Beta Technologies, startup hàng không điện của Mỹ, đang đẩy nhanh kế hoạch thương mại hóa mẫu máy bay điện Alia CX300 trên các chặng bay ngắn khu vực. Thay vì lao vào cuộc đua eVTOL như nhiều đối thủ, công ty chọn đi trước với dòng máy bay điện cất và hạ cánh thông thường (cTOL), đặt mục tiêu khai thác thương mại đầy đủ vào cuối năm 2027.

Theo Business Insider ngày 6/6 (giờ địa phương), Beta Technologies dự kiến bắt đầu vận tải hàng hóa có thu phí bằng Alia CX300 ngay trong năm nay. Hoạt động này thuộc chương trình thí điểm của Bộ Giao thông Vận tải Mỹ.

Alia CX300 là mẫu máy bay điện cất và hạ cánh trên đường băng, có sức chở tối đa 6 người, gồm cả phi công. Máy bay có thể lắp tối đa 5 cụm pin dưới thân, lưu trữ khoảng 250 kWh điện. Trong điều kiện lý tưởng, tầm bay đạt khoảng 390 dặm, tương đương 628 km.

Beta Technologies cho biết thiết kế của Alia CX300 có tính dự phòng để tăng độ an toàn, cho phép máy bay tiếp tục vận hành ngay cả khi một cụm pin gặp sự cố. Công ty xem đây là lợi thế quan trọng trong quá trình xin chứng nhận.

Doanh nghiệp này cho biết đã nhận đơn đặt hàng từ một số khách hàng lớn, trong đó có Air New Zealand. Lộ trình thương mại hóa cũng được triển khai theo từng bước: trước tiên là cTOL chở hàng, tiếp đến là cTOL chở khách, sau đó mới mở rộng sang eVTOL chở hàng và eVTOL chở khách.

CEO Beta Technologies Kyle Clark nói rằng “máy bay cTOL chở hàng đã sẵn sàng ngay từ hôm nay”, đồng thời cho biết bước tiếp theo sẽ là cTOL chở khách trước khi tiến sang dòng máy bay cất hạ cánh thẳng đứng.

Cách tiếp cận này khác với Joby Aviation và Archer Aviation, hai công ty đang tập trung vào eVTOL. Beta Technologies chọn đưa cTOL vào thị trường trước do dòng máy bay này có rào cản chứng nhận thấp hơn, qua đó tích lũy công nghệ và kinh nghiệm vận hành trước khi mở rộng.

Công ty cũng nhấn mạnh lợi thế chi phí của hệ truyền động điện. Phi công thử nghiệm Chris Caputo cho biết chi phí điện cho một chuyến bay thực tế chỉ ở mức vài USD. Theo Beta Technologies, chuyến bay trình diễn có sự tham gia của Bộ trưởng Giao thông Vận tải Mỹ Sean Duffy cũng chỉ tiêu tốn khoảng 3 USD.

Mức chi phí này thấp hơn đáng kể so với máy bay hạng nhẹ cùng quy mô sử dụng nhiên liệu truyền thống, vốn có thể tốn tới vài trăm USD mỗi chuyến. Dù vậy, giới hàng không cho rằng việc tiết kiệm chi phí điện không đồng nghĩa giá vé sẽ sớm giảm mạnh, do vẫn còn nhiều khoản chi khác như lương phi công, bảo dưỡng, bảo hiểm và đầu tư hạ tầng sạc.

Chi phí thay pin cũng vẫn là một bài toán lớn. Theo tài liệu Beta Technologies nộp lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC), tổng chi phí thay pin trong suốt vòng đời của một máy bay có thể lên tới 13 triệu USD.

Bên cạnh bán máy bay, công ty còn phát triển hạ tầng sạc như một nguồn doanh thu mới. Bộ sạc nhanh do Beta Technologies tự phát triển có thể sạc đầy máy bay trong khoảng một giờ, với giá bán ở mức vài trăm nghìn USD. Công ty kỳ vọng chiến lược tích hợp dọc, tự phát triển các công nghệ lõi như hệ truyền động và thiết bị sạc, sẽ giúp nâng sức cạnh tranh cả về chất lượng lẫn chi phí.

Hoạt động kiểm chứng trong điều kiện vận hành thực tế cũng đang được mở rộng. Beta Technologies hiện hợp tác với Republic Airways, Air New Zealand và hãng hàng không Anh Loganair để triển khai các chuyến bay thử nghiệm. Riêng với Air New Zealand, từ đầu năm đến nay đã có hơn 100 chuyến bay được thực hiện qua 12 sân bay, với tổng quãng đường vượt 7.000 dặm nhằm tích lũy dữ liệu vận hành.

Thị trường mục tiêu của Beta Technologies là các sân bay khu vực, nơi máy bay phản lực cỡ lớn khó khai thác hiệu quả. Tại Mỹ hiện có hơn 4.000 sân bay công cộng chưa có máy bay thương mại cỡ lớn hoạt động. Công ty kỳ vọng Alia CX300 có thể mở các đường bay ngắn giữa những sân bay này và tạo ra một thị trường mới cho hàng không điện.

Chiến lược bắt đầu từ vận tải hàng hóa và dịch vụ bay khu vực, sau đó mở rộng sang giao thông hàng không đô thị bằng eVTOL, đang được xem là phép thử đáng chú ý đối với mô hình thương mại hóa của ngành hàng không điện.