Đài Loan đang cân nhắc mở rộng kiểm soát xuất khẩu chip trí tuệ nhân tạo (AI) sang Trung Quốc, không chỉ với các doanh nghiệp nằm trong danh sách đen mà có thể áp dụng với toàn bộ bên mua tại thị trường Trung Quốc. Phương án mới cũng bao gồm khả năng đưa máy chủ AI vào diện quản lý và bổ sung chế tài hình sự đối với hành vi buôn lậu.

Theo tạp chí trực tuyến Gigazine ngày 10/6, trọng tâm của cuộc thảo luận là mức độ Đài Loan sẽ đồng bộ với chuẩn kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đối với Trung Quốc. Hiện nay, việc xuất chip AI sang Trung Quốc mà không có giấy phép tại Đài Loan chưa bị coi là hành vi phạm tội.

Vì vậy, cơ quan chức năng có thể cảnh báo doanh nghiệp bán hàng về nguy cơ vi phạm quy định của Mỹ, nhưng khi điều tra, truy tố vẫn chủ yếu phải dựa vào các quy định hiện hành như tội làm giả giấy tờ.

Khoảng trống pháp lý này gần đây tiếp tục bị chú ý sau nghi vấn một số máy chủ AI tích hợp chip Nvidia đã được xuất sang Trung Quốc qua đường vòng. Tháng 5/2026, ba người bị bắt vì bị cáo buộc buôn lậu khoảng 50 máy chủ gắn chip Nvidia. Tuy nhiên, tội danh áp dụng không phải vi phạm quy định kiểm soát xuất khẩu mà là làm giả tài liệu.

Nếu quy định mới được thông qua, Đài Loan có thể thiết lập cơ chế kiểm soát trực tiếp không chỉ với chip mà cả hoạt động vận chuyển máy chủ AI hoàn chỉnh.

Đài Loan đã đưa Huawei và SMIC vào danh sách đen từ tháng 6/2025, yêu cầu doanh nghiệp trong nước phải xin phép chính phủ nếu muốn giao dịch với hai công ty này. Tuy nhiên, do quy định hiện chỉ áp dụng với một số doanh nghiệp cụ thể, chip AI và máy chủ AI vẫn có thể được bán cho các bên mua khác tại Trung Quốc.

Trong trường hợp Đài Loan áp dụng cách tiếp cận tương tự Mỹ, với ngưỡng kiểm soát dựa trên hiệu năng xử lý, tiêu chí xác định loại máy chủ AI không được xuất sang Trung Quốc đại lục cũng sẽ trở nên rõ ràng hơn.

Bộ Kinh tế Đài Loan cho biết sẽ tăng cường giám sát đối với các “sản phẩm công nghệ cao chiến lược” và nâng mức tương thích với cơ chế kiểm soát xuất khẩu quốc tế. Cơ quan này cũng cho hay đang tiếp tục tham vấn với Mỹ về việc đưa chip tiên tiến vào diện kiểm soát.

Phương án cuối cùng dự kiến sẽ được chốt sau khi giới chức cấp cao của Đài Loan và Mỹ xác nhận.

Vấn đề này thu hút sự chú ý vì Đài Loan giữ vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng máy chủ AI toàn cầu. Foxconn được nhắc đến như doanh nghiệp nắm khoảng 40% thị phần máy chủ AI thế giới. Trong khi đó, Quanta Computer, Wistron, Wiwynn và Inventec cũng đang cung cấp các hệ thống máy chủ dạng rack tích hợp bộ gia tốc của Nvidia và AMD cho các trung tâm dữ liệu toàn cầu.

Trong bối cảnh hoạt động sản xuất chip tiên tiến của TSMC cho Trung Quốc đã bị hạn chế, giới quan sát lo ngại các máy chủ lắp ráp tại Đài Loan nếu đi vào Trung Quốc qua đường vòng có thể trở thành kẽ hở của hệ thống kiểm soát.

Dù vậy, ngay tại Đài Loan cũng có những ý kiến thận trọng trước gánh nặng mà việc siết quy định có thể gây ra. Ngành bán dẫn vừa là trụ cột kinh tế, vừa gắn chặt với an ninh của hòn đảo này.

Bộ trưởng Ngoại giao Lin Chia-lung trước đó từng nói Đài Loan “không muốn vũ khí hóa” ngành bán dẫn. Theo quan điểm thận trọng này, nếu siết kiểm soát với Trung Quốc quá mức, ngành công nghiệp trong nước cũng có thể chịu tác động.

Sức ép từ chính trường Mỹ cũng đang gia tăng. Thượng nghị sĩ Jim Banks và thượng nghị sĩ Andy Kim đã kêu gọi chặn các kênh né kiểm soát, trong đó có việc các xưởng đúc như TSMC sản xuất chip AI tiên tiến thông qua công ty con ở nước ngoài của doanh nghiệp Trung Quốc.

Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ khẳng định việc bán hàng cho công ty con của doanh nghiệp Trung Quốc tại nước thứ ba, như Malaysia, cũng phải có giấy phép. Tuy nhiên, theo giới chuyên gia, vẫn chưa rõ các đường đặt hàng chip tùy chỉnh thông qua doanh nghiệp bình phong của Trung Quốc đã thực sự bị chặn kín hay chưa.

Tranh luận về xuất khẩu sang Trung Quốc cũng lan sang Nvidia. Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren đã yêu cầu Jensen Huang, CEO Nvidia, ra điều trần trước Ủy ban Ngân hàng Thượng viện về hoạt động bán hàng cho Trung Quốc và việc tuân thủ các quy định kiểm soát xuất khẩu.

Thay vì điều trần công khai, Huang đề xuất mời bà Warren cùng các thành viên ủy ban đến trụ sở Nvidia để giới thiệu công nghệ của công ty và hệ sinh thái AI của Mỹ. Trước đó, ông nhiều lần lập luận rằng việc hạn chế bán hàng sang Trung Quốc không giúp làm chậm đáng kể sự phát triển AI của nước này, nhưng lại có thể làm suy yếu năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Mỹ.

Trong khi đó, Trung Quốc được cho là đang tìm cách giảm phụ thuộc vào chip AI của Mỹ. Nước này được cho là đang xem xét rót khoảng 295 tỷ USD trong 5 năm tới để xây dựng mạng lưới trung tâm dữ liệu AI quy mô toàn quốc.

Kế hoạch do Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia dẫn dắt đặt mục tiêu kết nối các năng lực tính toán phân tán trước năm 2028, đồng thời mua tối thiểu 80% công nghệ cốt lõi từ các nhà cung cấp trong nước như Huawei.

Nếu Đài Loan triển khai kiểm soát chip AI đối với toàn bộ bên mua tại Trung Quốc, xu hướng tách rời chuỗi cung ứng bán dẫn và hạ tầng AI có thể sẽ hiện rõ hơn. Quyết định cuối cùng của Đài Loan được dự báo không chỉ ảnh hưởng đến dòng chảy chip tiên tiến và máy chủ AI vào Trung Quốc, mà còn tác động đến cấu trúc hạ tầng AI toàn cầu đang được định hình quanh cạnh tranh Mỹ - Trung.