thác.

Ở chiều ngược lại, thị trường ngày càng xem chi phí là biến số quan trọng trong lựa chọn mô hình AI. Thời gian gần đây, các nhà phát triển và startup tại Mỹ gia tăng quan tâm tới những mô hình AI Trung Quốc như DeepSeek, MiMo của Xiaomi và MiniMax.

Theo các tổ chức phân tích hiệu năng AI, những mô hình này vẫn duy trì năng lực ở mức cao trong khi có cấu trúc chi phí thấp hơn đáng kể. Một nhà phát triển tại San Diego cho biết chi phí dùng Claude của Anthropic để lập trình trong một giờ vào khoảng 10 USD, trong khi DeepSeek chưa tới 50 cent. Nhà sáng lập startup Mỹ Lindy cũng nói công ty đã tiết kiệm được chi phí ở quy mô hàng triệu USD sau khi chuyển sang DeepSeek.

Microsoft dường như cũng đang phản ánh xu hướng này. Công ty được cho là thử nghiệm một mô hình dựa trên DeepSeek-V4 làm động cơ chi phí thấp cho dịch vụ AI agent doanh nghiệp, vốn hiện vận hành bằng các mô hình của OpenAI và Anthropic.

Chính phủ Trung Quốc cũng đang đẩy nhanh chính sách phổ cập AI. Đầu năm nay, Bộ Thương mại Trung Quốc công bố 17 chính sách mới nhằm thúc đẩy ứng dụng AI trong hàng tiêu dùng và toàn bộ lĩnh vực dịch vụ. Mục tiêu trọng tâm là đưa thiết bị điện tử từ sản phẩm thiên về chức năng trở thành thiết bị thông minh, đồng thời thúc đẩy ngành robot hình người. Theo giới chuyên gia, cạnh tranh AI hiện không còn chỉ xoay quanh hiệu năng, mà đã mở rộng sang giá thành, chuỗi cung ứng và chiến lược triển khai.