Trung Quốc đang được xem là có lợi thế hơn Mỹ trong cuộc đua phát triển “world model”, một hướng công nghệ được coi là mặt trận tiếp theo của AI tạo sinh, đặc biệt trong các lĩnh vực như robot hình người, xe tự hành và tự động hóa công nghiệp.

Theo South China Morning Post (SCMP) ngày 16/6, các doanh nghiệp Trung Quốc đang tăng tốc đầu tư vào “world model” nhờ lợi thế về dữ liệu thu thập từ môi trường thực, khả năng triển khai trong các bối cảnh công nghiệp và sự hỗ trợ từ chính phủ.

“World model” là công nghệ giúp AI hiểu, mô phỏng và dự đoán cách thế giới vật lý vận hành. Khác với các mô hình chủ yếu tạo văn bản hoặc hình ảnh, công nghệ này hướng tới việc giúp máy học về không gian, chuyển động, quan hệ nhân quả để từ đó đưa ra hành động trong môi trường thực. Giới công nghiệp xem đây là nền tảng quan trọng đối với robot hình người, xe tự hành và các hệ thống tự động hóa.

Theo SCMP, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã xác định đây là một trụ cột cạnh tranh của thế hệ AI tiếp theo. Một số công ty đang tận dụng dữ liệu vận hành phương tiện trên đường, cùng dữ liệu từ nhà máy, logistics và dịch vụ, để cải thiện mô hình. Lợi thế lớn nhất của Trung Quốc được cho là khả năng thu thập dữ liệu từ thế giới vật lý ở quy mô lớn và đưa trực tiếp vào quá trình huấn luyện cũng như kiểm thử mô hình.

Giới chuyên môn nhận định Mỹ vẫn dẫn trước trong cuộc đua mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), nhưng cục diện có thể khác khi chuyển sang “world model”. Một chuyên gia cho rằng đây “không chỉ là bước tiếp theo của AI tạo sinh mà còn là nền tảng để AI tương tác với thế giới thực”. Một nguồn tin khác cho biết năng lực sản xuất và các kịch bản triển khai ngoài thực tế tại Trung Quốc đang tạo điều kiện thuận lợi cho việc huấn luyện “world model”.

Xu hướng này cũng diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc tăng đầu tư vào ngành robot. Robot hình người và xe tự hành cần được kiểm thử trong môi trường thực ở mức độ cao hơn nhiều so với AI dựa trên văn bản. Vì vậy, những doanh nghiệp duy trì được nguồn dữ liệu ổn định từ cảm biến, camera, phương tiện và quá trình vận hành robot sẽ nắm lợi thế rõ rệt. Ở khía cạnh này, Trung Quốc được đánh giá có môi trường thử nghiệm rộng hơn.

Giới quan sát cho rằng “world model” vẫn đang ở giai đoạn đầu, song tiềm năng thương mại có thể không thua kém LLM. Công nghệ này liên quan trực tiếp đến khả năng robot lập kế hoạch hành động trong không gian mới, hoặc hệ thống xe tự hành dự đoán các tình huống giao thông phức tạp. Một nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng dữ liệu Internet là chưa đủ để AI hiểu đầy đủ thế giới thực, đồng thời đề cao vai trò của dữ liệu thu thập từ môi trường vận hành thực tế.

Các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ cũng đã nhập cuộc, nhưng Trung Quốc đang tìm cách tạo khác biệt thông qua năng lực tích lũy dữ liệu và tốc độ thử nghiệm trong môi trường công nghiệp. “World model” không chỉ đòi hỏi năng lực tính toán lớn mà còn cần quá trình thu thập dữ liệu tại hiện trường trong thời gian dài và kiểm thử lặp lại. Điều đó cho thấy ưu thế công nghệ trong lĩnh vực này không thể chỉ đo bằng hiệu năng bán dẫn.

Dù vậy, khoảng cách công nghệ hiện vẫn chưa ngã ngũ. “World model” vẫn đang trong giai đoạn vừa hoàn thiện khái niệm, vừa từng bước thương mại hóa. Các vấn đề về tính phổ quát của mô hình, độ an toàn và chi phí vẫn là bài toán lớn. Tuy nhiên, giới công nghiệp đang đặc biệt chú ý tới khả năng công nghệ này trở thành bước ngoặt, đưa AI từ các dịch vụ trên màn hình sang điều khiển máy móc trong thế giới thực.

Trong bối cảnh đó, nhiều phân tích cho rằng lợi thế của Trung Quốc không chỉ nằm ở bản thân mô hình AI mà ở cả nền tảng công nghiệp cho phép thử nghiệm và cải tiến liên tục. Nếu cuộc đua AI tạo sinh trước đây chủ yếu xoay quanh trung tâm dữ liệu và chất bán dẫn, thì với “world model”, nhà máy, đường sá, robot và mạng lưới logistics có thể trở thành hạ tầng huấn luyện quan trọng. Vấn đề được theo dõi hiện nay là liệu doanh nghiệp Trung Quốc có thể chuyển lợi thế đó thành hiệu quả vận hành thực tế của robot và dịch vụ xe tự hành hay không.