Khả năng SpaceX, OpenAI, Anthropic và hàng loạt công ty AI quy mô lớn cùng IPO trong một giai đoạn đang làm gia tăng lo ngại về áp lực hút vốn trên thị trường chứng khoán Mỹ. Theo đánh giá của giới đầu tư, nếu các thương vụ này hấp thụ hàng trăm tỷ USD, tác động có thể lan sang cả các tài sản rủi ro khác, trong đó có tiền mã hóa.

CryptoPolitan ngày 3/6 dẫn nhận định của nhà đầu tư mạo hiểm kiêm nhà phân tích Tomasz Tunguz, cho biết tổng định giá của SpaceX, OpenAI và Anthropic có thể lên tới 3.000 tỷ USD.

Nếu lấy mốc định giá này và giả định khoảng 20% cổ phần được đưa vào lưu hành tự do, quy mô vốn cần hấp thụ trong các đợt chào bán có thể vào khoảng 432-576 tỷ USD. Theo phân tích được trích dẫn, con số này cao hơn tổng lượng vốn mà doanh nghiệp Mỹ huy động qua IPO trong suốt 10 năm qua.

Không chỉ có nhóm AI, danh sách chờ niêm yết còn có sàn giao dịch tiền mã hóa Kraken, startup quốc phòng Anduril và nền tảng thiết kế Canva. Điều đó làm dấy lên lo ngại dòng tiền sẽ đổ dồn vào nhóm cổ phiếu mới lên sàn.

Tâm điểm chú ý không chỉ nằm ở định giá. Yếu tố được xem là rủi ro lớn hơn là tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, hay free float, sau niêm yết có thể ở mức rất thấp. Một số doanh nghiệp được cho là chỉ đưa ra công chúng khoảng 3-8% tổng số cổ phần.

Với free float càng nhỏ, giá cổ phiếu càng dễ biến động mạnh theo cung cầu. Trong quá trình được đưa vào các chỉ số lớn, thị trường cũng có thể chứng kiến khoảng cách đáng kể giữa mức vốn hóa trên danh nghĩa và thanh khoản thực tế.

Một số nhà phân tích cho rằng mô hình này gợi lại cách nhiều dự án tiền mã hóa từng niêm yết token trước đây. Trong giai đoạn thị trường bùng nổ năm 2021, không ít dự án tận dụng lượng token lưu hành ban đầu hạn chế cùng thời hạn lock-up dài để đẩy vốn hóa lên cao. Khi lock-up hết hạn và nguồn cung lớn được tung ra, giá nhiều token lao dốc, khiến nhà đầu tư cá nhân chịu thiệt hại nặng.

SpaceX đang được nhắc đến như ví dụ tiêu biểu cho mối lo này. Theo kịch bản mà thị trường đang bàn luận, công ty có thể niêm yết với chỉ khoảng 5% cổ phiếu lưu hành tự do, trong khi 95% còn lại nằm trong tay cổ đông hiện hữu và người nội bộ.

Theo hồ sơ đăng ký S-1, thời hạn hạn chế chuyển nhượng cơ bản là 180 ngày. Tuy nhiên, một phần cổ phiếu có thể được mở khóa sớm sau khi công ty công bố kết quả kinh doanh quý đầu tiên. Nếu đáp ứng một số điều kiện nhất định, nguồn cung bổ sung cũng có thể được đưa ra thị trường.

Đáng chú ý, cơ chế này được cho là cho phép mở rộng lượng cổ phần được bán sớm nếu giá cổ phiếu tăng hơn 30% so với giá chào bán. Trong trường hợp đó, thêm 10% số cổ phiếu thuộc diện mở khóa sớm có thể được tung ra thị trường. Giới phân tích cho rằng cách thức này khá giống mô hình mở khóa theo từng đợt từng phổ biến trong lĩnh vực tiền mã hóa.

Một biến số khác là thay đổi về môi trường pháp lý. Nasdaq được cho là đang cân nhắc rút ngắn đáng kể quy trình niêm yết của SpaceX so với trước đây. Trong khi đó, S&P đã nới một số điều kiện về lợi nhuận, qua đó mở ra khả năng các doanh nghiệp tăng trưởng lớn được đưa vào chỉ số sớm hơn.

Nếu kịch bản này xảy ra, dòng vốn từ các quỹ hưu trí và nhà đầu tư tổ chức có thể chảy mạnh vào nhóm cổ phiếu mới niêm yết. Bài viết cũng đề cập khả năng dòng vốn hưu trí quy mô tối đa 30.000 tỷ USD có thể gián tiếp phân bổ vào các cổ phiếu này.

Định giá dự kiến của SpaceX cũng là chủ đề gây tranh cãi. Giá IPO được cho là quanh mức 135 USD/cổ phiếu, nhưng trên một số nền tảng on-chain, cổ phiếu này đã được giao dịch ở mức hơn 700 USD. Diễn biến đó cho thấy khoảng cách rất lớn giữa kỳ vọng trước niêm yết và mức giá chào bán thực tế.

Thị trường hiện theo dõi sát câu hỏi các IPO quy mô lớn sẽ hút bao nhiêu vốn trong vài tháng tới. Nếu các thương vụ siêu lớn trong lĩnh vực AI và không gian trở thành hiện thực, dòng tiền vào những tài sản rủi ro khác, bao gồm tiền mã hóa, có thể suy giảm.

Theo đánh giá của giới chuyên môn, thị trường IPO năm 2026 sẽ không chỉ là một làn sóng niêm yết mới. Đây còn là phép thử đối với mô hình định giá cao, free float hạn chế và cơ chế mở khóa nguồn cung theo từng giai đoạn trong tài chính truyền thống.