Nhiều quốc gia đang đẩy mạnh các biện pháp hạn chế trẻ em và thanh thiếu niên sử dụng mạng xã hội, bất chấp tranh cãi về hiệu quả thực tế của các lệnh cấm. Không chỉ dừng ở mạng xã hội, một số nước còn mở rộng phạm vi kiểm soát sang livestream và nền tảng game.

Sau Australia và Malaysia, Anh cũng chuẩn bị cấm người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. Động thái này được thúc đẩy bởi sức ép ngày càng lớn từ phụ huynh và giới giáo dục, những bên kêu gọi chính phủ và các công ty công nghệ có biện pháp mạnh tay hơn để bảo vệ trẻ em trên môi trường số.

Chính phủ Anh dự kiến, trước dịp Giáng sinh, trình Quốc hội quy định cấm toàn bộ trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội và có thể áp dụng từ đầu năm 2027. Danh sách nền tảng bị ảnh hưởng gồm Snapchat, TikTok, YouTube, Instagram, Facebook và X.

Thủ tướng Keir Starmer thừa nhận biện pháp này có thể không hoàn hảo và tốn kém, nhưng nhấn mạnh chính phủ cần đưa ra lựa chọn, trong đó phương án cấm toàn diện được xem là phù hợp.

Trước đó, vào tháng 3, chính phủ Anh đã lấy ý kiến công chúng về vấn đề này và nhận được hơn 116.000 phản hồi từ phụ huynh, thanh thiếu niên, hiệp hội ngành và giới chuyên gia.

Theo khảo sát do YouGov thực hiện hồi tháng 12, 74% người dân Anh ủng hộ lệnh cấm mạng xã hội đối với trẻ vị thành niên.

Australia là quốc gia đầu tiên trên thế giới triển khai lệnh cấm người dưới 16 tuổi dùng các ứng dụng mạng xã hội như Snapchat, Facebook và TikTok vào tháng 12 năm ngoái. Tháng 1 năm nay, cơ quan quản lý nước này cho biết các công ty mạng xã hội đã xóa khoảng 4,7 triệu tài khoản thuộc nhóm dưới 16 tuổi.

Biện pháp của Australia đã thu hút sự chú ý của nhiều nước, trong đó có Anh. London cho biết sẽ điều chỉnh mô hình của Australia để phù hợp với bối cảnh trong nước.

So với Australia, Anh được cho là sẽ đi xa hơn khi không chỉ siết mạng xã hội mà còn hạn chế người dưới 16 tuổi sử dụng tính năng livestream và tương tác với người lạ trên các nền tảng này. Quy định cũng dự kiến áp dụng với cả các nền tảng game.

Tại Malaysia, từ tháng 6 nước này bắt đầu thực thi quy định cấm người dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản mạng xã hội. Kế hoạch đã được chính phủ công bố từ tháng 11 năm ngoái và triển khai sau khoảng 6 tháng. Theo AP, quy trình xác minh độ tuổi với người dùng hiện hữu sẽ được áp dụng theo từng giai đoạn trong 6 tháng tới; doanh nghiệp vi phạm có thể bị phạt, trong khi phụ huynh được miễn trừ trách nhiệm.

Cơ quan Cảnh sát Quốc gia Indonesia cũng cho biết từ tháng 3 đã bắt đầu thực thi quy định mới, cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng các “nền tảng rủi ro cao” như TikTok, YouTube, Facebook, Instagram và Roblox.

Tại Brazil, một đạo luật nhằm bảo vệ trẻ em khỏi nội dung trực tuyến gây nghiện, bạo lực và khiêu dâm đã có hiệu lực từ tháng 3. Theo luật này, trẻ dưới 16 tuổi phải liên kết tài khoản với người giám hộ hợp pháp để người giám hộ có thể theo dõi việc sử dụng mạng xã hội.

Tại Liên minh châu Âu, nhiều nước thành viên cũng đang cụ thể hóa các bước đi theo hướng siết mạng xã hội với trẻ em và thanh thiếu niên.

Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez hồi tháng 2 công bố kế hoạch buộc các nền tảng triển khai hệ thống xác minh độ tuổi hiệu quả. Tuy nhiên, kế hoạch này vẫn cần được Quốc hội phê duyệt để có thể thực thi.

Tại Pháp, lệnh cấm mạng xã hội với trẻ dưới 15 tuổi có thể được triển khai từ thời điểm bắt đầu năm học mới vào tháng 9. Theo New York Times, kế hoạch này nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ cả hai phe chính trị, đồng thời được Tổng thống Emmanuel Macron tích cực hậu thuẫn.

Đan Mạch cũng đã công bố kế hoạch vào tháng 11 năm ngoái nhằm cấm thanh thiếu niên dưới 15 tuổi sử dụng một số nền tảng mạng xã hội nhất định. Người từ 13 tuổi trở lên vẫn có thể sử dụng nếu được phụ huynh cho phép.

Ngoài ra, chính phủ Áo hồi tháng 3 công bố kế hoạch cấm trẻ dưới 14 tuổi sử dụng mạng xã hội. Tại Hy Lạp, Thủ tướng Kyriakos Mitsotakis cho biết vào tháng 4 rằng dự luật cấm trẻ dưới 15 tuổi dùng mạng xã hội sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. New York Times cho biết dự luật này gần như không vấp phải phản đối và có thể được thông qua trong mùa hè năm nay.

Tại Mỹ, Đạo luật Bảo vệ quyền riêng tư trực tuyến của trẻ em (COPPA - Children’s Online Privacy Protection Act) cấm doanh nghiệp thu thập dữ liệu cá nhân của người dùng dưới 13 tuổi. Tuy nhiên, việc áp đặt lệnh cấm hoàn toàn với mạng xã hội là không dễ do mỗi bang có quy định riêng.

Ở khu vực tư nhân, sức ép pháp lý đối với các nền tảng mạng xã hội cũng đang gia tăng. Tháng 3, một nguyên đơn nữ 20 tuổi đã thắng kiện trong vụ kiện liên quan đến nghiện mạng xã hội nhằm vào Meta, công ty vận hành Instagram, và Google, đơn vị vận hành YouTube.

Dù vậy, hiệu quả thực tế của các biện pháp cấm mạng xã hội với trẻ em và thanh thiếu niên vẫn còn gây tranh cãi. Theo New York Times, tại Australia, sau 6 tháng áp lệnh cấm đối với người dưới 16 tuổi, nhiều thiếu niên đầu tuổi teen vẫn tìm cách lách luật để tiếp tục sử dụng.

Một số em vẽ ria mép để qua mặt hệ thống ước tính độ tuổi bằng khuôn mặt, hoặc dùng ngày sinh giả để lập tài khoản mới. Một số khác sử dụng tài khoản của bố mẹ hay anh chị em, hoặc tiếp tục dùng chính tài khoản của mình mà không gặp trở ngại.

Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng về dài hạn, các lệnh cấm này vẫn có thể phát huy tác dụng nhất định, nếu không phải với thế hệ hiện tại thì với những thế hệ tiếp theo. New York Times dẫn lời một số phụ huynh nhận định tác động rõ nhất có thể nằm ở nhóm trẻ chưa từng dùng mạng xã hội, khi lệnh cấm làm tăng khả năng các em tiếp tục không sử dụng trong tương lai.