Hồ sơ được giải mật tại bang Delaware cho thấy, khi còn là công ty chưa niêm yết, SpaceX từng tiếp nhận dòng vốn từ các nhà đầu tư có địa chỉ tại Trung Quốc đại lục, Hong Kong và Nga thông qua Tomales Bay Capital, một đơn vị có trụ sở tại Mỹ.

Theo Ars Technica, trong nhóm nhà đầu tư này có một doanh nhân liên quan đến nhà thầu quân sự Trung Quốc và một quỹ đầu tư được cho là có liên hệ với nguồn vốn hoàng gia Qatar.

Danh sách nhà đầu tư vừa lộ diện một lần nữa làm nổi bật sự nhạy cảm trong cơ cấu nhà đầu tư của SpaceX. Công ty này đang đảm nhận nhiều nhiệm vụ quan trọng cho chính phủ Mỹ, trong đó có chương trình vệ tinh do thám cho Bộ Quốc phòng Mỹ, trong bối cảnh dòng vốn ngoại vào các lĩnh vực nhạy cảm tại Mỹ bị giám sát chặt chẽ.

Tuần trước, SpaceX được cho là đã ngăn các nhà đầu tư từ Trung Quốc và Hong Kong mua cổ phần trong các đợt bán cổ phần, với lý do liên quan đến rủi ro pháp lý và tuân thủ.

Theo tài liệu, ít nhất 12 nhà đầu tư có địa chỉ tại Trung Quốc đại lục, Hong Kong và Nga đã rót tiền vào các quỹ liên quan đến SpaceX thông qua Tomales Bay Capital trong giai đoạn 2018-2021. Quy mô mỗi khoản đầu tư dao động từ 800.000 USD đến 40 triệu USD.

Mô hình của Tomales Bay Capital là mua cổ phần SpaceX, đưa vào quỹ rồi bán lại cho nhà đầu tư bên ngoài và thu phí.

Một trường hợp phía Trung Quốc được nhắc đến là một pháp nhân thuộc sở hữu của David Su, đồng sáng lập quỹ đầu tư mạo hiểm MPCi tại Bắc Kinh. Pháp nhân này được ghi nhận đã đầu tư 15 triệu USD vào một quỹ liên quan đến SpaceX trong năm 2020.

MPCi từng hợp tác với các quỹ đầu tư của chính phủ Trung Quốc. Năm ngoái, Bộ Khoa học và Công nghệ Trung Quốc cũng nhắc đến MPCi như một đối tác trong chương trình phát triển ngành hàng không vũ trụ trong nước.

Tuy nhiên, đến nay chưa có bằng chứng cho thấy David Su có sai phạm.

Tranh cãi chủ yếu không nằm ở việc nắm giữ cổ phần, mà ở khả năng tiếp cận thông tin chưa được công bố. Sarah Bauerle Danzman, giáo sư tại Đại học Indiana và từng tham gia thẩm định đầu tư nước ngoài tại Bộ Ngoại giao Mỹ, cho rằng rủi ro an ninh quốc gia có thể phát sinh nếu nhà đầu tư có xung đột lợi ích với các doanh nghiệp khác tại Trung Quốc và thông tin bị chuyển cho đối thủ cạnh tranh.

MPCi khẳng định David Su chưa từng nhận bất kỳ thông tin chưa công bố nào của SpaceX.

Về phần mình, Tomales Bay Capital cho biết các nhà đầu tư này chỉ là nhà đầu tư góp vốn hữu hạn theo hình thức thụ động, không tham gia điều hành. Công ty nói chưa từng cung cấp thông tin nhạy cảm hoặc chưa công bố liên quan đến SpaceX cho các nhà đầu tư; những gì họ nhận được chỉ là tài liệu tài chính của quỹ, bao gồm định giá theo quý.

Tomales Bay Capital cũng cho rằng phần lớn nhà đầu tư trong danh sách không phải công dân Trung Quốc hay Nga; trong một số trường hợp, địa chỉ tại các khu vực này có thể chỉ là địa chỉ nhận thư.

Dù vậy, hồ sơ tòa án cho thấy vào năm 2021, Tomales Bay Capital từng đề cập khả năng hỗ trợ một nhà đầu tư tiềm năng từ Trung Quốc tiếp cận ban lãnh đạo SpaceX. Tài liệu cho thấy Iqbaljit Kahlon đã đề xuất cung cấp cập nhật kinh doanh hàng quý, tổ chức chuyến thăm SpaceX và tạo cơ hội phỏng vấn giám đốc tài chính.

Giám đốc tài chính SpaceX Bret Johnsen khai trước tòa rằng Iqbaljit Kahlon đã đồng hành với công ty trong thời gian dài hơn và theo nhiều hình thức hơn so với ông.

Một số mối liên hệ với nguồn vốn Qatar cũng được hé lộ. Các quỹ liên quan đến Bracket Capital, đơn vị có văn phòng tại Los Angeles, London và Qatar, đã đầu tư khoảng 48 triệu USD thông qua nhiều giao dịch trong giai đoạn 2017-2020.

Trong email gửi cho giám đốc tài chính SpaceX, Iqbaljit Kahlon cho biết Bracket đang quản lý nguồn vốn của hoàng gia Qatar. Tuy nhiên, tài liệu không nêu rõ khoản đầu tư này có thực sự được thực hiện thay mặt hoàng gia Qatar hay không.

Các tài liệu nói trên được giải mật trong quá trình xử lý một tranh chấp doanh nghiệp tại Delaware. Đây là một trong số ít trường hợp cơ cấu nhà đầu tư của SpaceX được công khai. Một số nhà đầu tư có danh tính tương đối rõ, như pháp nhân của một chính trị gia Ấn Độ, một cựu bộ trưởng giáo dục Mỹ và một tỷ phú Indonesia; trong khi những trường hợp khác là các công ty vỏ bọc che giấu chủ sở hữu cuối cùng.

Ngoài ra, cách SpaceX từng tiếp nhận dòng vốn từ Trung Quốc cũng một lần nữa thu hút chú ý. Theo lời khai tại phiên tòa ở Delaware, SpaceX cho phép đầu tư vốn cổ phần nếu dòng tiền từ Trung Quốc được chuyển qua các trung tâm tài chính ngoài khơi như quần đảo Cayman.

SpaceX hiện chưa bình luận về vụ việc.