Một nghiên cứu mới cho thấy việc sử dụng chatbot AI tạo sinh để tìm thông tin có thể không mang lại hiệu quả học tập cao bằng công cụ tìm kiếm truyền thống. Kết quả cho thấy nhóm dùng ChatGPT có xu hướng học kém hơn nhóm dùng Google Search, đặc biệt ở khả năng vận dụng kiến thức và so sánh các nguồn thông tin.

Ngày 15/6 (giờ địa phương), theo ITmedia, các nhà nghiên cứu thuộc Georgia Institute of Technology và University of Michigan đã công bố kết quả thử nghiệm kéo dài 8 ngày trong bài báo “Learning by Chatting? Investigating the Impact of Generative AI on Information Seeking and Learning”. Nghiên cứu tập trung so sánh tác động của ChatGPT và Google Search đối với quá trình tìm kiếm thông tin và học tập.

Theo nhóm nghiên cứu, khi AI tạo sinh ngày càng phổ biến, hành vi tìm kiếm thông tin cũng đang dịch chuyển từ tra cứu bằng từ khóa sang đặt câu hỏi theo dạng hội thoại. Từ thực tế đó, họ chọn chủ đề “dinh dưỡng và lập kế hoạch bữa ăn” để đánh giá sự khác biệt trong cách học giữa hai nhóm người tham gia.

Thử nghiệm có 80 người tham gia, nhưng số liệu phân tích cuối cùng được rút từ 35 người. Một nhóm sử dụng ChatGPT, trong khi nhóm còn lại dùng Google Search; tính năng tóm tắt bằng AI trên Google Search đã được tắt để bảo đảm tính khách quan.

Kết quả cho thấy nhóm dùng ChatGPT nhìn chung đạt hiệu quả học tập thấp hơn nhóm dùng Google Search. Khoảng cách thể hiện rõ nhất ở khả năng áp dụng kiến thức đã học vào bối cảnh khác, cũng như năng lực đối chiếu và đánh giá nhiều nguồn thông tin.

Nhóm nghiên cứu đưa ra hai lý do chính. Thứ nhất là cách AI tạo sinh cung cấp câu trả lời. Theo đó, ChatGPT thường đưa ra kết quả hoàn chỉnh ngay từ đầu, thay vì dẫn giải nguyên lý nền tảng hoặc cơ chế vận hành của vấn đề.

Ví dụ, khi tìm hiểu về một chế độ ăn cân bằng, người dùng Google Search có nhiều khả năng tiếp cận các tài liệu giải thích tỷ lệ dinh dưỡng và cơ sở hình thành các khuyến nghị. Trong khi đó, ChatGPT thường đưa ngay thực đơn cụ thể hoặc danh sách cần mua, khiến quá trình tìm hiểu nguyên nhân và căn cứ phía sau dễ bị rút gọn.

Lý do thứ hai nằm ở sự thay đổi trong hành vi tìm kiếm thông tin. Nhóm nghiên cứu nhận định giao diện hội thoại có thể thu hẹp phạm vi quan sát của người dùng và rút ngắn quá trình rà soát thông tin.

Người dùng ChatGPT có xu hướng bắt đầu bằng các câu hỏi mang tính cá nhân hóa và phạm vi hẹp, chẳng hạn như “chế độ ăn nào phù hợp với tôi”. Trong khi đó, công cụ tìm kiếm truyền thống buộc người dùng đi qua nhiều website hơn, từ đó mở rộng góc nhìn và chủ động kiểm tra độ tin cậy của thông tin.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng AI thường đưa ra một câu trả lời đã được tóm lược sẵn, giúp người dùng giảm công sức đối chiếu nhiều nguồn hoặc tìm kiếm thêm các quan điểm khác. Tuy nhiên, chính điều này cũng có thể khiến quá trình học trở nên thụ động hơn, khi người dùng dễ chấp nhận ngay câu trả lời sẵn có.

Trên thực tế, điểm yếu nổi bật nhất của nhóm dùng ChatGPT nằm ở năng lực so sánh và đánh giá nhiều nguồn thông tin.

Một phát hiện đáng chú ý khác là sự tiện lợi không đồng nghĩa với mức độ hài lòng cao hơn trong học tập. Những người tham gia sử dụng ChatGPT cho biết họ cảm thấy không hài lòng hơn trong quá trình học.

Theo nhóm nghiên cứu, người dùng phải liên tục điều chỉnh cách đặt câu hỏi để nhận được mức độ thông tin và định dạng mong muốn. Họ cũng cảm thấy khó học theo nhịp độ phù hợp với bản thân khi cần tự sàng lọc thông tin. Nhóm tác giả nhận định rằng, trái với kỳ vọng AI sẽ thay thế công cụ tìm kiếm và giúp mọi thứ thuận tiện hơn, cảm giác mệt mỏi trong học tập có thể tăng lên nếu người dùng không có đủ quyền kiểm soát đối với thông tin nhận được.

Nghiên cứu kết luận AI tạo sinh có thể giúp tăng tốc độ tiếp cận thông tin, nhưng không tự động nâng cao chất lượng học tập. Trong những tình huống đòi hỏi người học phải hiểu nguyên lý, kiểm chứng thông tin và so sánh nhiều nhận định, cách tiếp cận dựa trên công cụ tìm kiếm vẫn có thể chiếm ưu thế.

Vì vậy, khi sử dụng AI tạo sinh như một công cụ học tập, người dùng không nên chỉ dừng ở việc nhận câu trả lời hoàn chỉnh, mà cần chủ động mở rộng việc kiểm tra nguồn và xem xét các căn cứ đi kèm.