Năng lực làm việc của robot hình người đang cải thiện nhanh, nhưng theo đánh giá của giới chuyên gia, công nghệ này vẫn cần thêm nhiều năm nữa trước khi có thể thay thế lao động con người trên diện rộng.

Ngày 3/6 (giờ địa phương), Cointelegraph đưa tin các màn trình diễn gần đây của Figure AI đã thu hút sự chú ý lớn. Tuy nhiên, khả năng thích ứng, độ ổn định khi vận hành và chi phí triển khai thực tế vẫn là những rào cản lớn đối với robot hình người.

Tâm điểm tranh luận là loạt video demo Figure AI đăng trên X hồi tháng 5. Trong các video này, robot được giới thiệu thực hiện những tác vụ cơ bản như dọn phòng và phân loại bưu kiện. Đáng chú ý, đoạn video ghi lại cảnh nhiều robot phân loại bưu kiện liên tục trong 9 ngày đã lan truyền mạnh, làm dấy lên tranh cãi về thời điểm robot có thể thay thế việc làm của con người.

Dù vậy, các nhà nghiên cứu cho rằng những màn trình diễn như vậy chưa đồng nghĩa với khả năng triển khai ở quy mô lớn trong thực tế. Oliver Obst, phó giáo sư ngành robot tại Đại học New South Wales của Australia, nhận định nhóm công việc hiện có nguy cơ bị thay thế cao nhất là lao động thể chất lặp đi lặp lại trong các môi trường được chuẩn hóa.

Theo Obst, với các công việc như xử lý tài liệu hay hành chính, AI có khả năng thay thế lớn hơn so với robot hình người. Ông cho rằng trong ngắn hạn, robot hình người khó được ứng dụng đại trà vì công nghệ hiện nay chưa cho thấy hiệu quả vượt trội hoặc mức độ lỗi thấp hơn robot công nghiệp truyền thống.

Ông cũng lưu ý rằng ngay cả trong những môi trường tương đối ổn định, robot vẫn gặp các vấn đề về độ tin cậy, tốc độ, an toàn, chi phí và khả năng phục hồi khi phát sinh tình huống ngoài dự kiến. Môi trường càng khó kiểm soát, bài toán kỹ thuật càng phức tạp. Trong khi đó, phần lớn công việc trong thực tế có nhiều biến động và đòi hỏi phán đoán hơn so với phân loại bưu kiện.

Trong một video khác do Figure AI công bố hồi tháng 5, một công nhân đã phân loại được nhiều bưu kiện hơn cả nhóm robot của Figure, trong khi robot phải thay ca mỗi khi cần sạc. Brett Adcock, CEO Figure AI, khi đó tuyên bố đây sẽ là “lần cuối cùng con người chiến thắng”. Tuy nhiên, video này cũng phản ánh rõ giới hạn về năng suất của robot ở giai đoạn hiện tại.

Theo số liệu được Figure AI chia sẻ, robot F.03 xử lý 12.732 bưu kiện, tương đương 2,83 giây mỗi kiện. Trong khi đó, Aime xử lý 12.924 bưu kiện, tương đương 2,79 giây mỗi kiện.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh lợi thế của phần mềm tự động hóa và các mô hình AI. Marcus Levin, đồng sáng lập mạng dữ liệu phi tập trung XYO, đánh giá AI và các hệ thống tự động hóa có thể vận hành ổn định hơn con người trong các tác vụ lặp lại, đồng thời duy trì hoạt động trong thời gian dài hơn.

Dù vậy, Levin cho rằng robot vẫn cần sạc, bảo trì và giám sát. Ông cũng chỉ ra những rào cản lớn nhất hiện nay gồm độ tin cậy, an toàn, khung pháp lý, chi phí hạ tầng và mức độ chấp nhận của xã hội.

Việc ứng dụng robot trong sản xuất và vận hành thực tế đang gia tăng. Trong báo cáo công bố vào tháng 9 năm ngoái, Liên đoàn Robot quốc tế cho biết nhu cầu robot công nghiệp toàn cầu đã tăng gấp đôi trong 10 năm qua. Kho bãi và logistics được xem là một trong những lĩnh vực mở rộng nhanh nhất, qua đó làm tăng áp lực tự động hóa đối với các công việc lặp lại, có tính tiêu chuẩn hóa cao.

Tuy nhiên, hiệu quả ứng dụng vẫn phụ thuộc lớn vào tính chất công việc và môi trường vận hành. Francisco Cruz Naranjo, giảng viên cao cấp tại Đại học New South Wales, nhận định robot có lợi thế rõ rệt trong những công việc lặp lại như các màn trình diễn của Figure, bởi chúng có thể vận hành liên tục mà không cần nghỉ.

Ngược lại, trong các môi trường có mức độ biến động cao, robot vẫn gặp khó trong việc thích ứng nhanh với điều kiện thay đổi. Theo Naranjo, ngay cả những công việc lặp lại trong môi trường kém ổn định cũng có nguy cơ bị thay thế, nhưng thời điểm xảy ra điều đó còn phụ thuộc vào tốc độ tiến bộ của nghiên cứu cũng như mức độ xã hội chuyển đổi sang các không gian “thân thiện với robot”.

Trong bối cảnh đó, tranh luận về tác động của robot đối với thị trường lao động vẫn tiếp diễn. Obst và Naranjo cho rằng robot có thể giúp bù đắp tình trạng thiếu hụt nhân lực và thay con người làm việc trong các môi trường nguy hiểm. Công nghệ này cũng có thể góp phần cải thiện thời lượng lao động và cân bằng giữa công việc với cuộc sống.

Tuy nhiên, tác động xã hội và các hệ lụy đi kèm vẫn là bài toán riêng. Obst cho rằng việc để robot thay con người thực hiện các nhiệm vụ nguy hiểm có thể là tín hiệu tích cực, nhưng cũng có thể dẫn tới những hệ quả ngoài mong muốn. Ông đặc biệt lưu ý rằng trong các chiến dịch quân sự, việc đưa con người ra xa rủi ro có thể cứu sống nhiều người, song đồng thời cũng có thể làm giảm cái giá phải trả cho xung đột.

Theo các nhà nghiên cứu, trọng tâm cạnh tranh hiện nay không nằm ở khả năng trình diễn, mà ở việc robot có thể làm việc an toàn và ổn định trong môi trường thực tế hay không. Tự động hóa các tác vụ lặp lại có thể diễn ra nhanh hơn, nhưng để robot hình người thay thế rộng rãi những công việc của con người vốn đòi hỏi nhiều biến động và khả năng phán đoán vẫn cần thêm thời gian.